I SA/Wa 822/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Monika Chorzewska - Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2007 r. sprawy ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie nabycia mienia państwowego z mocy prawa przez gminę oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Nr [...] Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, zwana dalej "KKU", utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...], stwierdzającą nabycie z mocy prawa przez Gminę B. prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów obrębu [...] jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha. Uzasadniając zaskarżoną decyzję, KKU wskazała, iż decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Wojewoda [...], powołując się na art.5 ust.1 pkt 1 w związku z art.17a ust.3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 32, poz.191 z późn.zm.), zwanej dalej "ustawą komunalizacyjną", stwierdził nabycie z mocy prawa przez gminę B. prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Orzekając w powyższy sposób organ I instancji przyjął, że pozostawanie nieruchomości w dniu 27 maja 1990 r. jedynie w faktycznym władaniu przedsiębiorstwa państwowego "P." nie upoważnia do wyłączenia tego mienia z komunalizacji następującej z mocy prawa. Ponadto nieruchomość jest przedsiębiorstwu zbędna. Odwołując się od decyzji komunalizacyjnej P. SA Zakład Gospodarowania Nieruchomości w W. zarzuciły organowi I instancji nieuwzględnienie art.16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 26, poz.138), zwanej dalej "ustawą o przedsiębiorstwie (...)", oraz bezpodstawne zastosowanie w sprawie art.5 ust.1 ustawy komunalizacyjnej w sytuacji, w której w dacie 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, lecz do przedsiębiorstwa państwowego P.. Rozpatrzywszy odwołanie, KKU utrzymała w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, podzielając stanowisko, iż w dniu 27 maja 1990 r. P. nie dysponowało tytułem prawnym do spornej nieruchomości, wyłączającym jej komunalizację, a jednocześnie nie zachodziły warunki do wyłączenia komunalizacji na podstawie art.11 ust.1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej. Z art.16 ust.1 ustawy o przedsiębiorstwie (...), stanowiącego, iż P. gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem, zapewnia jego ochronę nie wynika automatycznie tytuł prawny P. do każdej nieruchomości pozostającej w jego władaniu. Przepis ten znajduje bowiem zastosowanie do nieruchomości, do których tytuł prawny P. uzyskało na podstawie przepisów szczególnych, regulujących wydzielanie i obejmowanie przez państwowe osoby prawne zarząd państwowych nieruchomości gruntowych a wcześniej w użytkowanie, tj. na podstawie: art.38 ust.2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz.99), przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1961 r. nr 32, poz.159), art.2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. nr 47, poz.354), przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie nabywania i przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1949 r. nr 47 poz.354), przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz.U. z 1958 r. nr 67, poz.332 ze zm.). W rezultacie prawo zarządu konkretną nieruchomością nie podlegało domniemaniu, gdyż było regulowane ustawą, która określała sposób powstania oraz przeniesienia tego prawa. Do powstania zarządu nieruchomością niezbędna była decyzja administracyjna właściwego organu. Dodatkowo P. od samego początku swego istnienia obowiązane było ewidencjonować wydzielone na jego rzecz nieruchomości w trybie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 25 września 1932 r. o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości będących w zarządzie przedsiębiorstwa PKP (Dz.U. nr 81, poz.714). W niniejszej sprawie P. nie wykazało tytułu prawnego do spornej nieruchomości. Tytułu tego nie potwierdzają żadne znajdujące się w aktach dokumenty. W niniejszej sprawie brak podstaw do zastosowania art.11 ust.1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, wyłączającego spod komunalizacji mienie należące do przedsiębiorstw państwowych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym, bo po pierwsze określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia do tych podmiotów w sensie prawnym a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego, a po drugie przedsiębiorstwo takie winno być umieszczone w wykazie ustalonym przez Radę Ministrów zgodnie z art.11 ust.2 ustawy komunalizacyjnej. W odniesieniu do podniesionego przez P. braku spełnienia się w sprawie przesłanek z art.5 ust.1 ustawy komunalizacyjnej KKU podniosła, iż zgodnie z art.34 k.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie 27 maja 1990 r. oraz zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa mieniem należącym wtedy do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo państwowych osób prawnych. Skoro zatem sporna nieruchomość nie podlegała wyłączeniu z komunalizacji następującej z mocy prawa, a bezpośrednio przed dniem 27 maja 1990 r. stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała w rozumieniu art.5 ust.1 pkt 1 ustawy do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego (art.6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości), to z dniem 27 maja 1990 r. stała się mieniem komunalnym gminy B., na obszarze której była wtedy położona. Organ pierwszej instancji miał obowiązek stwierdzić to nabycie z urzędu (art.17a ust.3 ustawy komunalizacyjnej). Skargę na decyzję KKU z dnia [...] listopada 2006 r. złożyły P. S.A. [...] Zakład Gospodarowania Nieruchomościami w W., zarzucając orzekającym w sprawie organom naruszenie art.16 ustawy o przedsiębiorstwie (...) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, iż sporna nieruchomość należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, podczas gdy nieruchomość ta stanowiła mienie P. w stosunku do którego wykonywało ono wszelkie uprawnienia. Ponadto organy naruszyły art.5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż sporna nieruchomość stanowi mienie Gminy B., w sytuacji gdy przedmiotowa nieruchomość nie należała do terenowych organów administracji stopnia podstawowego i nie podlega w związku z tym komunalizacji. Naruszono również art.11 ust.1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej w związku z art.1 ustawy o przedsiębiorstwie (...) w brzmieniu obowiązującym w dniu 27 maja 1990 r. poprzez jego pominięcie w wyniku przyjęcia, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości w postaci prawa użytkowania lub zarządu, w sytuacji gdy z analizy ww. przepisów wynika, że skarżąca została powołana do wykonywania m.in. zadań z zakresu obronności i bezpieczeństwa państwa, zatem posiadane przez nią mienie, w tym sporna nieruchomość podlega wyłączeniu spod komunalizacji jako służące wykonaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej. W odpowiedzi na skargę KKU podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko i wniosła o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., nr 153, poz.1269 ze zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. nr 153, poz.1270 ze zm. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Zasadnie przyjęły organy orzekające w sprawie, że na dzień 27 maja 1990 r., z którym ustawa komunalizacyjna wiąże skutek w postaci przejścia na właściwe gminy prawa do mienia ogólnonarodowego spełniającego przesłanki określone w art. 5 ust. 1 i 2 tej ustawy, P. nie legitymowało się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, którego istnienie komunalizację by uniemożliwiało. Z akt wynika, iż w dniu 27 maja 1990 r. sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa, pozostając we władaniu [...] Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w W.. W orzecznictwie administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 14 września 2006 r. I OSK 1259/05) utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym zarówno obecny trwały zarząd, który jest sprawowany przez państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jak też dawny zarząd (użytkowanie), który mógł być sprawowany m. in. również przez przedsiębiorstwa państwowe, powstaje i powstawał na podstawie decyzji administracyjnej właściwego organu, w wyniku przekazania oraz z mocy prawa w wyniku nabycia nieruchomości przez jednostkę organizacyjną. W aktach sprawy decyzji tego rodzaju brak. Samo posiadanie jako stan faktyczny nie dawało natomiast tytułu prawnego do nabycia prawa zarządu, jak również nie stanowiło przeszkody w nabyciu tego prawa przez gminy w drodze komunalizacji. Zgodzić należy się również ze stanowiskiem organów, iż prawa zarządu P. do spornej nieruchomości nie sposób wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego "P.". W szczególności skutek taki nie wynika z art. 16 ustawy o przedsiębiorstwie państwowym "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie, z którym mienie: P. stanowi wydzieloną część mienia ogólnonarodowego, mienie to stanowią środki będące w jego dyspozycji w dniu wejścia w życie ustawy oraz środki nabyte przez P. w toku jego dalszej działalności, gospodarując wydzielonym mu i nabytym mieniem P. zapewnia jego ochronę oraz racjonalne wykorzystanie oraz wykonuje wszelkie uprawnienia w stosunku do mienia będącego w jego dyspozycji, z wyjątkiem uprawnień wyłączonych w przepisach ustawowych. Trafnie wykazała KKU, że z przepisu tego nie wynikało, aby miał on ustanawiać z mocy prawa zarząd na rzecz P. w stosunku do konkretnych nieruchomości albo choćby potwierdzać ustanowiony uprzednio zarząd P.. Zarząd ten musiał zatem, jak to już wskazano wcześniej, jednoznacznie wynikać z decyzji administracyjnej wydanej na podstawie przepisów szczególnych, regulujących gospodarowanie nieruchomościami państwowymi. Brak po stronie P. tytułu prawnego do spornej nieruchomości powoduje, zważywszy na art.34 k.c. oraz art.6 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej i tym samym nieruchomość ta podlega komunalizacji z mocy prawa. W sprawie nie może znaleźć zastosowania art.11 ust.1 pkt 2 ustawy komunalizacyjnej, stosownie do którego składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3 ustawy, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14. Określenie "należące" do przedsiębiorstw państwowych oznaczało należenie mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko faktycznym, to jest posiadanie określonego tytułu prawnego, którego P. do przedmiotowej nieruchomości nie posiadało. Również w wykazie objętym rozporządzeniem Rady Ministrów z 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalania wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz. U. Nr 15, poz. 301) przedsiębiorstwo państwowe "P." nie zostało ujęte. Dodatkowo wskazać należy, że stosownie do znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia P. z dnia [...] marca 2006 r. sporna nieruchomość stanowi mienie zbędne z punktu widzenia potrzeb linii kolejowej. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.