I SA/Wa 827/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Referent-stażysta Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami RP oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania W. C. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. odmawiającej potwierdzenia posiadania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał tą decyzję w mocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Minister Skarbu Państwa przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Pismem z dnia [...] listopada 1990 r. (data wpływu do organu [...].12.1990 r.) W. C. zwrócił się do Urzędu Miejskiego w G. z wnioskiem o oddanie na własność działki gruntu pod budowę domu i zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w G. przez rodziców W. C. i Z. C. Jak wynika z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] marca 1992 r. sygn. akt [...], spadek po W. C., zmarłym w dniu [...] lipca 1958 r. na podstawie ustawy nabyli" żona Z.C. i syn W. C., każde po 1/2 części. Z postanowienia tego wynika również, że spadek po Z. C. zmarłej w dniu [...] sierpnia 1964 r. na podstawie ustawy nabył w całości syn W. C. Jak wynika natomiast z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii wyciągu z dnia [...] kwietnia (data roczna nie czytelna) wykazu hipotecznego księgi wieczystej, W. C. i Z. K. byli właścicielami nieruchomości położonej w G. przy ul. [...]. Zaś z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii odpisu aktu nr [...] z księgi hipotecznej nr [...] wynika, że W. C. darował 1/2 ww. nieruchomości swojej żonie Z. z B. C. właścicielce 1/2 nieruchomości na zupełną własność. Z powyższego wynika zatem, że Z. C. stała się właścicielką całości przedmiotowej nieruchomości. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zaświadczenia nr [...] Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w B. z dnia [...] września 1947 r. wynika, że W. C., syn W.C., narodowości polskiej, urodzony w G. w dniu [...] czerwca 1930 r., przybył w dniu 28 sierpnia 1947 r. do Polski jako repatriant. Z potwierdzonej za zgodność z oryginałem, kopii uwierzytelnionego tłumaczenia aktu zgonu nr [...] wynika, że W. C. syn S. zmarł w G. w dniu [...] lipca 1958 r. Z protokołu przesłuchania strony W. C. syna W. wynika, że właścicielami nieruchomości położonej w G. byli Z. i W. C. W. C. zmarł w G. w 1958 r., a po jego śmierci Z. C. przyjechała na obecne terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Natomiast z protokołu przesłuchania strony z dnia [...] lipca 2010 r. przez Inspektora Wojewódzkiego [...] Urzędu Wojewódzkiego wynika, że właścicielką pozostawionej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] była Z. C., która wróciła do Polski w 1963 r. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia W. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Na skutek złożonego przez wnioskodawcę odwołania, Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] uchylił ww. orzeczenie Wojewody [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez Z. C. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - w G. W uzasadnieniu organ wskazał, że jak wynika z protokołu przesłuchania świadka L. K., z dnia [...] października 2011 r., właścicielami pozostawionej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], powiat [...] byli W. C. i Z. C. Z protokołu tego wynika również, że życzeniem W. C. było umrzeć na swoim, dlatego Z. C. opuściła G. dopiero w 1958 r. Również z protokołu przesłuchania świadka L.K., z dnia [...] listopada 2011 r. wynika, że Z. C. opuściła G. w 1958 r. Syn państwa C. wrócił natomiast transportem do Polski w 1945 r. W związku z powyższym Wojewoda [...] uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 1 "ustawy zabużańskiej", dotyczących zmuszenia osoby właściciela do opuszczenia nieruchomości i terenów dawnych Kresów Wschodnich, w związku z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Zdaniem Wojewody wynika to z oczywistego faktu, iż Z. C., aresztowana w 1947 r. i biorąca udział w transporcie zmierzającym w głąb Rosji, który następnie został rozbity, powróciła do G., gdzie przebywała wraz mężem aż do jego śmierci w 1958 r. Od decyzji powyższej odwołanie do organu wyższego stopnia złożył W. C. podnosząc, że rozstrzygnięcie Wojewody jest dla niego krzywdzące. Po rozpatrzeniu odwołaniu Minister Skarbu Państwa stwierdził, że z akt sprawy jednoznacznie wynika, że Z. C. opuściła byłe terytorium RP po śmierci męża, którym się opiekowała w czasie choroby. Organ odwoławczy wskazał przy tym, że w sprawie niniejszej, istotną kwestią są przyczyny i okoliczności opuszczenia przez Z. C. byłego terytorium Rzeczypospolite Polskiej. Jak wynika bowiem ze złożonych, pod rygorem odpowiedzialności karnej, przesłuchań świadków, Z. C. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wskazał poza tym, że z zeznań W. C. wynika, że jego matka była w latach 1959-1960 przesłuchiwana i zatrzymywana przez NKWD, a także "czuła się Polką i chciała uniknąć rusyfikacji". Minister zauważył przy tym, że szykany te podejmowane były przez władze obcego państwa i nie były związane z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Nie została zatem, zdaniem Ministra, spełniona przesłanka wskazana w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dotycząca tego, czy właściciel mienia pozostawionego był zmuszony opuścić byłe terytorium RP na skutek innych okoliczności niż wskazane w art. 1 ust. 1 i 1a ustawy, związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z akt sprawy wynika bowiem, że Z. C. opuściła byłe terytorium RP w 1958 r. lub 1963 r., czyli nie na podstawie umów wskazanych w art. 1 ustawy. Wykazanie okoliczności przymusu jest więc w tej sprawie niezbędne. Analizując materiał dowody Minister Skarbu Państwa, zauważył, że Z.C. nie była zmuszona do opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. Nie można zatem potwierdzić prawa do rekompensaty W. C. skoro jego poprzedniczka prawna takiego nie mogła nabyć. Niezgadzając się z rozstrzygnięciem organu W.C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze przedstawił historię swojej rodziny wskazując, że jego zdaniem prawo do rekompensaty nie budzi żadnych zastrzeżeń. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Kontrola sądowoadministracyjna sprowadza zatem się do zbadania, czy organy, wydając zaskarżony akt, nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji i zebranego w sprawie materiału dowodowego według ww. kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa. Przede wszystkim wskazać należy, że materialno-prawną podstawą wydania kwestionowanych decyzji były przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej: "ustawą zabużańską". Ustawa ta określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" z 1944 r. i umów enumeratywnie w ustawie wymienionych (art. 1 ust. 1 i 1a). Jak wynika natomiast z treści art. 1 ust. 2 tej ustawy, przepisy te stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone były po 1 września 1939 r. opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z treścią art. 2 omawianej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie trzy przesłanki: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 i posiada obywatelstwo polskie. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty niezbędne jest ustalenie, że pierwotny właściciel był osobą uprawnioną do rekompensaty, poprzez spełnienie przesłanek wskazanych w art. 2 ustawy zabużańskiej. Pierwotny właściciel musiał więc pozostawić nieruchomość z przyczyn wskazanych w art. 1 ustawy. Brak spełnienia tej przesłanki oznacza, iż uprawnienie do potwierdzenia prawa do rekompensaty nie przysługuje. W konsekwencji, niespełnienie tego wymogu oznacza, że osobom, które wywodzą swoje prawo do rekompensaty jako spadkobiercy pierwotnego właściciela, przedmiotowe prawo nie może być potwierdzone i skutkuje wydaniem decyzji odmownej w świetle art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że pierwotny właściciel nieruchomości położonej w G. przy ulicy [...], Z. C. nie była osobą uprawnioną do rekompensaty, gdyż nie spełniła jednej z ww. przesłanek. Opuszczenie przez nią byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – nie miało bowiem miejsca na podstawie ani układów ani umów wskazanych w art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy zabużańskiej. Opuszczenie to nie nastąpiło również, zdaniem Sądu, na skutek innych okoliczności związanych z wybuchem drugiej wojny światowej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że Z. C. nie została zmuszona do opuszczenia nieruchomości położonej w G. po 1 września 1939 r., z przyczyn związanych bezpośrednio z rozpoczętą wojną. Jak wynika bowiem z akt sprawy, w tym również z wyjaśnień strony skarżącej, Z. C. stale zamieszkiwała w G. do 1958 roku tj. do czasu śmierci jej męża, którym się opiekowała. Repatriowała się do Polski dopiero w listopadzie 1958 r. i to głównie z powodu pogarszającego się stanu zdrowia, a nie z przyczyn związanych bezpośrednio z wojną. Podkreślić w tym miejscu należy, że nie wszystkie repatriacje, które nastąpiły po II wojnie światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby ten przepis zbędnym. Należy bowiem odróżnić zdarzenia będące bezpośrednim skutkiem wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 rekompensata za pozostawienie mienia, w związku z działaniami wojennymi, poza obecnym terytorium Rzecz Pospolitej nie ma charakteru czysto odszkodowawczego. W założeniu, kompensacja ta ma przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym, umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Kompensacja ta była, zgodnie z postanowieniami umów republikańskich, przeznaczona wyłącznie dla obywateli Rzeczypospolitej Polskiej (wg stanu prawnego z dnia 1 września 1939 r.) narodowości polskiej i żydowskiej, którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej, manifestowali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim. Miała ona zatem zrekompensować niedogodności związane z koniecznością szybkiego opuszczenia domu spowodowaną działaniami wojennymi, ułatwić ponowny start życiowy w nowym miejscu i okolicznościach oraz w pewien sposób "wynagrodzić" przywiązanie do państwa Polskiego, silniejsze od potrzeby zachowania własnego majątku. W sprawie niniejszej żadna z tych funkcji rekompensaty nie miałaby zastosowania, gdyż matka skarżącego Z. C. (pierwotna właścicielka nieruchomości) nie opuściła swojego majątku w związku z działaniami wojennymi, ani z innych przyczyn bezpośrednio z nimi związanych. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekła jak w wyroku.