I SA/Wa 820/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011 r. sprawy ze skargi R. L. i Z. L. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. po rozpoznaniu odwołania R. L. i Z. L. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny: Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2008 r. R. L. oraz Z. L. zwrócili się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w L. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia na rzecz R. L. i Z. L. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek rozpatrzenia odwołania stron, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2009 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. potwierdził na rzecz R. L. w ¼ części oraz Z. L. a w ¼ części prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez E. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w L. Wartość nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ustalił na kwotę [...] zł, z czego R. L. – przysługuje rekompensata w wysokości [...] zł i Z. L. w wysokości [...] zł. Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Skarbu Państwa złożyli R. L. oraz Z. L. Rozpoznając odwołanie Minister Skarbu Państwa ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt [...] spadek po E. L., zmarłym w dniu [...] kwietnia 1991 r. w R. i tam ostatnio zamieszkałym, na podstawie ustawy nabyli: żona S. L. oraz dzieci: R. L., Z. L. oraz B. K. po ¼ części każde z nich. Ponadto z postanowienia Sądu Rejonowego w S. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2009 r., sygn. akt [...] wynika, że spadek po B. K. zmarłej w dniu [...] grudnia 2008 r. w R., ostatnio stale zamieszkałej w B., na podstawie ustawy nabyli: mąż L. K. oraz dzieci: B. D. oraz A. M. po 1/3 części każde z nich. Po analizie zebranego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji słusznie i zgodnie ze stanem faktycznym orzekł o potwierdzeniu prawa do rekompensaty na rzecz R. L. i Z. L. oraz w sposób prawidłowy dokonał wyliczenia kwot rekompensaty na rzecz każdego z nich w oparciu o prawidłowo sporządzony operat szacunkowy. Jednocześnie organ podniósł, że ustawa z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje możliwość realizacji prawa do takiej rekompensaty, między innymi poprzez wypłacenie z Funduszu Rekompensacyjnego odpowiednio świadczenia pieniężnego, którego nie należy utożsamiać z pełnym odszkodowaniem za utracone mienie w znaczeniu cywilnoprawnym. Kompensacja przez Państwo Polskie wartości pozostawionego mienia nie miała i nadal nie ma natury i cech odszkodowania cywilnego, ale charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach. Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. skargę do WSA w Warszawie złożyli R. L. oraz Z. L. zarzucając jej naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: – art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa w zw. z art. 61 § 4 kpa w zw. z art. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005.169.1418 ze zm.) - poprzez utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], pomimo rażąco nieprawidłowego pominięcia w prowadzonym przez ten organ postępowaniu strony – S. L. (spadkobierczyni po E. L.), a także stron – L. K., B. D., A. M. - będących spadkobiercami B. K., której przysługiwało prawo do spadku po E. L. i pozbawienie bez ich winy, możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym na skutek uznania, iż wskazanym wyżej osobom nie przysługuje przymiot strony, a to na skutek oczywiście błędnej wykładni powołanych wyżej art. 2 oraz art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2005 Nr 169, poz. 1418 ze zm.), które jako jedyne kryteria uznania za podmiot uprawniony do rekompensaty wskazują przesłanki art. 2 ust. 1 i 2 oraz warunek z art. 3 ust. 2 w/w ustawy, które całkowicie abstrahują od kwestii złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. O tym, iż stronami postępowania wszczętego na skutek wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty są wszystkie podmioty uprawnione do rekompensaty spełniające warunek z art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 2 w/w ustawy przesądza, zdaniem skarżących treść art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, który jako niezbędny załącznik wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty wymienia w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2, dowody wskazujące na miejsce zamieszkania osób, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy. Zaniechanie przez organ ustalenia wszystkich stron postępowania pomimo tego, że S. L., której prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w miejscowości L., organ I instancji uznał za wykazane (str. 2 uzasadnienia decyzji) i która była wprost wymieniona w uzasadnieniu decyzji jako spadkobierczyni E. L., co jednoznacznie przesądzało, zdaniem skarżącej, o istnieniu jej interesu prawnego w prowadzonym postępowaniu w rozumieniu art. 28 kpa, oraz wymieniona w uzasadnieniu decyzji B. K., która zmarła w dniu [...] grudnia 2008 r., czyli jeszcze przed złożeniem przez wnioskodawców wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w dniu [...] grudnia 2008 r., świadczy o naruszeniu prawa przez organ, ponieważ powyższe przesądza, iż stronami przedmiotowego postępowania są jej następcy prawni, tj. L. K., B. D. oraz A. M. Pominięcie tych osób w przeprowadzonym postępowaniu jest niekorzystne również dla skarżących R. L. oraz Z. L. ponieważ stanowi obrazę przepisów postępowania, która może prowadzić do uchylenia ostatecznej decyzji organu w wyniku wznowienia postępowania, co wywołałoby konieczność zwrotu, wraz z odsetkami, kwot przyznanych skarżącym w zaskarżonej decyzji; – braku zawiadomienia S. L., L. K., B. D. oraz A. M. o wszczęciu postępowania, jak i dalszych czynnościach organu I instancji, pouczenia ich o prawach strony, w tym w szczególności o skutkach prawnych niezłożenia przez wszystkich uprawnionych właściwych wniosków lub odpowiednich oświadczeń, o których mowa w art. 3 ust. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2005.169.1418 ze zm.); – art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 (zasady prawdy obiektywnej), art. 8 (zasady pogłębiania zaufania do organów państwa) i art. 9 kpa (zasady informowania) - na skutek zaniechania przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami wyrażonymi w powyższych przepisach, które w niniejszej sprawie wskazywały, zdaniem skarżącej, na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy złożone wnioski dotyczą również S. L., L. K., B. D. oraz A. M., czy może jako osoby uprawnione postanowiły one poprzez złożenie odpowiedniego oświadczenia, wskazać R. L., bądź Z. L. jako osoby uprawnione do rekompensaty. Z akt sprawy nie wynika, zdaniem skarżących, by Minister Skarbu Państwa rozpoznając odwołanie przeprowadził jakiekolwiek postępowanie wyjaśniające w tym przedmiocie, zaś brak przymiotu strony w sprawie organ wywiódł wyłącznie z braku w aktach administracyjnych odrębnego wniosku o rekompensatę wniesionego przez S. L., L. K., B. D. oraz A. M. - tak poczynione przez organ II instancji ustalenia stanu faktycznego sprawy skarżący uznali za dowolne i naruszające przepisy art. 7 i art. 77 § 1 kpa, gdyż oparte zostały na niepełnym materiale dowodowym. W oparciu o powyższe zarzuty wnieśli o jej uchylenie w całości oraz o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinęli i uzasadnili zarzuty podniesione w skardze. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podkreślił niezasadność zarzutów skargi i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 §1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2008 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) Wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 i 2 powołanej ustawy, prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Stosownie do art. 3 ust. 2 tej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej, albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3 składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. Organy administracji publicznej rozpoznające przedmiotową sprawę uznały, że R. L. i Z. L. (następcy prawni E. L., który pozostawił poza obecnymi granicami RP w L. nieruchomość) spełnili wymogi określone w powyższych przepisach konieczne do potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ich ojca poza obecnymi granicami RP i przyznały im takie prawo w udziałach wynikających z postanowień spadkowych tj. po ¼ części dla każdego z nich. Jednocześnie organy stwierdziły, że L. K., B. D. oraz A.a M. następcy prawni po B. K.) oraz S. L. nie brali udziału w postępowaniu przed Wojewodą [...], gdyż nie złożyli w terminie wynikającym z art. 5 ust. 1 ustawy wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty podkreślając, że potwierdzenie takiego prawa następuje na wniosek osoby zainteresowanej złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko organów administracji jest prawidłowe, ponieważ przewidziany w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. termin do złożenia wniosku o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, (tj. 31 grudnia 2008 r.) jest terminem prawa materialnego, który ogranicza w czasie dochodzenie lub inną realizację praw podmiotowych, a więc wywołującym skutki w sferze praw i obowiązków podmiotów, których dotyczą oraz wyznaczającym okres, w którym ma nastąpić ich ukształtowanie w ramach stosunku administracyjno-prawnego. Uchybienie terminowi materialnemu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym. Takie terminy mają charakter zawity i nie podlegają przywróceniu. Termin prawa materialnego podlega przywróceniu tylko wyjątkowo i jedynie wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (por. także: uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96, ONSA z 1997 r. z. 2, poz. 56). W cytowanej ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. brak jest przepisu przewidującego taką możliwość. Podkreślić jednak należy, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, nie wymaga w odróżnieniu od ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego, łącznego wystąpienia wszystkich spadkobierców z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Każdy spadkobierca może wystąpić samodzielnie z wnioskiem w imieniu własnym i na własną rzecz Z. L. oraz R. L. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty, działając w imieniu własnym i na własną rzecz, co bezspornie wynika z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach przedmiotowej sprawy. Dlatego Wojewoda [...] prawidłowo, zdaniem Sądu, ograniczył postępowanie wyjaśniające tylko do tych spadkobierców właściciela mienia pozostawionego – E. L., którzy złożyli wniosek, co potwierdził decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Racio legis obowiązującej w tym względzie regulacji, podyktowane jest względami mającymi ułatwić dochodzenie rekompensaty. Każdy poszczególny spadkobierca może bowiem wnieść odrębny wniosek i wykazując swoje następstwo prawne bez konieczności ustalania wszystkich możliwych spadkobierców, ich miejsc zamieszkania itd. otrzymać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zakresie swojego udziału spadkowego, nie naruszając przy tym uprawnień innych spadkobierców. Zdaniem Sądu, brak jest usprawiedliwionych podstaw do przyjęcia, iż postępowanie takie niejako z urzędu obejmuje cały krąg spadkobierców po właścicielach mienia zabużańskiego i nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania wobec wszystkich (często nieznanych samym wnioskodawcom) spadkobierców właścicieli mienia zabużańskiego. Przyjęcie takiego założenia uniemożliwiałoby bowiem sprawne prowadzenie postępowania obligując organy do prowadzenia żmudnego poszukiwania wszystkich ewentualnych spadkobierców, przy braku informacji w tej kwestii od samych wnioskodawców (którzy z różnych przyczyn mogą nie znać całego możliwego kręgu następców prawnych). Ponieważ Z. L. oraz R. L. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty działając wyłącznie w imieniu własnym, na co wyraźnie wskazuje treść wniosku i nie przedłożyli także pełnomocnictwa do działania w imieniu pozostałych spadkobierców, to utracili oni, zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, prawną możliwość ubiegania się o taką rekompensatę, co słusznie podniósł organ w odpowiedzi na skargę. Dlatego też Sąd zarzuty dotyczące tej kwestii tj. naruszenia prawa materialnego uznał za nieuzasadnione. Zdaniem Sądu organy nie naruszyły także przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 9 i art. 77 § 1 kpa, ponieważ prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.