I SA/Wa 863/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2009 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...] oraz działka ewid. nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prezydent [...] Warszawy odmówił zwrotu tej nieruchomości z uwagi na fakt, że stała się ona z dniem 5 grudnia 1990 r., z mocy samego prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego na rzecz Z., których następcą prawnym jest [...] Sp. z o. o. Po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. Wojewoda [...] stwierdził, że z akt sprawy wynika, iż nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiąca własność Z. Z., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lutego 1968 r. w związku z przeznaczeniem jej, zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji nr [...]. z dnia [...] czerwca 1962 r. pod budowę ulicy [...]. Organ pierwszej instancji ustalił, że obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi działki ewid. nr nr [...]. Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zwrócił się w dniu 9 stycznia 2006 r. Z. Z. Wojewoda [...] stwierdził, że zgodnie z 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie do art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie to nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W prowadzonym postępowaniu administracyjnym organ pierwszej instancji ustalił, że wniosek o zwrot dotyczy nieruchomości, która została przekazana z mocy prawa w użytkowanie wieczyste Z., których następcą prawnym jest [...] Sp. z o. o., co zostało potwierdzone deklaratoryjną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu [...] października 1998 r., na wniosek z dnia 17 września 1998 r. Wojewoda [...] stwierdził, że słusznie zauważył organ pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie użytkowanie wieczyste nieruchomości powstało z mocy samego prawa, a więc wpis w księdze wieczystej ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, nie zaś konstytutywny. Nie można jednak zgodzić się ze stanowiskiem Prezydenta W., że ze względu na fakt, iż użytkowanie wieczyste powstało z mocy prawa, a do jego powstania nie jest wymagany wpis w księdze wieczystej. W omawianej sprawie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mimo że prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r. Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia, iż przesłanki wymienione w art. 229 tej ustawy odnoszą się jedynie do użytkowania wieczystego ustanowionego w drodze umowy. W ocenie organu wojewódzkiego regulacja zawarta w powołanym wyżej przepisie nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] stwierdził, że w omawianej sprawie nastąpiła utrata władania przedmiotowym gruntem przez Skarb Państwa, co stanowi negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub gmina nie władają tą nieruchomością na skutek ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego. Obciążenie wywłaszczonej nieruchomości prawem użytkowania wieczystego stanowi prawną przeszkodę do orzeczenia o jej zwrocie, i w takim przypadku kwestia zbędności gruntu na cel jego wywłaszczenia nie ma znaczenia dla sprawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] złożył Z. Z., i wniósł o jej uchylenie jako niezgodnej z prawem. Skarżący podkreślił, że zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, kwestia obciążenia wywłaszczonego gruntu użytkowaniem wieczystym wyłącza obowiązek badania przez organ merytorycznych przesłanek zwrotu przewidzianych w art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ale tylko wówczas, gdy na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. (art. 229 ustawy), tymczasem w przedmiotowej sprawie nieruchomość składająca się z działek ewid. [...] została obciążona użytkowaniem wieczystym z mocy prawa w dniu 5 grudnia 1990 r. zaś ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej [...] nastąpiło w dniu [...] października 1998 r. Organ orzekający o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości nie miał zatem prawnych możliwości do orzekania o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z tego powodu, że na nieruchomości ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz osoby trzeciej, skoro prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu 1 stycznia 1998 r. Kwestia władania nieruchomością nie stanowi bowiem przesłanki decydującej o sposobie załatwienia wniosku o zwrot. Nie ma przy tym znaczenia, czy użytkowanie wieczyste zostało ustanowione na podstawie umowy, czy tak jak w niniejszej sprawie z mocy prawa w drodze wydania decyzji administracyjnej (wyrok NSA z dnia 21 lipca 2006 r. sygn. akt I OSK 1116/05). Skarżący podniósł, że w przypadku obciążenia gruntu wywłaszczonego użytkowaniem wieczystym organ właściwy w sprawie po stwierdzeniu przesłanek określonych w art. 136 i 137 ustawy winien podjąć kroki prawne w kierunku unieważnienia decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa i po wyłączeniu gruntu spod działania decyzji uwłaszczeniowej orzec o jego zwrocie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. 2. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] września 2008 r. orzekającą o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oznaczonej obecnie jako działka ewid. nr [...]. 3. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca decyzja naruszają przepisy prawa. 4. Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j. t. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast stosownie do art. 229 tej ustawy, roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Z akt sprawy wynika, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiąca własność Z. Z., została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 1968 r. w związku z przeznaczeniem jej, zgodnie z decyzją o lokalizacji inwestycji z dnia [...] czerwca 1962 r. pod budowę ulicy [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. Wojewoda [...] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Z., obecnie Z. S.A., a prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej w dniu [...] października 1998 r. Należy zatem stwierdzić, że prawo użytkowania wieczystego ustanowione zostało wprawdzie przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., jednakże prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej po dniu wejścia w życie ustawy. Oznacza to, że nie zostały spełnione łącznie obie przesłanki z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. ustanowienie prawa użytkowania wieczystego i wpis do księgi wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy, czyli dniem 1 stycznia 1998 r., a zatem zaskarżona decyzja oraz decyzja poprzedzająca musiały zostać uchylone. 4. Niniejszy wyrok jest zgodny z utrwalonym orzecznictwem dotyczącym art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 9 grudnia 2008 r. II CSK 275/08, LEX nr 484702, stwierdził, że prawidłowa wykładnia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami prowadzi do wniosku, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w tym przepisie i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu, choćby spełnione były przesłanki do zwrotu określone w powołanych przepisach. W okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 30 stycznia 2007 r. I OSK 386/06, LEX nr 290617, stwierdził, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (...) i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi - następcy prawnemu - choćby spełnione były przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy. Również w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r. I OSK 949/07 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zgodnie z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 ustawy, i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Niniejszy skład orzekający podziela w zupełności przytoczony wyżej pogląd Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. 5. W niniejszej sprawie prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione decyzją z dnia [...] lutego 1995 r., jednakże jego ujawnienie w księdze wieczystej nastąpiło w dniu [...] października 1998 r., czyli po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, co nastąpiło z dniem 1 października 1998 r. Oznacza to, że nie zostały spełnione łącznie obie przesłanki z art. 229 ustawy. Podkreślenia wymaga, że ujawnienie w księdze wieczystej wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego, nie oznacza ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, o czym stanowi art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ujawnienie prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nastąpiło dopiero w dniu [...] października 1998 r., czyli po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. 6. Należy zatem stwierdzić, że zarówno zaskarżona jak również poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponownie rozpoznając sprawę organ przeprowadzi postępowanie w uwzględnieniem wskazań wynikających z niniejszego uzasadnienia. 7. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.