I SA/Wa 864/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Joanna Skiba, , po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium) decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...][...] (Burmistrz) z [...] lutego 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania A.S. (Skarżący) zasiłku celowego na miesiąc luty 2020 r. w kwocie [...] złotych. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący [...] stycznia 2020 r. wystąpił o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego w kwocie [...] złotych. Burmistrz decyzją z [...] lutego 2020 r., działając na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.s." odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w kwocie [...] złotych. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz zebranej w sprawie dokumentacji ustalono, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą oraz zamieszkuję w mieszkaniu, które jest własnością jego matki. Wydatki czynszowe wynoszą [...] złotych, a innych wydatków klient nie jest w stanie określić. Skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od [...] grudnia 2019 r., jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Skarżący uzyskuje dochód z tytułu przyznania zasiłku okresowego. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że Skarżący spełnia wymogi art. 8 ust. 1 u.p.s., jednakże organ I instancji postanowił odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia. Swoje stanowisko uzasadnił faktem że Skarżącemu udzielona już została pomoc na luty 2020 r. w formie zasiłku celowego w kwocie [...] złotych na częściowe opłaty mieszkaniowe (decyzja z [...] grudnia 2019 r.) oraz w formie zasiłku okresowego na miesiąc luty 2020 r. w wysokości [...] złotych (decyzja z [...] grudnia 2019 r.). Organ odmawiając przyznanie Skarżącemu pomocy finansowej wziął pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje Ośrodek Pomocy Społecznej na tego rodzaju pomoc oraz potrzeby i ilość osób ubiegających się o zasiłki celowe. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Skarżący. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że decyzja organu I instancji nie zawiera jednego z elementów, który powinna zawierać decyzja administracyjna, a mianowicie podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Kolegium, decyzją z [...] marca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że pomoc społeczna jest udzielana osobom i rodzinom, które spełniają jednoznacznie dwa kryteria: kryterium dysfunkcji, o którym mowa w art. 7 u.p.s. – m.in. ubóstwo, bezrobocie, długotrwała lub ciężka choroba, niepełnosprawność, a także kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 u.p.s. Jednocześnie Kolegium wskazało, że spełnienie tych dwóch przesłanek nie obliguje organu pomocy społecznej do udzielenia pomocy w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Kolegium wskazało, że w realiach niniejszej sprawy Skarżący zwrócił się o pomocy finansową w wysokości [...] złotych. Nie sprecyzował jednak jakie konkretne potrzeby zamierza zaspokoić oczekiwanym środkami, wyjaśniając jedynie, że kwota ta ma mu wystarczyć do godnego życia. Organ wskazał przy tym, że z wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2020 r. wynika, że Skarżący ma [...] lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i gospodaruje samodzielne. Nie leczy się i nie ma zdiagnozowanej żadnej przewlekłej choroby. Jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, a dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium wskazało, że w całości podziela stanowisko organu I instancji, iż udzielenie pomocy w żądanej przez Skarżącego wysokości nie jest możliwe. Organ ten prawidłowo uznał, że zgłoszoną potrzebę należy rozpatrywać jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s., który stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zdaniem Kolegium, trudna sytuacja, w której znalazł się Skarżący wynika w istocie z faktu, że jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żadnego dochodu. Z akt sprawy wynika również, że jest osobą zdrową, w wieku produkcyjnym i brak jest obiektywnych przeszkód aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłaby mu zaspokojenie jego potrzeb. Z oceny pracowania socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy wynika, że choć jest on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, tak nie zamierza stawiać się na wyznaczone spotkania, a jednocześnie nie podejmuje kroków zmierzających do podjęcia pracy zarobkowej. Kolegium wskazało również, że analiza korespondencji prowadzonej przez organy pomocowe prowadzi do wniosku, że prezentuje on postawę roszczeniową i nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wskazało również, że Burmistrz nie pozostawił Skarżącego bez jakiejkolwiek pomocy. Z akt sprawy wynika, że Skarżący ma przyznany zasiłek okresowe z powodu bezrobocia, a także pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] złotych z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych. Ponadto Skarżącemu wydano skierowanie uprawniające go do odbioru żywności z PCK, jak również w ramach pracy socjalnej motywowano do pojęcia pracy zarobkowej. Końcowo Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja Burmistrza nie zawiera jednego z elementów, który powinna zawierać decyzja administracyjna, a mianowicie podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji (...), o którym mowa jest w art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. Decyzja ta zawiera jedynie nieczytelny podpis, bez wskazania imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Kolegium jednak uznało, że z porównania podpisu znajdującego się na ww. decyzji oraz podpisu W. D. - Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej, zamieszczonego na kwestionariuszu znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że podpis ten należy do tych samych osób. Z treści zaś Zarządzenia Burmistrza [...][...] nr [...] z [...] stycznia 2011 r. oraz Zarządzenia Nr [...] Burmistrza [...][...] z [...] listopada 2015 r., wynika, że W. D. jest osobą upoważnioną przez Burmistrza [...][...] do wydawania w imieniu tego organu decyzji administracyjnych w zakresie pomocy społecznej. Kolegium przytoczyło przy tym orzecznictwo sądowoadministracyjne, z którego wynika, że doręczenie skarżącemu podpisanej decyzji bez zamieszczenia pieczęci imiennej jest uchybieniem formalnym, ale nie stanowi elementu konstytutywnego decyzji administracyjnej i nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i jej ważności. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił organom naruszenie przepisów Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 10, art. 24 § 3 i § 4, art. 26 § 3, art. 66a § 3, art. 73, art. 75, art. 77-78, art. 80-81, art. 86, art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.). Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji i przyznanie mu brakującej kwoty środków finansowych na miesiąc luty 2020 r. wskazując, że zabrakło mu [...] złotych. W obszernym uzasadnieniu skargi Skarżący zaznaczył, że w lutym 2020 r. przyznano mu łącznie zasiłki celowe i okresowe na kwotę [...] złotych, a w konsekwencji, biorąc pod uwagę opłaty za mieszkanie w wysokości [...] złotych (woda ciepła i zimna oraz centralne ogrzewanie), żyjąc bez oszczędności i zasiłku dla bezrobotnych od [...] grudnia 2019 r., nie jest on w stanie uiszczać koszt sądowych w postępowaniach prowadzonych przed Sądem Rejonowym i Sądem Okręgowym w [...]. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2020 r. Skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a Kolegium takiemu wnioskowi się nie sprzeciwiło, w terminie 14 dni, od dnia zawiadomienia o złożeniu takie wniosku przez Skarżącego. W piśmie procesowym z [...] sierpnia 2020 r. Kolegium wyraziło zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Pismem procesowym z [...] listopada 2020 r. pełnomocnik Skarżącego z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji: a) naruszenie przepisów materialnych tj. art. 39 ust. 1 u.p.s., poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż Skarżącemu nie przysługuje zasiłek celowy we wnioskowanej kwocie mimo, iż jest osobą znajdującą się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, niemogącą zaspokajać swoich niezbędnych potrzeb bytowych; b) naruszenie przepisów postępowania: - art. 8 K.p.a. w związku z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez podważanie swoim zachowaniem zaufania strony do władzy publicznej, w ten sposób, że mimo braku osiągania przez Skarżącego dochodów pozwalających na godne życie, organ odmówił mu wsparcia – nie rozważając należycie i wszechstronnie materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie; - art. 8 K.p.a., poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Skarżący nie poszukuje aktywnie pracy i nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym, w sytuacji gdy podejmował on niezbędne kroki, w celu polepszenia swojej sytuacji bytowej, które zakończyły się niepowodzeniem, zaś rzeczona argumentacja Kolegium podważa zaufanie Skarżącego do władzy publicznej. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną zaskarżonych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Jest ona realizowana między innymi poprzez system pomocy finansowej w postaci zasiłków celowych. Sama pomoc społeczna, jako instytucja polityki społecznej państwa, ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Jej zadaniem jest zatem wyłącznie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 u.p.s.). Nie jest zaś zadaniem pomocy społecznej całkowite wyręczanie osób i rodzin w aktywności zmierzającej do poprawy sytuacji bytowej. Nie jest więc celem tej pomocy zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania jego wszystkich zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym, jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest Skarżący - 701 złotych, jak również zaistnienia jednego z tzw. ryzyk socjalnych opisanych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy - np. niepełnosprawności czy długotrwałej lub ciężkiej choroby. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy poza sporem pozostaje, że Skarżący uzyskuje dochód w wymiarze nieprzekraczającym wskazanego wyżej kryterium dochodowego. Powyższych okoliczności organy nie kwestionowały, co znalazło wyraz w decyzjach o przyznaniu Skarżącemu zasiłku okresowego z powodu bezrobocia, a także pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] złotych z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych. Ponadto Skarżącemu wydano skierowanie uprawniające go do odbioru żywności z PCK. Istota sporu w niniejszej sprawie, wyrażona w szczególności w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, sprowadza się do tego, czy rozpoznając wniosek o przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku celowego organy powinny przyznać to świadczenie w takiej wysokości i zakresie, w jakiej oczekiwała tego osoba ów wniosek składająca. W tym miejscu wyjaśnić trzeba – na co słusznie zwróciło uwagę Kolegium - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Przyznanie tego świadczenia i jego wysokość zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań. Rozpoznając wniosek organ obowiązany jest wziąć pod uwagę nie tylko sytuację materialną Skarżącego, ale również sytuację życiową innych osób i rodzin, często bez żadnego dochodu, zgłaszających się w tym czasie po pomoc na zaspokojenie najpilniejszych potrzeb bytowych. Osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, gdyż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy. Zwłaszcza, że organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W sytuacji niedostatecznej ilości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, nie zawsze jest możliwe zapewnienie pomocy wszystkim wnioskodawcom. Wynika to wprost z treści art. 3 ust. 4 u.p.s., który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Możliwość zatem zaspokojenia potrzeb osób uprawnionych z ustawy o pomocy społecznej jest, według normy prawnej zawartej w powołanym przepisie, zależna nie tylko od spełnienia przez nich materialnoprawnych przesłanek uprawniających do nabycia świadczenia, ale także od stanu finansów gminy, a konkretnie ośrodka pomocy społecznej, poprzez który realizuje ona w tym zakresie swoje zadanie własne. W realiach niniejszej sprawy zaznaczenia wymaga również fakt, że Skarżący we wniosku w żaden sposób nie sprecyzował jakie konkretne potrzeby zamierza zaspokoić oczekiwanym środkami, wyjaśniając jedynie, że kwota ta ma mu wystarczyć do godnego życia. Zaznaczyć trzeba, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. Nie jest więc jej celem zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła finansowania wszystkich jego zobowiązań finansowych i w oczekiwanej wysokości. Z akt sprawy wynika r, że Skarżący jest osobą zdrową, w wieku produkcyjnym i brak jest obiektywnych przeszkód aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłaby mu zaspokojenie jego potrzeb. Wskazać należy przy tym, że Skarżący nie został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy, gdyż otrzymuje zasiłek okresowy z powodu bezrobocia, a także pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości [...] złotych z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych. Ponadto Skarżącemu wydano skierowanie uprawniające go do odbioru żywności z PCK Konkludując stwierdzić trzeba, że w niniejszej sprawie organy obu instancji we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Następnie w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa materialnego oraz dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania. Organy prawidłowo dokonały również oceny hierarchii potrzeb Skarżącego odmawiając przyznania zasiłku celowego na bliżej nieokreślone potrzeby. Podjęte rozstrzygnięcia uzasadniono zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a., wyjaśniając w sposób przekonujący motywy jakimi kierowały się organy wydając rozstrzygnięcia o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutu Skarżącego że decyzja organu I instancji nie zawiera jednego z elementów, który powinna zawierać decyzja administracyjna, a mianowicie podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji, wskazać należy, że niewątpliwie podpis pod decyzją organu I instancji nie jest czytelny, nie zawiera imiona i nazwiska osoby składającej podpis. Interpretacja unormowania art. 107 § 1 pkt 8 K.p.a. prowadzi jednak do wniosku, że nie wprowadza on wymogu czytelności podpisu, a jedynie wymóg złożenia podpisu oraz podania imienia i nazwiska osoby podpisującej decyzję. W tym względzie należy zgodzić się z teza przywołaną przez organ odwoławczy, a prezentowaną przez orzecznictwo sądowoadministracyjne, zgodnie z którą doręczenie skarżącemu podpisanej decyzji bez zamieszczenia pieczęci imiennej jest uchybieniem formalnym, ale nie stanowi elementu konstytutywnego decyzji administracyjnej i nie miało wpływu na wynik rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji i jej ważności" (teza druga wyroku NSA z 16 lipca 1997 r., SA/Sz 1153/96, LEX nr 30840). Również w pełni należy się zgodzić ze stanowiskiem, w myśl którego niewyraźnie odciśnięta pieczęć i nie w pełni czytelny lub nieczytelny podpis osoby widniejące pod treścią doręczonej stronie decyzji nie stanowią o wadzie, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1394/11, publ. LEX nr 1233980). Jednocześnie, jak słusznie wskazało Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z porównania podpisu znajdującego się na ww. decyzji oraz podpisu W. D. - Kierownika Działu Pomocy Środowiskowej, zamieszczonego na kwestionariuszu znajdującego się w aktach sprawy wywiadu środowiskowego wynika, że podpis ten należy do tych samych osób. Z treści zaś Zarządzenia Burmistrza [...][...] nr [...] z [...] stycznia 2011 r. oraz Zarządzenia Nr [...] Burmistrza [...][...] z [....] listopada 2015 r., wynika, że W. D. jest osobą upoważnioną przez Burmistrza [...][...] do wydawania w imieniu tego organu decyzji administracyjnych w zakresie pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie ar. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu, gdy strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.