I SA/Wa 864/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2018 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] września 2017 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2009 r. K.S. wystąpiła do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] maja 1977 r., nr [...], zatwierdzającej umowę sprzedaży gospodarstwa rolnego o pow. [...], należącego do J.K., położonego w miejscowości [...]. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2009 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia [...] maja 1977 r. zatwierdzającej umowę dotyczącą nabycia przez Zakłady Urządzeń [...] od J.K., za spłaty pieniężne, nieruchomości obejmującej działki ewidencyjne o numerach: [...] o łącznej powierzchni [...], położonej we wsi [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. Następnie wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2015 r. B.K. (syn J.K.) wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] września 2017 r. umorzył wszczęte z wniosku B.K. postępowanie nieważnościowe. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył B.K. Po rozpoznaniu wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...] września 2017 r. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 105 § 1 k.p.a. i wyjaśnił, że bezprzedmiotowość postępowania ma miejsce wówczas, gdy brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę co do istoty. Bezprzedmiotowość ta może mieć charakter podmiotowy lub przedmiotowy. Pierwszy z przypadków zachodzi wtedy, gdy z żądaniem występuje podmiot, któremu nie służy przymiot strony w postępowaniu. Zdaniem Ministra, taka sytuacja wystąpiła w sprawie, gdyż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. wystąpił B.K., który nie był stroną postępowania zakończonego kwestionowanymi decyzjami. W ocenie Ministra, brak interesu prawnego B.K. do występowania w charakterze strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy [...], a w konsekwencji również do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności dotyczącego decyzji Ministra z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] listopada 2009 r., wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. o dziale spadku po J.K., zgodnie z którym wchodząca w skład spadku po zmarłej nieruchomość rolna o powierzchni [...], położona we wsi [...], obejmująca działki ewidencyjne o numerach: [...], została przyznana na wyłączną własność K.S. (tj. siostrze B.K.). Pomimo tego, że powołane postanowienie nie powinno obejmować działek o numerach [...], ponieważ nie stanowiły one - w kontekście decyzji Naczelnika Gminy [...] - własności J.K., w chwili jej śmierci, to jednak Minister nie jest uprawniony do kwestionowania orzeczeń sądu powszechnego. Minister wskazał, że niezależnie od tego, dział spadku po J.K. obejmował (w świetle art. 1038 § 1 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień 11 sierpnia 1986 r.) cały spadek po zmarłej. Przejściu na K.S. w drodze działu spadku podlegało zatem, zgodnie z art. 30 § 4 k.p.a., także przysługujące pierwotnie J.K. uprawnienie do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z dnia [...] maja 1977 r., również w zakresie działek o numerach [...] - jako ściśle związane z przysługującym jej w przeszłości prawem własności tych gruntów. Zdaniem Ministra, uprawnieniem takim nie dysponuje B.K., który pomimo, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1986 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po J.K., jest następcą prawnym zmarłej, to jednak uprawnienia tego został pozbawiony na skutek wydania postanowienia o dziale spadku. Minister zauważył, że wbrew twierdzeniom B.K. nie wykazał on, aby jego interes prawny do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra z dnia [...] września 2009 r. i z dnia [...] listopada 2009 r. wynikał z tego, że jest on następcą prawnym J.K. Skarżący nie przedstawił bowiem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po swoim ojcu. W konkluzji Minister stwierdził, że B.K. nie przysługuje aktualnie legitymacja do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2009 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawy wniósł B.K., zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 8, art. 77 k.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w taki sposób, że mimo, że trwało ono bez mała trzy lata, w ostatecznym jego wyniku ustalono, iż utracił on status strony, bowiem w wyniku postępowania stwierdzono, że: a) właścicielką gruntu objętego decyzją Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] maja 1977 r. była jego matka J.K., podczas gdy ustalenie to jest niezgodne z prawem, bowiem właścicielami tego gruntu w całości byli jego rodzice J.K. i jej mąż J.K., na zasadzie wspólności majątkowej małżeńskiej tworzącej według obowiązującego w 1977 r. prawa ich majątek dorobkowy, co ma w sprawie podstawowe znaczenie, b) w wyniku działu spadku dokonanego w sprawie o sygn. [...] Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1986 r. spadek po jego matce przyznał jego siostrze K.S., co odbiera mu prawa strony w sprawie, co ustalono z całkowitym pominięciem, iż wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] września 1997 r. wydanym w sprawie o sygn. [...] Skarb Państwa uzgodnił treść księgi wieczystej obejmującej całe gospodarstwo rolne jego rodziców o powierzchni [...], a który to wyrokiem uwzględniającym powództwo Skarbu Państwa doprowadził do unicestwienia postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1986 r. w sprawie o sygn. [...], a niezależnie od tego, dokonany we wskazanej sprawie o sygn. [...] dział spadku był wyłącznie działem spadku po jego matce J.K., tak więc tym działem pozostał spadek po jego ojcu J.K. W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów skargi. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja jest przedwczesna. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Ministra Rolnictwa i rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymująca decyzję tego organu z dnia [...] września 2017 r. umarzającą postępowanie z wniosku B.K. z dnia [...] sierpnia 2015 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2009 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] listopada 2009 r.. W ocenie organów postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe (art.105 k.p.a.) z przyczyn podmiotowych, gdyż wnioskodawca nie posiada interesu prawnego. Organy podnosiły, że właścicielką gruntu objętego decyzją z dnia [...] maja 1977 r., której stwierdzenia nieważności domagał się skarżący była J.K. (matka skarżącego), po której prawa do spadku - w wyniku jego działu przypadły wyłącznie K.S. (siostrze skarżącego). Z powyższej okoliczności organy wywiodły, że nie przysługuje skarżącemu przymiot strony. Wskazać należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podkreślił, że wbrew zarzutowi odwołującego się (obecnie skarżącego) nie wykazał on przysługującego interesu prawnego, który wywodził z następstwa prawnego po ojcu – J.K., bowiem nie przedstawił postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po swoim ojcu. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy administracyjnej rzeczywiście nie wynika – wobec braku postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J.K. – czy skarżący jest jego następcą prawnym. Tym niemniej Sad podkreśla, że B.K. już we wniosku z dnia [...] sierpnia 2015 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] września 2009 r. podał sygnaturę akt sprawy spadkowej po J.K. ( vide ostatnia strona wniosku – gdzie wniósł o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy SKO w [...], do których zostało złożone postanowienie Sądu Rejonowego Wydział [...] Cywilny w [...] z dnia [...] VI 2014 roku, wydane w sprawie [...], z którego wynika, że B.K. odziedziczył gospodarstwo rolne po swym ojcu J.K.). Organ w toku postępowania nie zażądał nadesłania wskazanych akt i nie zweryfikował podanych przez B.K. informacji. Sąd wskazuje, że na gruncie art. 7 k.p.a. wyrażającego zasadę kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu, prawdy obiektywnej, uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załawienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zatem każdy fakt mający znaczenie dla zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy powinien być wzięty pod uwagę przez organ z urzędu, nawet jeżeli strona nie powołała na jego okoliczność stosownych dowodów. W przedmiotowej sprawie skarżący podnosił kwestię dotyczącą jego następstwa prawnego po J.K., co do którego wyrażał stanowisko, że był on wraz ze swoją żoną J.K. współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, którego znaczącej części dotyczyła decyzja z dnia [...] maja1977 r., a której stwierdzenia nieważności się domagał. Znajdujący się w aktach administracyjnych akt własności ziemi z dnia [...] października 1974 r., nr [...] został wydany na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarst rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), a przesłanki z niej wynikające spełnione być musiały na datę 4 listopada 1971 r.. Zatem jego wydanie w roku 1974, czyli po śmierci J.K. ([...] październik 1973 r.) nie mogło mieć wpływu na okoliczność ewentualnej wspólności ustawowej małżeńskiej rodziców skarżącego, która istniała aż do śmierci J.K. Organy wbrew zasadzie wyrażonej w art.7 k.p.a. nie zweryfikowały i tym samym nie oceniły podnoszonej przez skarżącego kwestii, która może przesadzić o jego interesie prawnym we wszczęciu przedmiotowego postępowania. Okoliczność ta była na tyle istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, że Sąd zarządał nadesłania odpisu postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po J.K. – postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. akt [...] (k.65 akt sądowych). Z postanowienia wynika, że skarżący jest nastepcą prawnym J.K. również w części dotyczącej dziedziczenia gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości [...]. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rolą organu będzie zatem ustalenie, czy dowód w postaci ww. postanowienia, po jego dokładnej analizie i ocenie pozwoli na uznanie po stronie skarżącego interesu prawnego w niniejszym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze, a w szczególności zważywszy na przedwczesność wydania zaskarzonej decyzji orzeczono jak w sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a..