I SA/Wa 844/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A.B. od punktu 2 postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 844/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. W dniu 17 maja 2016 r. A.B. wniósł do Sądu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania zażalenia za nieuzasadnione. W treści skargi zawarł wniosek o udzielenie pomocy prawnej poprzez zwolnienie całkowite z kosztów i ustanowienie pełnomocnika. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytur o łącznej wysokości [...] zł netto miesięcznie. Wnioskodawca podał, że posiada prawo do zamieszkiwania w mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni [...] m2. Zaznaczył, że posiada ustanowioną rozdzielność majątkową z żoną. Podał, że nie posiada odrębnego majątku w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych, oszczędności, wierzytelności, czy przedmiotów wartościowych. Jako stałe miesięczne zobowiązania finansowe wnioskodawca wyszczególnił opłatę za czynsz – [...] zł, za energię elektryczną – [...] zł, gaz – [...] zł, telefon – [...] zł, zakup żywności – [...] zł, środków czystości – [...] zł, ubrań – [...] zł, lekarstw – [...] zł, karty miejskiej – [...] zł, inne (poczta, gazety, itp.) – [...] zł. Łącznie ponoszone przez wnioskodawcę wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca dołączył dokumenty na potwierdzenie wysokości ponoszonych wydatków. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał prawo pomocy przez ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że w okolicznościach niniejszej sprawy, uznać należało, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Referendarz stwierdził, że w sprawie zaistniały jedynie przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Referendarz uznał, że sytuacja finansowa wnioskodawcy nie jest na tyle trudna, by nie był on w stanie ponieść kosztów związanych z zainicjowanym przez siebie postępowaniem sądowym. Zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania sądowego jedyny koszt jaki wnioskodawca miałby ponieść to wpis sądowy od wniesionej skargi, wynoszący 100,00 zł, a ewentualne pozostałe koszty sądowe takie nie będą wyższe niż wysokość wpisu sądowego od skargi. Wnioskodawca ograniczając niektóre wydatki nie będące niezbędnymi będzie w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie bez uszczerbku w kosztach utrzymania koniecznego. Pismem z dnia 29 sierpnia 2016 r. A.B. wniósł sprzeciw od punktu 2 postanowienia z dnia 3 sierpnia 2016 r. w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wnosząc o zmianę punku 2 postanowienia poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że referendarz wydając postanowienie dokonał błędnego ustalenia faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżący nie będący w stanie ponieść koszów ustanowienia adwokata jest w stanie bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny ponieść koszty sądowe. Wskazał ponadto, że jest zadłużony, na dowód czego przedłożył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., z której wynika, że skarżący jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Funduszu Pracy, a zadłużenie wraz z odsetkami za zwłokę wynosi [...] zł. Skarżący wskazał ponadto, że referendarz sądowy nie odniósł się do załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów, w tym do decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, które to zaświadczenie potwierdza skarżącemu statusu osoby represjonowanej i upoważnia do oczekiwania na pomoc ze strony Skarbu Państwa, również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien zaś liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu referendarz zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie adwokata. Zauważyć trzeba, że z danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do skargi dokumentów wynika, iż wnioskodawca wraz z żoną uzyskują stały dochód w wysokości [...] zł netto miesięcznie, który przeznaczają wyłącznie na potrzeby własne. Nie można więc uznać, że skarżący jest osobą pozbawioną zupełnie środków do życia, a niewątpliwie do takich przypadków powinno sprowadzać się udzielenie prawa pomocy. Wysokość uzyskiwanego dochodu pozwala na przyjęcie, że wnioskodawca jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść koszty sądowe w sprawie. Instytucja prawa pomocy stanowi bowiem wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie wobec osób znajdujących się w szczególnie ciężkim położeniu finansowym, w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na poniesienie kosztów sądowych jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem, wnioskodawca jest w stanie z posiadanych środków pieniężnych wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Zaznaczyć przy tym wymaga, że na obecnym etapie postępowania sprowadzają się one w istocie do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Pozostałe ewentualne koszty sądowe, takie jak opłata za sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą zaś kwoty 100 zł, zaś ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Jednocześnie wskazać należy, że okoliczność zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma obecnie wpływu na zdolność finansową skarżącego. Jak wynika z wyciągów z konta bankowego wnioskodawcy, pomimo toczącego się wobec niego postępowania egzekucyjnego, ma on swobodną możliwość dysponowania całością należnego mu świadczenia emerytalnego, co wynika z faktu wypłaty przez niego niemal całości uzyskanego świadczenia. Odnośnie okoliczności, iż skarżący posiada status działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.) nie zawierają żadnych, nawet ogólnych uregulowań stanowiących o uprawnieniu osób objętych ww. ustawą do pomocy ze strony Skarbu Państwa w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.