I SA/Wa 86/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. sprawy ze skarg A. G., B. G., B. K., C. G., E. G., E. K., H. G., I. G., J. G., J. R., K. H., M. K., M. Z., P. G., S. G. i T. G. oraz M. G. i R. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 listopada 2021 r. nr GZ.rn.625.1.2019 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. oddala skargę A. G., B. G., B. K., C. G., E. G., E. K., H. G., I. G., J. G., J. R., K. H., M. K., M. Z., P. G., S. G. i T. G.; 2. odrzuca skargę M. G. i R. G. Decyzją z 5 listopada 2021 r., nr GZ.rn.625.1.2019, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków Gminy [...] i Gminy [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił w całości własną decyzję z 13 kwietnia 2010 r., nr GZ.rn-057-625-297/04, i umorzył w całości postępowanie przed organem pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Orzeczeniem z 27 marca 1948 r., nr UR.I/4/404/48, Wojewoda [...] uznał, że nieruchomość ziemska pn. [...] o obszarze ogólnym [...] ha, położona w gm. [....], pow. [...], uregulowana w księgach hipotecznych "[...]", "[...]", "[...]", podpada pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzeczeniem z 15 października 1948 r., nr UR/2.1.1/12, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych, po rozpatrzeniu odwołania B. G. byłej właścicielki "[...]", utrzymał w mocy powyższe orzeczenie Wojewody z 27 marca 1948 r. Wnioskiem z 27 lutego 2001 r. W. G. (następca prawny B. G.) wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia z 27 marca 1948 r. oraz utrzymującego je w mocy orzeczenia z 15 października 1948 r. Decyzją z 22 maja 2002 r., nr GZ.rn-051/625-96/01, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z 27 marca 1948 r. i orzeczenia z 15 października 1948 r., Decyzją z 19 września 2002 r., nr GZ.rn-057-625-305/02, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał powyższą decyzję w mocy. Wyrokiem z 18 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 4290/02, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 19 września 2002 r. oraz 22 maja 2022 r. Decyzją z 13 kwietnia 2010 r., nr GZ.m-057-625-297/04, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 stwierdził nieważność orzeczenia z 15 października 1948 r. oraz orzeczenia z 27 marca 1948 r. - w części obejmującej wyszczególnione w tym punkcie działki, w pkt 2 stwierdził, że kontrolowane orzeczenia w części obejmującej wyszczególnione w tym punkcie działki, z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych, wydane zostały z naruszeniem praw, a w pkt 3 odmówił stwierdzenia nieważności powyższych orzeczeń w części obejmującej dawną nieruchomość ziemską uregulowaną w księdze hipotecznej "[...]". Decyzją z 17 grudnia 2013 r., nr znak: GZm-057-625-514/1, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił pkt 1 i pkt 2 decyzji z 13 kwietnia 2010 r., w pkt 2 stwierdził nieważność orzeczenia z 15 października 1948 r. oraz orzeczenia Wojewody [...] z 27 marca 1948r. - w części dotyczącej nieruchomości ziemskiej "[...]" oraz "[...]" z wyszczególnieniem parcel, a w pkt 3 umorzył postępowanie z wniosku Gminy [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie obejmującym pkt 3 decyzji z 13 kwietnia 2010 r. Wyrokiem z 21 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 493/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi złożone na powyższą decyzję z 17 grudnia 2013 r. Wyrokiem z 22 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1279/18, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z 21 września 2016 r. oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 grudnia 2013 r., a także oddalił część skarg kasacyjnych. Decyzją z 5 listopada 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzję z 13 kwietnia 2010 r. i umorzył w całości postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, której art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Minister podniósł, ze umorzenie z mocy prawa powinno znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności organu jaką jest decyzja administracyjna. Badając zaistnienie przesłanek umorzenia organ odwoławczy wskazał, że nie zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru orzeczenia z 27 marca 1948 r. oraz orzeczenia z 15 października 1948 r. Określenie daty doręczenia napotykać musi trudności spowodowane obiektywną przeszkodą w postaci znacznego upływu czasu. Od wydania kwestionowanych orzeczeń minęło kilkadziesiąt lat, w czasie których zmieniały się ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wskazane okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście. Pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). Minister podniósł, że fakt doręczenia byłej właścicielce majątku orzeczenia z 27 marca 1948 r. potwierdzają dwa dowody z akt sprawy: pismo Urzędu Wojewódzkiego [...] z 1 kwietnia 1948 r. (nr UR.I/4/404/48), w którym przesłano jej pełnomocnikowi - adw. J. S. odpis orzeczenia oraz odwołanie złożone w imieniu B. G. przez adw. J. S. Z treści odwołania wynika, że odpis orzeczenia z 27 marca 1948 r. został doręczony 8 kwietnia 1948 r. Organ wskazał również, że to, że dziś nie można wykazać za pomocą dokumentów, że doręczenie orzeczenia z 15 października 1948 r. nastąpiło i miało miejsce określonego dnia nie pozwala na zanegowanie faktu doręczenia decyzji, tym bardziej że została ona wykonana. Faktyczne przejęcie na rzecz Państwa nieruchomości ziemskich pn. Osiedle [...] i Osiedle [...] nastąpiło bowiem komisyjnie w dniu 9 kwietnia 1949r. (vide: Protokół w aktach sprawy). Z tych przyczyn Minister uznał, że doręczenie orzeczenia z 15 października 1948 r. nastąpiło najpóźniej w listopadzie 1948 r. Organ wskazał następnie, że wniosek W. G. o stwierdzenie nieważności orzeczeń z 1948 r. wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi 27 lutego 2001 r. (vide: data prezentaty wpływu na wniosku) i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Zdaniem Ministra, skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności spornych orzeczeń z 27 marca 1948 r. i z 15 października 1948 r. nastąpiło po upływie 30 lat od ich doręczenia, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Brak jest zatem możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Z brzmienia art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. wynika, że umorzeniu podlega postępowanie "w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji", które nie zostało zakończone "ostateczną decyzją" (a więc całe postępowanie przez organami obu instancji). Tym samym bezprzedmiotowe jest zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie prowadzone z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co uzasadnia uchylenie w całości decyzji z 13 kwietnia 2010 r. i umorzenie w całości postępowania przed organem pierwszej instancji. Organ dodał, że wobec zmiany stanu prawnego nie jest zobligowany do uwzględniania stanowiska przedstawionego w wydanych w sprawie orzeczeniach sądów administracyjnych. Tym samym nie wiąże go pogląd o konieczności zapewnienia w sprawie udziału wszystkim aktualnym właścicielom i użytkownikom wieczystym nieruchomości objętych orzeczeniami z 1948 r. i doręczenia im decyzji. W ocenie Ministra, interes w sprawie mają wyłącznie dawni właściciele (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci, jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz te podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli A. G., B. G., B. K., C. G., E. G., E. K., H. G., I. G., J. G., J. R., K. H., M. K., M.Z. , P. G., S. G. i T. G. oraz M. G. i R. G. W skardze A. G. i innych zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 2, art. 21, art. 64 i art 77 w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art 2 ust 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. poprzez umorzenie postępowania w sprawie na podstawie przepisów wprost sprzecznych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, pozbawiających spadkobierców właścicieli nieruchomości bezprawnie znacjonalizowanych w okresie PRL jakiejkolwiek rekompensaty począwszy od stwierdzenia, że decyzje wydane przez organy administracyjne PRL zostały wydane z naruszeniem prawa a skończywszy na możliwości zwrotu bezprawnie odebranych nieruchomości w naturze, jak i możliwość uzyskania odszkodowania w sądowym postępowaniu cywilnym. Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazano, że nowelizacja k.p.a. wykluczyła możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat Zatem od 16 września 2021 r. nie można odzyskać nieruchomości w naturze, jeżeli podstawą jej przejęcia była decyzja administracyjna doręczona lub ogłoszona ponad 10 lat temu. Naturalnie wyklucza to zwroty mienia przejętego w okresie PRL, ale także mienia przejętego w toku tzw. uwłaszczenia postkomunistycznej nomenklatury z lat 90-tych XX wieku, de facto legalizując ten proceder. Skarżący podnieśli, że w kontekście decyzji wydanych w okresie PRL wprowadzane zmiany k.p.a. uniemożliwiają uzyskanie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej lub stwierdzenia wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Tym samym wskazana nowelizacja wyklucza uzyskanie prejudykatu wymaganego art. 4171 § 2 zdanie 1 k.c. w celu dochodzenia odszkodowania za szkody wywołane przez wadliwe decyzje administracyjne, od których doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 30 lat. Co więcej uzyskanie takiego prejudykatu jest teraz niemożliwe także w toczących się już postępowaniach administracyjnych, jeśli do ich wszczęcia doszło po upływie 30 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia wadliwej decyzji administracyjnej, gdyż zgodnie z zastosowanymi przepisami przejściowymi zostają one z mocy prawa umorzone, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżących, jest to skandaliczne zwłaszcza w sprawach takich jak niniejsza toczących się prawie 10 lat - gdzie 10 lat kosztów, starań, nakładów czasu i pracy stron zostaje unicestwione decyzją umarzającą postępowanie. Skarżący czują się w tym momencie dwukrotnie okradzeni przez Państwo ze swojego mienia. Skarżący podnieśli również, że nowelizacja k.p.a. z 11 sierpnia 2022 r. wypacza wnioski i sens wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. i wprost wykracza poza ramy tego orzeczenia. Wskazali na sprzeczność rozwiązania przyjętego w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2022 r. z zasadami przyjętymi w art. 2, art. 21, art. 64 i art 77 Konstytucji. W ocenie skarżących, stwierdzenie konfliktu norm Konstytucji RP i innych aktów normatywnych powinno skutkować zastosowaniem wprost przepisów zgodnych z Konstytucją, a w przedmiotowej sprawie powinno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji jako wydanej w oparciu o przepis niekonstytucyjny. W skardze M. G. i R. G. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 39 k.p.a. polegające na braku doręczenia stronom orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. jako orzeczenia drugoinstancyjnego, co oznacza, że przewidziany w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. trzydziestoletni termin wszczęcia postępowania, liczony od daty doręczenia decyzji, w niniejszej sprawie nie rozpoczął biegu, 2) art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 p.p.s.a., polegające na umorzeniu postępowania wskutek uznania, że od dnia doręczenia orzeczenia z 15 października 1948 r., którego dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności, minęło ponad trzydzieści lat podczas gdy brak dowodu doręczenia lub ogłoszenia powyższego orzeczenia powoduje, że ów termin nie rozpoczął biegu, 3) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego poprzez posłużenie się niedozwolonym domniemaniem, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. zostało stronom doręczone, 4) wskazanie jako podstawy prawnej zaskarżonej decyzji niekonstytucyjnego art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. bowiem nowelizacja art.156 k.p.a. jest całkowicie sprzeczna z powołanym jako ratio legis tej noweli wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r. o sygn. P 46/13 i nie może stanowić wykonania powyższego wyroku, 5) sprzeczność zaskarżonej decyzji, wynikająca z zastosowania niekonstytucyjnego art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., z porządkiem prawnym określonym w Konstytucji RP, to jest w art. 2 Konstytucji, gdyż konstytucyjna norma państwa prawa nie pozwala wyłączyć możliwości eliminacji z obrotu prawnego decyzji rażąco naruszających prawo, bowiem stan taki prowadziłby do sanowania bezprawia i stanowiłby delikt konstytucyjny. Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę A. G. i innych Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę M. G. i R. G. organ wniósł o jej odrzucenie. Minister podniósł, że nie doręczył zaskarżonej decyzji pełnomocnikowi powyższych osób adwokatowi L. – M., ponieważ do dnia jej wydania w aktach sprawy nie znajdowało się pełnomocnictwo udzielone przez M. G. temu pełnomocnikowi. Jak potwierdził wskazany pełnomocnik w piśmie z 31 stycznia 2022 r. pełnomocnictwo zostało złożone wyłącznie do akt postępowania prowadzonego przed WSA w Warszawie o sygn. I SA/Wa 493/14. Odpis pełnomocnictwa M. G. został natomiast przedstawiony organowi w niniejszej sprawie dopiero przy piśmie z 4 lutego 2022 r., tj. już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto, organ podniósł, że R. G. ustanowił swoim pełnomocnikiem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczeń z 1948 r. również adwokat A. G... W konsekwencji powyższego, mając na uwadze art. 40 § 2 k.p.a., organ doręczył decyzję z 5 listopada 2021 r. tylko jednemu pełnomocnikowi R. G., to jest adwokat A. G. Decyzja została natomiast przesłana w dniu 8 lutego 2022 r. adwokatowi L. – M. jako pełnomocnikowi M. G. wyłącznie do wiadomości. Organ podkreślił również, że M. G. zmarła [...] stycznia 2022 r., a więc przed złożeniem przedmiotowej skargi, o czym Minister powziął wiadomość na skutek pisma H. G. z 18 lutego 2022 r. złożonego do odrębnego postępowania prowadzonego przed organem. Minister dodał, że na wypadek nieuwzględnienia wniosku o odrzucenie skargi M. G. i R. G. wnosi o jej oddalenie i podtrzymuje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z 20 listopada 2023 r. pełnomocnik M. G. i R. G. przedstawił dodatkową argumentację w sprawie. Na rozprawie w dniu 1 grudnia 2023 r. pełnomocnik skarżących A. G. i innych wniosła o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygn. K 2/22, zawisłej na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Na wstępie Sąd wskazuje, że skarga M. G. i R. G. podlegała odrzuceniu. Sąd odrzucił skargę M. G. gdyż w dniu jej wnoszenia, tj. 24 marca 2022 r., M. G. nie posiadała zdolności prawnej. Jak bowiem wynika z akt administracyjnych osoba ta zmarła [...] stycznia 2022 r., a więc przed wniesieniem przedmiotowej skargi. Nie ulega natomiast wątpliwości, że zgodnie z art. 25 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a.") bezwzględną przesłanką procesową jest zdolność sądowa podmiotów postępowania sądowoadministracyjnego. Cecha ta pozwala na skuteczne przeprowadzenie ważnego postępowania przed sądem administracyjnym z udziałem określonego podmiotu w charakterze strony. Brak zdolności sądowej danego podmiotu (osoby fizycznej) w dacie złożenia skargi powoduje jej odrzucenie (art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Osoba zmarła nie może bowiem skutecznie wnieść skargi i być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Sytuacji tej nie zmienia nawet fakt udzielenia, przed wniesieniem skargi, pełnomocnictwa. W świetle art. 43 p.p.s.a, w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa i to bez względu na rodzaj i zakres umocowania, a powoływanie się na to pełnomocnictwo i posługiwanie się nim jest nieuprawnione w świetle obowiązujących przepisów. Zatem stwierdzenie braku zdolności prawnej, a co za tym idzie, brak zdolności sądowej skarżącej M. G. zaistniały przed wniesieniem skargi, obligowały Sąd do odrzucenia jej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Z kolei skargę R. G. Sąd odrzucił z powodu wniesienia jej przez pełnomocnika skarżącego adwokata L. – M. po terminie. Z akt sprawy wynika, że w przedmiotowym postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczeń z 1948 r. R. G. ustanowił swoim pełnomocnikiem również adwokat A. G., której organ skutecznie doręczył w dniu 15 listopada 2021 r. decyzję z 5 listopada 2021 r. jako pełnomocnikowi ogółu spadkobierców po B. G. W tej sytuacji trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi R. G. zaczął biec od daty skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji temu pełnomocnikowi (por. wyrok NSA z 26 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 215/19, Lex nr 3052233). Przy tym przesłanie adwokatowi L. – M. (jako pełnomocnikowi M. G.) kopii decyzji z 5 listopada 2021 r. przy piśmie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 8 lutego 2022 r. nie otwierało na nowo terminu, o którym mowa art. 53 § 1 p.p.s.a. do złożenia skargi przez R. G. W tej sytuacji skarga R. G. wywiedziona przez pełnomocnika adwokata L. – M. w dniu 24 marca 2022 r. jako złożona po terminie (który upłynął bezskutecznie 15 grudnia 2021 r.) podlegać musiała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Rozpoznając natomiast merytorycznie skargę A. G., B. G., B. K., C. G., E.G., E. K., H. G. I. G., J. G., J. R. K. H., M. K., M.Z., P. G., S. G. i T. G. Sąd uznał ją za niezasadną. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 11 sierpnia 2021 r." Powołany przepis stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (to jest dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Zatem stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia stanowi dla organu obligatoryjną przesłankę do umorzenia tego postępowania. W niniejszej sprawie skarżący nie kwestionują ustaleń organu odwoławczego dotyczących wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 października 1948 r. oraz orzeczenia Wojewody [...] z 27 marca 1948 r. po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia tych orzeczeń. Ustalenia organu w tym zakresie wynikają z zalegającej w aktach sprawy dokumentacji (pismo Urzędu Wojewódzkiego [...] z 1 kwietnia 1948 r., nr UR.I/4/404/48, odwołanie adw. J.S. złożone w imieniu B. G. od orzeczenia z 27 marca 1948 r., protokół z 9 kwietnia 1949 r. o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości ziemskich pn. Osiedle [...] i Osiedle [...], prezentata wpływu na wniosku W. G. z 27 lutego 2001 r.) i nie budzą również wątpliwości Sądu. Całość podniesionej w skardze argumentacji koncentruje się natomiast na sprzeczności przyjętych w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązań prawnych z normami i zasadami wynikającymi z art. 2, art. 21, art. 64 i art 77 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do powyższego Sąd zwraca uwagę, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 11 sierpnia 2021 r. (druk sejmowy nr IX.1090) dokonana tym aktem nowelizacja miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62).. Powołanym orzeczeniem sąd trybunalski stwierdził niezgodność art. 156 § 2 k.p.a. z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim nie wyłącza on dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. W motywach powyższego orzeczenia Trybunał podniósł, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie wskazał, że brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście sąd konstytucyjny zaznaczył, że określając przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania ustawodawca powinien wziąć pod uwagę całość zasad mieszczących się w klauzuli państwa prawnego, którą przewiduje art. 2 Konstytucji RP. Z kolei odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których należy również możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał dostrzegł również, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału, obowiązkiem ustawodawcy jest wręcz kształtowanie regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu, wraz z upływem czasu, stanu niepewności. Niezbędne jest zatem, zdaniem sądu trybunalskiego, ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być bowiem pozorna. Taka zaś pozorność wystąpiłaby nie tylko wtedy gdyby ustawodawca nie przewidział ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale także wówczas gdyby ograniczenia te nie były wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej przewidywać nieograniczoną w czasie możliwość wzruszania aktu, na podstawie którego strona nabyła prawo lub ekspektatywę. To właśnie te przyczyny stały się podstawą przyjętej przez ustawodawcę regulacji, którą w art. 156 § 3 k.p.a. wprowadzono cezurę czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło trzydzieści lat. W konsekwencji, nie ma obecnie możliwości zakończenia merytorycznym rozstrzygnięciem spraw o stwierdzenie nieważności będących w toku. Niemożność ta wynika wyraźnie z przepisu zawartego w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. (art. 2 ust. 2), który zakłada umorzenie z mocy prawa wszystkich postępowań wszczętych po upływie trzydziestu lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia, niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Przy tym zaznaczyć trzeba, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, nie są czymś nowym w porządku prawnym. Tego rodzaju ograniczenia przewidziano bowiem również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo, system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia, co następuje odpowiednio po upływie 30-tu bądź 20-tu lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30-tu latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20-tu latach, gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k.). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat. Kolejno wskazać należy, że w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zawarto zasadę proporcjonalności. Zasada ta wymaga wyznaczenia granic ingerencji władzy publicznej w sferę wolności i praw konstytucyjnych poprzez ogólne określenie przesłanek, których spełnienie jest konieczne do wprowadzania ograniczeń praw i wolności jednostki. Wymagane jest, między innymi, aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny). Konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie może również naruszać istoty danej wolności lub prawa podmiotowego. Ponadto, ograniczenia prawa i wolności jednostki mogą być przewidziane tylko wówczas gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 stycznia 2006 r. SK 40/04, 29 września 2008 r., SK 52/05 oraz 28 września 2006 r. K 45/04). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie podkreśla się również, że w takim kontekście należy rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba wprowadzenia danej ochrony. Z drugiej zaś strony należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne, to jest rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów, których prawa regulacją ustawową zostają ograniczone. Jednocześnie omawiana zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (w omawianym przypadku czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, jest ona niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, a także czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela. Zdaniem Sądu, przyjęte w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. rozwiązanie ograniczające możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej było konieczne i wynikało z powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 46/13. Regulacja ta doprowadziła do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków, to jest ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych i służeniu ochronie interesu publicznego, w tym interesu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły prawa, przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło. Ponadto, sporna instytucja nie stanowi nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez wiele lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji lub postanowienia. Jeżeli zatem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to musi liczyć się z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiony. Trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych wiele lat temu. Zatem uznać trzeba, że zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnych przeważa nad eksponowaną w skardze zasadą rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Sam natomiast art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie narusza konstytucyjnie chronionej własności. W szczególności nie pozbawia on jednostki przynależnego jej prawa majątkowego (w ujęciu materialnym), a wyłącznie uprawnienia procesowego (prawa do uzyskania decyzji ostatecznej rozstrzygającej o zasadności wniosku jednostki). Zwrócić trzeba też uwagę na surowe wymagania, jakie formułuje orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie możliwości stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), a także zasadę domniemania legalności decyzji ostatecznej (art. 16 k.p.a.). Z podanych wyżej przyczyn niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2, art. 21, art. 64 i art 77 w zw. z art. 8 ust 2 Konstytucji w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. Sąd nie uwzględnił również wniosku skarżących o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania sprawy o sygn. K 2/22 zawisłej przed Trybunałem Konstytucyjnym na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Powyższy wniosek dotyczy stwierdzenia, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji gdyby Trybunał Konstytucyjny uznał, że zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. regulacja jest niezgodna ze wskazanymi wyżej wzorcami i normami konstytucyjnymi, to wówczas zaktualizuje się zagadnienie ewentualnej możliwości żądania wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego przez stronę w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.). Obecnie, w myśl zasady domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do podzielenia przez Sąd stanowiska o naruszeniu wskazanych w skardze przepisów Konstytucji. W konsekwencji nie ma też podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania. Podsumowując, w niniejszej sprawie organ drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. uchylając decyzję organu pierwszej instancji i umarzając w całości postępowanie przed tym organem. Wobec bowiem upływu ponad trzydziestu lat od daty doręczenia kwestionowanych orzeczeń z 1948 r. do dnia złożenia wniosku o stwierdzenie ich nieważności zaistniała podstawa do obligatoryjnego umorzenia postępowania. Z chwilą wejścia w życie ustawy z 11 września 2021 r. organy administracji utraciły możliwość merytorycznej oceny takiego rozstrzygnięcia, a prowadzone w tym przedmiocie postępowanie podlegało umorzeniu z mocy prawa, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdziła. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w pkt 1 sentencji. Z kolei rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji zapadło na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i pkt 5 powołanej ustawy.