I SA/Wa 848/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz H. F. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. WSA/wyr. 1 – sentencja wyroku Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2017., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania H. F. od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r., nr [...], uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia, że dawne działki o nr [...] i [...] (z wyłączeniem obszaru obejmującego dawne parcele [...] i [...]), którym obecnie odpowiadają działki nr [...] i [...] oraz [...] i [...], znajdujące się w obrębie geodezyjnym N. (przysiółek N., dawniej M.), powiat [...], dla których Sąd Grodzki w W. prowadzi księgę wieczystą M. tom [...] karta [...], stanowiące byłą własność H. S., nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3 , poz. 13 ze zm.). W uzasadnieniu Minister wskazał, że wnioskiem z [...] kwietnia 2009 r., sprecyzowanym następnie pismami z [...] lipca 2009 r., z [...] sierpnia 2009 r. oraz z [...] września 2009 r. H. F. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że dom wraz z ogrodem położony na przedmiotowej nieruchomości, obejmującej działki o nr geodezyjnym [...] i [...] nie podlegał pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej. Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2015 r., nr [...]odmówił stwierdzenia, że dawne działki o nr [...] i [...] (z wyłączeniem obszaru obejmującego dawne parcele [...] i [...]), którym obecnie odpowiadają działki nr [...] i [...] oraz [...] i [...], znajdujące się w obrębie geodezyjnym N. (przysiółek N., dawniej M.), powiat [...], dla których Sąd Grodzki w W. prowadzi księgę wieczystą M. tom [...] karta [...], stanowiące byłą własność H. S., nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał nie doprowadził do jednoznacznego ustalenia litery art. 2 ust. 1 dekretu, stanowiącej podstawę przejęcia nieruchomości. Jednakże należy poddać ocenie możliwość wykorzystania siedliska na cele reformy rolnej oraz ewentualne powiązania funkcjonalne tej części nieruchomości z jej pozostałym obszarem. Organ I instancji doszedł do wniosku, że dom wraz ogrodem był finansowo uzależniony od dochodów pozyskiwanych z części gospodarczej, a także powiązany z resztą nieruchomości podmiotowo poprzez osobę właścicielki majątku, która sprawowała zarząd i administrację majątkiem z domu mieszkalnego. Ponadto dom nie był odgrodzony od części gospodarczej majątku. Ogrodzony był ogród, który nie znajdował się obok domu mieszkalnego. Odnośnie lasów organ wskazał, że nie stanowiły one zwartego kompleksu leśnego. Reasumując Wojewoda [...] stwierdził, że siedlisko pozostawało w związku funkcjonalnym z częścią gospodarczą majątku. Od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2015 r., odwołanie wniósł H. F. Wskazał, że brak jest związku funkcjonalnego między domem wraz z ogrodem, a resztą majątku ziemskiego. Nie znajduje także jednoznacznego oparcia w dowodach twierdzenie, że zarząd majątkiem był sprawowany przez właścicielkę majątku i prowadzony był z domu mieszkalnego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że przedmiotowe postępowanie podlega umorzeniu. Wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Organ przytoczył treść tego przepisu, jak również wyjaśnił znaczenie pojęcia "nieruchomość ziemska". Wskazał, że na skutek modernizacji operatu ewidencji gruntów zmieniona została numeracja działek. Wyjaśnił, że jak wynika z odpisu księgi wieczystej KW nr M. wyk. [...], zamkniętej i przeniesionej w 1957 r. do wykazu N. wyk. [...], H. S. była właścicielką nieruchomości położonej w miejscowości M. o powierzchni [...] ha na podstawie powzdania z [...] listopada 1935 r. Nieruchomość ta następnie przeszła na Skarb Państwa, którego prawo własności ujawniono w księdze na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z [...] września 1946 r. Organ wyjaśnił, że nie udało się pozyskać zaświadczenia będącego podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej. Zachował się natomiast wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w P. z [...] września 1946 r., L.dz. [...] skierowany do Sądu Grodzkiego Wydział Hipoteczny o wpisanie Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości H. S. o powierzchni [...] ha, do księgi gruntowej M. tom [...] karta [...], na podstawie art. 2 ust. 1. Również z zaświadczenia z [...] października 1947 r. wydanego przez Starostwo Powiatowe W. nie wynika dokładna podstawa przejęcia nieruchomości ziemskiej, gdyż w zaświadczeniu tym jedynie bardzo ogólnie wskazano, że majątek przejęto na podstawie dekretu. Minister wskazał, że pomimo przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, nie udało się pozyskać jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Skoro przepis § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) ustanawia administracyjny tryb rozstrzygania, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, to brak potwierdzenia przejęcia nieruchomości w tym trybie uniemożliwia rozpoznanie sprawy merytorycznie. Zdaniem Ministra, wobec wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania z art. 105 § 1 kpa, postępowanie prowadzone z wniosku H. F. o stwierdzenie, że dawne działki o nr [...] i [...] (z wyłączeniem obszaru obejmującego dawne parcele [...] i [...]), stanowiące byłą własność H. S. nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, podlegało umorzeniu. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...]kwietnia 2017 r złożył H. F. Skarżący wniósł o "unieważnienie" decyzji nacjonalizacyjnej. Wskazał, że majątek odebrany został jego matce z rażącym naruszeniem ówcześnie obwiązującego prawa. Podniósł, że w skład nieruchomości ziemskiej wchodził ogród oraz budynek mieszkalny. Natomiast, zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, takich składników nieruchomości ziemskiej nie obejmował dekret. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że na terenie posiadłości, po drugiej stronie drogi znajdował się budynek murowany zarządcy i to tam znajdowało się centrum zarządzania majątkiem. Podniósł, że mąż jego matki W. S. pracował w Starostwie W. Budynek zarządcy znajdował się na terenie posiadłości po drugiej stronie polnej drogi. Zaznaczył, że absurdalne jest stanowisko Wojewody, że skoro w ogrodzie uprawiano głównie warzywa, oznacza to, że ogród miał produkcyjny charakter. Skarżący podniósł, że majątek nastawiony był przede wszystkim na hodowlę zwierząt, a znaczną część użytków rolnych stanowiły łąki. Dodał, że organ bez zastrzeżeń przyjął zeznania jego brata L. S., natomiast jego zeznań nie uwzględnił. Również pozostałe strony postępowania nie zostały przesłuchane, gdyż organ uznał, że są to osoby zbyt młode, aby pamiętać okoliczności istotne dla przedmiotowego postępowania. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem Wojewody, że część majątku pokryta lasem, czy zadrzewieniami miała na tyle istotny związek z produkcją rolniczą, że podlegała nacjonalizacji na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, że skarżący w ogóle nie odniósł się do ustaleń, z których wynika, że nie ma podstaw do prowadzenia postępowania w trybie przepisów o reformie rolnej. Organ wskazał, że zaskarżona decyzja została skierowana do osoby zmarłej. Zaznaczył, że uzyskał zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji skierowanej do jednej ze stron postępowania – M. S., gdyż przesyłkę odebrała E. S. Dopiero z przekazanego przy piśmie z [...] maja 2017 r. odpisu skróconego aktu zgonu uzyskał wiedzę, że M. S. zmarł [...] lutego 2017 r., czyli przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Organ wyjaśnił, że M. S. jako spadkobierca dawnej właścicielki przejętej nieruchomości miał interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do udziału w postępowaniu w charakterze strony. Zaznaczył, że pomimo tego, iż orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje na konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, to jednakże zaskarżona decyzja umarzała postępowanie w sprawie, tym samym nie kształtowała sytuacji prawnej osób wymienionych w rozdzielniku. Osoby te mają prawo w późniejszym czasie wystąpić z ponownym wnioskiem o zbadanie sprawy, z uwagi na niewystąpienie w tym przypadku przesłanek res iudicata. Tym samym dodatkowego rozważenia wymaga celowość uchylenia zaskarżonej decyzji w kontekście niewywoływania negatywnych skutków prawnych zaskarżonej decyzji dla stron postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, o następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi skierował zaskarżoną decyzję m.in. do M. S. i W. O. Jak wynika z akt sprawy M. S. i W. O. byli spadkobiercami dawnej właścicielki H. S. z d. A., która pierwszy związek małżeński zawarła z W. S. Drugi związek małżeński H. S. zawarła z Z. F. H. F. zmarła [...] marca 1999 r., a spadek po niej nabyły dzieci, tj. L. S, W. S., H. O. oraz H. F. w ¼ części każdy z nich (postanowienie SR w W. z [...] lutego 2009 r., sygn. akt [...]). Z kolei spadek, po zmarłym [...] lutego 2006 r. W. S., nabyli : żona – E. S. oraz synowie : M. S., M. S. oraz M. S. po ¼ części każda z tych osób (postanowienie SR w B. z [...] września 2006 r., sygn. akt [...]). Natomiast, spadek po zmarłej [...] października 2006 r. H. O. nabył : mąż W. O. oraz syn – P. B. po ½ części każdy z nich (postanowienie SR w G. [...] Wydział Zamiejscowy w W. z [...] marca 2013 r., sygn. akt [...]). Oznacza to, że zarówno M. S., jak i W. O. mieli przymiot strony niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. Zarówno M. S., jak i W. O. zmarli przed wydaniem zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2017 r. M. S. zmarł [...] lutego 2017 r., natomiast W. O. zmarł [...] września 2015 r. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została skierowana do osób zmarłych. Wprawdzie kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z samej konstrukcji pojęcia strony (por. J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 1996, s. 183) i jej zdolności prawnej, którą ocenia się według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Należy podkreślić, że wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyroki NSA z 18 II 2016 r., sygn. akt I OSK 1150/14 lex 2114245, z 1 XII 2015 r., sygn. akt I OSK 626/14, z 14 XI 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, lex 82653). Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona, czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji. Istotne jest, że następcy prawni zmarłej strony nie brali udziału w postępowaniu odwoławczym, a decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej. W niniejszej sprawie E. S. poinformowała organ o śmierci syna pismem z [...] maja 2017 r., tj. po wydaniu decyzji przez Ministra. Nie zmienia to jednak faktu, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji M. S. już nie żył, a zatem decyzja została skierowana do osoby nieżyjącej. Zarówno w przypadku M. S., jak i W. O. decyzja została skierowana do osób nieżyjących, a ich następcy prawni nie brali udziału w postępowaniu odwoławczym. Nie ma przy tym znaczenia rodzaj wydanej decyzji. Z przyczyn wyżej omówionych decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest obarczona wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa i dlatego Sąd stwierdził jej nieważność. W tej sytuacji Sąd nie kontrolował zaskarżonej decyzji merytorycznie. Zgodnie z art. 119 pkt. 1 P.p.s.a sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 kpa. Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, wobec czego Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 210 § 2 P.p.s.a.