I SA/Wa 840/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia "[...]" uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] i umarza postępowanie administracyjne Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2019 r. znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako kpa) oraz art. 1 i 2 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] grudnia 2018 r. nr [...] o uznaniu wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami oraz zobowiązaniu J. G. (dalej jako skarżący) do jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zasady przyznawania świadczenia stanowiącego przedmiot postępowania w niniejszej sprawie określone są w rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie szczególnych warunków realizacji rządowego programu "[...]" z [...] maja 2018 r. (Dz.U z 2018 r. poz. 1061, dalej jako rozporządzenie). Stosownie do treści § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, świadczenie to przysługuje m.in. rodzicom raz w roku na dziecko. Zgodnie zaś do treści § 30 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia rodziców lub opiekunów dziecka, świadczenie wypłaca się temu z nich który faktycznie sprawuje opiekę. Na podstawie przeprowadzonych wywiadów środowiskowych organ ustalił, że dzieci skarżącego mają stałe miejsce zamieszkania u matki, zaś u ojca przebywają jedynie w dni wolne od zajęć szkolnych. Ponadto postanowieniem Sądu Okręgowego [...] w [...] z [...] lipca 2017 r. sygn. akt [...] C [...] J. G. zobowiązano na czas trwania postępowania o rozwód do łożenia na rzecz każdego z trojga dzieci kwoty [...] zł. Powyższe okoliczności w ocenie organu świadczą o tym, że faktyczną opiekę nad dziećmi sprawuje A. G. i to jej powinno zostać wypłacone świadczenie, zaś skarżący otrzymał świadczenie nienależnie w rozumieniu § 31 ust. 2 rozporządzenia i zobowiązany jest do jego zwrotu. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, tj. § 4 ust. 1 pkt 1, § 5 ust. 2 i § 30 rozporządzenia, a ponadto art. 7, art. 10 § 1, art. 13, art. 75, art. 77, art. 80, art. 81 i art. 81a kpa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia "[...]" [...] lipca 2018 r. i prawo to przyznano mu [...] lipca 2018 r. na dzieci: M. G., T. G. i P. G. (bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego). Następnie w dniu [...] lipca 2018 r. wniosek o przyznanie ww. świadczenia złożyła A. G., a w międzyczasie w dniu [...] lipca 2018r. zapadło postanowienie o zabezpieczeniu w sprawie rozwodowej [...]. W związku ze złożeniem wniosków przez obydwoje rodziców, organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy świadczenie wypłacone J. G. zostało mu przyznane prawidłowo. Czynności te Prezydent miasta podjął dwa miesiące po przyznaniu skarżącemu prawa do ww świadczenia. [...] września 2018 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy z ojcem dzieci, a następnie [...] listopada 2018 r. z matką dzieci. Z przeprowadzonych wywiadów wynika, że rodzice dzieci są w trakcie rozwodu, a stałą opiekę nad dziećmi sprawuje aktualnie matka. Zgodnie z § 31 ust. 1 rozporządzenia, osoba która pobrała świadczenie nienależnie zobowiązana jest do jego zwrotu. Na podstawie § 31 ust. 2 rozporządzenia, za świadczenie nienależnie pobrane uważa się: 1) świadczenie wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach celowego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie, 2) świadczenie wypłacone pomimo braku prawa do tego świadczenia, 3) świadczenie wypłacone osobie innej niż uprawniona do niego z przyczyn niezależnych od organu który je przyznał. Organ prawidłowo wskazał, że zgodnie z § 30 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku zbiegu prawa do świadczenia rodziców bądź opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka świadczenie wypłaca się temu z nich, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jak jednak wynika z akt niniejszej sprawy, formularz wniosku o przyznanie świadczenia "[...]" nie zawiera pouczenia o treści ww. przepisu, a jednocześnie zawiera pouczenie, że świadczenie to przysługuje rodzicom – raz w roku na dziecko. Przywołując jako podstawę swojej decyzji § 31 rozporządzenia organ nie wskazał: która z trzech wymienionych tam przesłanek (tj. w § 31 ust. 2) ma zastosowanie w niniejszej sprawie; podstawy takiej nie określił również organ I instancji. Odnosząc się do tych przesłanek, w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, skarżący był uprawniony do świadczenia – skoro na mocy tego przepisu przysługuje ono rodzicom. Nie można w również wywodzić, aby skarżący celowo wprowadził organ w błąd, jak również że świadczenie zostało wypłacone skarżącemu z przyczyn niezależnych od organu. Przede wszystkim z akt sprawy nie wynika aby organ przed przyznaniem skarżącemu ww świadczenia badał przesłanki z § 30 ust. 1 rozporządzenia. Z akt nie wynika także aby skarżący był w jakiejkolwiek formie pouczony, że świadczenie przysługuje tylko temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dziećmi. Pouczenie zawarte we wniosku o przyznanie ww świadczenia nie zawiera takiej informacji. Nie można też pominąć zbiegu czasowego, jaki zaistniał w tej sprawie tj. faktycznego rozstania rodziców dzieci, sprawy rozwodowej, daty postanowienia o zabezpieczeniu i złożenia wniosku przez matkę dzieci - już po przyznaniu ww świadczenia ich ojcu. Ponadto, jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego – środki otrzymane przez skarżącego w ramach spornego świadczenia zostały przeznaczone na potrzeby dzieci (fotele do biurek, buty sportowe, komitet rodzicielski). Koszty w tym zakresie zostały udokumentowane i okoliczność tę potwierdziła podczas wywiadu środowiskowego matka dzieci A. G.. Wobec powyższego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z § 31 ust. 2 rozporządzenia i tym samym nie można uznać, aby świadczenie zostało pobrane nienależnie, przez co odpada również przesłanka zobowiązania skarżącego do jego zwrotu. Stanowisko organu odnośnie tego, że świadczenie dobry start powinno być wypłacone temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem jest niewątpliwie poprawne i zgodne z literalnym brzmieniem § 30 ust. 1 rozporządzenia, jednakże w realiach niniejszej sprawy, z uwagi na niezaistnienie ani jednej z przesłanek z § 31 ust. 2 rozporządzenia - decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi oraz o zobowiązaniu J. G. do jego zwrotu - podlega uchyleniu, zaś postępowanie w tym zakresie umorzeniu - jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art 145 § 1 pkt 1a i § 3 ppsa w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy i umorzył postępowanie administracyjne.