I SA/Wa 817/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2016 r. sprawy ze skargi E. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] września 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. Ł., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] sierpnia 2015 r., nr [...], stwierdzającą, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz R. K. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 listopada 2013 r., w kwotach po [...] złotych miesięcznie (łącznie [...] złotych), stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. Prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego [...] w [...] z dnia [...] lutego 2012 r. sygn. akt [...] orzeczono od A. K. na rzecz małoletniego syna R.K. alimenty w kwocie [...] złotych miesięcznie, płatne do rąk matki – E. Ł. (obecnie noszącej nazwisko Ł.). Wobec bezskuteczności egzekucji prowadzonej w stosunku do dłużnika alimentacyjnego, decyzją Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2013 r. nr [...] przyznano w trybie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.") E. Ł., jako przedstawicielowi ustawowemu R. K. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie [...] złotych miesięcznie. Kolejną zaś decyzją z [...] września 2013 r. nr [...] ustalono to świadczenie na okres od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. W dniu [...] listopada 2013 r. do organu wierzyciela złożony został wyciąg z rachunku ojca dłużnika alimentacyjnego – E. K., z którego wynikało, że w latach 2011-2013 dokonywał on w imieniu syna tytułem alimentów wpłat na rachunek uprawnionego po [...] złotych miesięcznie. W związku z czym w grudniu 2013 r. wstrzymano wypłatę E. Ł. świadczeń alimentacyjnych, a decyzją z [...] lutego 2014 r. Wójt Gminy [...], działając w trybie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a. uchylił ww. decyzje i domówił przyznania jaj prawa do świadczeń. Kolejną zaś decyzją z [...] marca 2014 r. zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu kwoty [...] złotych jako świadczenia nienależnie pobranego wraz z odsetkami. Decyzja ta uchylona został przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2015 r., a sprawa skierowana do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zwracał wówczas uwagę, że Wójt Gminy [...] w swoim rozstrzygnięciu nie stwierdził, że świadczenia wypłacone w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 listopada 2013 r. były nienależnie pobrane, a mimo to nakazał ich zwrot. Akcentowało jednocześnie konieczność wydania odrębnej decyzji o świadczeniu nienależnie pobranym i odrębnej decyzji o jego zwrocie po uprawomocnieniu się pierwszej decyzji. W tym stanie rzeczy Wójt Gminy [...] decyzją z [...] sierpnia 2015 r., powołując się na art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. uznał świadczenia wypłacone na rzecz R. K. w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 listopada 2013 r., w łącznej kwocie [...] zł. za nienależnie pobrane. W motywach tej decyzji wskazał na uzyskiwane przez uprawnionego alimenty wpłacane w imieniu dłużnika alimentacyjnego przez E. K. Podczas gdy zgodnie z art. 27 ust. 8 i 9 w zw. z art. 28 ust. 1 powołanej ustawy, wszelkie kwoty alimentów uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny trafiać do organu właściwego wierzyciela na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia, co zostało wskazane w pouczeniu zawartym we wnioskach, które ubiegająca się o świadczenie podpisała pod rygorem odpowiedzialności karnej. Zwracał jednocześnie uwagę, iż składając wniosek o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, E. Ł. w oświadczeniu z [...] września 2013 r. o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu, który został uzyskany w roku poprzedzającym okres zasiłkowy (2012 r.), nie ujawniła otrzymywanych kwot od ojca dłużnika alimentacyjnego, poświadczając tym samym nieprawdę. Odrębną decyzją z [...] sierpnia 2015 r. Wójt Gminy [...] zobowiązał wyżej wymienioną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Od decyzji z [...] sierpnia 2015 r. E. Ł. wniosła odwołanie, w którym podnosiła, że uiszczane co miesiąc przez ojca dłużnika kwoty po [...] złotych stanowią spłatę nieustannie powstającego długu z tytułu różnicy między kwotą zasądzonych alimentów ([...] złotych), a uzyskiwanym świadczeniem. Nie stanowiły zatem bieżących należności, ale spłatę zaległych rat alimentacyjnych. W następstwie rozpoznania powyższego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] października 2015 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji w mocy, podzielając ocenę Wójta Gminy [...] , że E.Ł. otrzymując w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dłużnika (za pośrednictwem jego ojca) tytułem alimentów kwoty po [...] złotych miesięcznie, otrzymała je niezgodnie z kolejnością wymieniona w art. 28 u.p.o.u.a. A to wypełnia definicję świadczenia nienależnie pobranego z art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy. Z punktu widzenia zaś wskazanej definicji bez znaczenia jest czy otrzymywana przez nią kwoty dotyczyć miały zaległych czy bieżących alimentów, co wprost wynika z jej treści. O tym zaś, że nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymywała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty pouczona była w treści wniosku. Na powyższą decyzję E. Ł. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej, ze nie opera się na faktach i oraz przedkładanych dokumentach. W motywach skargi, podnosiła, że wpłaty po [...] złotych wpływały na rachunek syna, a Kolegium wskazuje, że to ona je otrzymywała i należało je w pierwszej kolejności zwrócić do funduszu alimentacyjnego. Nie uwzględnia przy tym faktu, że pracownicy GOPS [...] doskonale wiedzieli o tych środkach i to na podstawie tylko i wyłącznie tej informacji doradzili jej staranie się w 2012 r. o środki z funduszu alimentacyjnego. Podnosiła przy tym, że w żadnym momencie pracownicy [...] nie wysunęli żądań do jej syna, iż ma oddać do GOPS lub funduszu alimentacyjnego pieniądze, które otrzymywał od dziadka swoje konto. Podkreślała jednocześnie, że to dłużnik alimentacyjny, jest zobowiązany do spłaty zadłużenia wynikającego z niepłacenia alimentów na czas. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Kwestionowaną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2014 r. stwierdzającą: że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone E. Ł. na rzecz jej syna R. K.od 1 grudnia 2012 r. do 30 listopada 2013 r., w kwotach po [...] złotych miesięcznie – co łącznie stanowiło kwotę [...] złotych - stanowią świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.". Stan faktyczny sprawy, wbrew temu co sugeruje skarżąca, został ustalony w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w zgormadzonych w aktach dokumentach. Z dokumentów tych wynika jednoznacznie, że w okresie od września 2011 r. do grudnia 2013 r. na rachunek uprawnionego do alimentów syna skarżącej, jego dziadek w imieniu dłużnika alimentacyjnego przelewał po [...] złotych miesięcznie (vide wydruki z rachunku k. 28, 38 akt administracyjnych). Opis realizacji operacji: "tytułem alimentów w imieniu mojego syna A." nie pozostawia przy tym jakichkolwiek wątpliwości, że są to wpłaty na poczet należnych od dłużnika alimentów. Godzi się zaś zwrócić uwagę, że przyjęty w ustawie z 2007 r. model wsparcia osób uprawnionych do alimentów wyklucza możliwość równoczesnego pobierania przez uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów od zobowiązanego do ich uiszczania. Uzyskanie prawa do świadczeń uwarunkowane jest bowiem bezskutecznością egzekucji alimentów prowadzonej wobec dłużnika alimentacyjnego (por. art. 9 ust. 1w zw. z art. 2 pkt 11, art. 15 ust. 3 pkt 3 lit. b u.p.o.u.a). Egzekwowanie należności alimentacyjnych w drodze egzekucji sądowej powoduje z kolei, że wszelkie wpłaty na poczet bieżących, czy zaległych alimentów winny być przez dłużnika co do zasady realizowane poprzez prowadzącego egzekucję komornika. Tenże zaś - stosownie do art. 27 ust. 8 powołanej ustawy - w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego organ prowadzący postepowanie egzekucyjne zaspokaja natomiast po potrąceniu kosztów egzekucyjnych a przed zaspokojeniem należności wierzyciela alimentacyjnego, należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy. Wynika to wprost z art. 28 u.p.o.u.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wypłacania skarżącej świadczeń, stanowiącym iż: " W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.8), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Z kolei definicja świadczenia nienależnie pobranego zawarta w art. 2 pkt 7 lit. d, za takowe uznaje świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W ustalonym stanie faktycznym sprawy niesporne pozostaje, że uprawniony do alimentów syn skarżącej, otrzymywał bezpośrednio na rachunek własny – w okresie od 1 grudnia 2012 do 30 listopada 2013 r. środki finansowe wpłacone tytułem alimentów przez ojca dłużnika alimentacyjnego (po [...] złotych miesięcznie) równolegle ze świadczeniami wypłacanymi z funduszu alimentacyjnego. Taki stan powoduje, że znalazł się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 u.p.o.u.a. Zasadnie więc organy orzekły o uznaniu świadczeń wypłacanych z owego funduszu na jego rzecz do rąk matki (będącej przedstawicielem ustawowym uprawnionego do alimentów) za świadczenie nienależnie pobrane. Jak słusznie przy tym zauważało Kolegium w obowiązującym w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanie prawnym (w odróżnieniu od stanu prawnego istniejącego przed dniem 1 stycznia 2012 r.) bez znaczenia jest czy wpłaty dokonywane przez dłużnik alimentacyjnego bezpośrednio do rąk uprawnionego przeznaczone były na spłatę bieżących, czy też zaległych alimentów. Artykuł 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a., w brzmieniu obowiązującym po tej dacie wprost wszak stanowi o "zaległych lub bieżących alimentach". Dla stwierdzenia zatem zaistnienia okoliczności objętych hipotezą normy prawnej w nim zawartej istotne jest wyłącznie pobranie poza świadczeniem z funduszu także środków finansowych od dłużnika alimentacyjnego niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy. Niemożliwym więc było, jak sugerowała to skarżąca w swoich wyjaśnieniach z 22 listopada 2013 r. (k. 35 akt administracyjnych), zaliczenie ich na poczet długu alimentacyjnego, względnie różnicy pomiędzy świadczeniem wypłaconym z funduszu alimentacyjnego, a kwotą alimentów ustalonych wyrokiem sądu. Także podnoszone w skardze okoliczności dotyczące rzekomego błędnego doradzenia skarżącej przez pracowników GOPS wystąpienia o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, mimo świadomości co do uzyskiwania w tym czasie przez jej syna wpłat alimentów (ich części) - abstrahując nawet od tego, że nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym sprawy - nie mogły rzutować na przyjętą przez organy ocenę konsekwencji prawnych wynikających z równoczesnego pobierania świadczeń alimentacyjnych i środków finansowych od zobowiązanego do alimentacji. Dla stwierdzenia bowiem, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na rzecz osoby uprawnionej są nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. d powołanej ustawy istotne znaczenie ma sam obiektywny fakt zaistnienia okoliczności opisanych w tym przepisie, a nie przyczyny jakie do ich powstanie doprowadziły. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.