I SA/Wa 880/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska, Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]. Decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] przyznał J.M. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 144,00 zł miesięcznie od dnia 1 września 2005 r., bezterminowo. Powyższa decyzja została zmieniona decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., nr [...] w ten sposób, że od dnia 1 września 2006 r. zasiłek przysługiwał w kwocie 153,00 zł. Prezydent [...] decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] orzekł o uznaniu świadczeń wypłaconych za okres od maja 2013 r. do maja 2015 r., na podstawie ww. decyzji z dnia [...] września 2005 r. zmienionej w dniu 1 sierpnia 2006 r. - w łącznej wysokości 3.825,00 zł za nienależnie pobrane. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Prezydent [...] uznał roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 3.825,00 zł za zaspokojone z uwagi na dokonanie zwrotu w całości na rachunek urzędu w dniu [...] listopada 2015 r. oraz zażądał zwrotu odsetek ustawowych od nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 575,00 zł. Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożył K. M. , domagając się jej uchylenia w zakresie wskazanym w odwołaniu. Pismem z dnia 11 sierpnia 2016 r. Kolegium zawiadomiło o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] z uwagi na zachodzące prawdopodobieństwo wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. K.M. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] . W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wykształcił się pogląd, w myśl którego o rażącym naruszeniu prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić w sytuacji, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa. Organ nadzoru kontrolował, czy w przedmiotowej sprawie nie naruszono rażąco przepisu art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiącego podstawę prawną decyzji z dnia [...] listopada 2015 r. Zgodnie z art. 30 ust. 1 tej ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei, w myśl art. 30 ust. 2 pkt 5 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał decyzję. Organ wskazał, że J.M. zmarła w dniu [...] sierpnia 2009 r., zaś pomimo tego świadczenia pobierane były przez jej męża - J.M. , który zmarł w dniu [...] maja 2013 r. Od tego czasu do zamknięcia rachunku bankowego w miesiącu maju 2015 r. kwota zasiłku przelewana była nadal na rachunek bankowy wskazany przez J. M. . Następnie, syn K.M. polecił przelać środki zgromadzone na tymże rachunku na swój rachunek bankowy. Zatem, zdaniem organu, wypłata świadczenia na rzecz osoby innej niż wskazana w decyzji przyznającej świadczenie nastąpiła z przyczyn zupełnie niezależnych od organu, a zatem były to świadczenia nienależnie pobrane w myśl art. 30 ust. 2 pkt 5. Nie może zatem być mowy o rażącym naruszeniu tego przepisu prawa materialnego. W konsekwencji, w ocenie Kolegium, decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nie jest obarczona żadną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa a tym samym decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] grudnia 2016 r. jest prawidłowa. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Kolegium, K.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2017 r. Skarżący podniósł m.in., że żadnego świadczenia nienależnego nie pobrał. Jedyną osobą uprawnioną do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego był jego zmarły ojciec J. M. . Skarżący - jako jeden ze zstępnych - nie powinien być obarczany odpowiedzialnością za zobowiązania bezpośrednio i osobiście związane z osobą ojca. Przelanie zaś środków pieniężnych z konta jego ojca - J. M. , do którego posiadał upoważnienie, nastąpiło wyłącznie na żądanie pracownika Banku [...] S.A., który wskazał na konieczność likwidacji konta z uwagi na śmierć ojca. Skarżący podniósł, że nie zgadza się ze stanowiskiem Urzędu, iż wypłacenie świadczenia pielęgnacyjnego nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu, bowiem rejestracja zgonów, zarówno matki J. M. , jak i ojca J. M. , została dokonana we właściwych Urzędach Stanu Cywilnego w dniu ich śmierci, tj. odpowiednio w dniu [...] sierpnia 2009 r. oraz w dniu [...] maja 2013 r. Nie istnieją żadne przepisy, które nakładałyby na dzieci zmarłych rodziców, obowiązek dodatkowego informowania Urzędów Dzielnicowych, obok ustawowego obowiązku rejestracji zgonu we właściwym Urzędzie Stanu Cywilnego. Podkreślił, że wszystkie przekazywane przez Urząd kwoty z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego, wpływały na osobisty rachunek rozliczeniowy ojca J. M. , który korzystał z niego w sposób swobodny i o czym skarżący nie miał najmniejszego pojęcia. Na powyższe konto wpływały także inne kwoty pieniężne, np. z tytułu pobieranego przez niego świadczenia emerytalnego. Ponadto, zdaniem skarżącego, Kolegium pominęło fakt wejścia w życie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dopiero z dniem 19 września 2015 r. Podniósł, że przyjmując stanowisko Urzędu o uznaniu go za "osobę inną niż osoba, która została wskazana w decyzji, której wypłacano świadczenie rodzinne", należy stwierdzić, iż powyższy przepis (będący podstawą decyzji administracyjnej nakazującej zwrot sumy nieprawidłowo przez Urząd wypłacanej), nie może być w ogóle stosowany do niniejszego postępowania, bowiem wszczęcie postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nastąpiło w dniu [...] października 2015 r. (po odebraniu pisma z Urzędu, zawierającego zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego), a żaden przepis ustawy o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1302), wprowadzającej pkt 5 do art. 30 ust. 2 ustawy świadczeniach rodzinnych, nie pozwala na jego stosowanie z mocą wsteczną, do postępowań, które zostały wszczęte po 18 września 2015 r., do świadczeń wypłacanych wcześniej. Zatem nawet zakładając, że jego osoba zostałaby uznana za osobę, która nienależnie pobrała świadczenie (co nie miało miejsca, gdyż świadczenia cały czas były wypłacane na konto ojca i w związku z tym przez niego pobierane), dochodzenie zwrotu w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinno obejmować wyłącznie świadczenia wypłacone przed dniem wejścia w życie wskazanego przepisu, skoro obowiązek, a zatem i decyzja przyznająca świadczenie pielęgnacyjne wygasła z mocy prawa z chwilą śmierci osoby uprawnionej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli Sąd uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 § 1 k.p.a. Procedura stwierdzenia nieważności jest odrębnym i samodzielnym postępowaniem, a zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została z naruszeniem przepisów określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem postępowanie takie nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań". Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanego w trybie nieważnościowym aktu. Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, iż weryfikowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] wydana została na podstawie przepisu art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej przywoływana jako: u.ś.r.). W dacie wydawania decyzji obowiązywał tekst jednolity ustawy ogłoszony w Dz. U. z 2015. poz. 114 ze zm. Zgodnie z ww. przepisem za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Art. 30 ust. 2 pkt 5 został dodany do ustawy o świadczeniach rodzinnych przez art. 3 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. (Dz. U. 2015. poz.1302) zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 18 września 2015 r. Przepis ten obowiązywał więc zarówno w dacie wszczęcia kontrolowanego postępowania (tj. w dniu [...] października 2010 r.) jak i w dacie wydawania decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Żaden z przepisów interporalnych ustawy zmieniającej z dnia 24 lipca 2015 r. nie odnosił się do wprowadzonej regulacji z art. 30 ust. 2 pkt 5, co oznacza, że z datą wejścia w życie tej zmiany (18 września 2015 r.) przepis ten należy stosować wprost, co też dokonał Prezydent [...], czyniąc go podstawą materialnoprawną swojej decyzji. Nie jest kwestą sporną w przedmiotowej sprawie, że po śmierci J.M.(co miało miejsce w dniu [...] sierpnia 2009 r.) świadczenia przyznane jej decyzją z dnia [...] września 2005 r, zmienioną [...] sierpnia 2006 r., wpływały nadal na wspólny rachunek nr [...] - prowadzony z jej mężem J.M.. J.M. zmarł w dniu [...] maja 2013 r. Z uwagi na brak wiedzy organu o śmierci J.M. świadczenia te nadal wpływały na ww. konto zarówno za życia J.M. jak i po jego śmierci (łącznie doszło do wypłaty 69 świadczeń po 153 zł, z czego 25 świadczeń zostało wypłaconych po zgonie J. M. ). W czerwcu 2015 r., w związku z zamknięciem wyżej powołanego rachunku bankowego przez K. M. (jak wskazał – uczynił to na żądanie Banku [...] S.A.) organ powziął wiedzę o śmierci J.M. i po bezskutecznym żądaniu skierowanym do banku o zwrot wypłaconych środków, wystąpił – pismem z dnia 25 września 2014 r. - do K.M. o ich zwrot, a w dniu [...] października 2015 r. wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od maja 2013 r. do maja 2015 r., w wysokości 3.825 zł (tj. 25 wypłat dokonanych po śmierci J.M.). Wobec wpłaty tej kwoty przez K.M. na wskazane konto organu w dniu 27 listopada 2015 r., decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Prezydent [...] uznał roszczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 3.825 zł za zaspokojone (pkt 1 decyzji), zaś w pkt 2 zażądał zwrotu ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 575 zł. Co do wymaganej wysokości odsetek toczy się postępowanie odwoławcze przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...] i ta kwestia nie jest obecnie przedmiotem oceny Sądu. Jak wyżej wskazano, w postępowaniu nieważnościowym organ jedynie kontroluje, czy decyzja nie pozostaje w oczywistej sprzeczności z ówcześnie obowiązującym prawem i jednocześnie ocenia, czy ustalenia poczynione uprzednio przez organ nie pozostają w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 5 u.ś.r. wyraźnie wskazuje, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Stosownie zaś do art. 30a ust. 1 u.ś.r. podmiot prowadzący rachunek płatniczy oraz bank i spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa prowadzące rachunek inny niż płatniczy, a także wydawca instrumentu płatniczego są obowiązani zwrócić z tych rachunków organowi właściwemu na jego wniosek kwoty świadczeń rodzinnych przekazane po dniu śmierci osoby uprawnionej na ten rachunek albo instrument płatniczy. Jak podniesiono, organ wystąpił do Banku [...] (pismem z dnia 26 czerwca 2015 r.) o zwrot wypłaconych środków z ww. rachunku, jednakże wobec wskazania o jego zamknięciu wystąpił do osoby, na rzecz której je wypłacono, tj. do K. M. . Zresztą sam skarżący w skardze podniósł, że jako "uczciwy obywatel nigdy nie kwestionował obowiązku zwrotu kwoty przelanej ze zlikwidowanego konta ojca na jego konto". W konsekwencji Sąd doszedł do przekonania, że w sprawie zaistniały wszystkie przesłanki wynikające z art. 30 ust. 2 pkt 5 u.ś.r. a organy zasadnie uznały, iż decyzja z dnia [...] listopada 2015 r. nie została dotknięta którąkolwiek z wad nieważności normowanych w art. 156 § 1 k.p.a., w tym wadą rażącego naruszenia prawa (art. 30 ust. 2 pkt 5 u.ś.r.) W konsekwencji nie było podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę prawidłowo przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego Sąd nie podzielił zarzutów skargi. Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.