I SA/Wa 885/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi ze skargi A.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Syg. akt I SA/Wa 885/08 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 roku, nr [...] Prezydent Miasta W. odmówił A. H. przyznania pomocy w miesiącu stycznia 2008 roku w formie zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu organ podnosił, że A. H. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada własnego źródła dochodu. Z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną od lipca 2007 roku jest objęty finansową pomocą ośrodka w formie zasiłków okresowych i celowych. W okresie od lipca do grudnia 2007 roku otrzymał pomoc finansową na łączną kwotę [...] zł. W ocenie organu, zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego spłata zadłużenia nie może być uznana za pilną potrzebę bytową uzasadniającą przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej. Zaległości chociaż obciążają dłużnika i pogarszają jego sytuację bytową nie mogą być uznane za potrzebę w znaczeniu zawartym w art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż korzyść z przyznanego zasiłku odniesie wierzyciel. Nadto organ podnosił, że ustawa o pomocy społecznej stwarza możliwość udzielania pomocy finansowej, ale tym samym nie każdy podopieczny, w każdym czasie może otrzymać pomoc spełniającą jego oczekiwania. Przyznawana pomoc jest kierowana do osób najbardziej jej potrzebujących. Odwołanie od decyzji organu I Instancji złożył A. H. W uzasadnieniu odwołania podnosił, że z uwagi na aktualny stan zdrowia i brak odpowiednich ofert pracy nie ma obiektywnych możliwości uzyskania jakichkolwiek dochodów, a tym samym spłaty zadłużenia za energię elektryczną. Argumentował, że z uzyskiwanej pomocy społecznej stara się chociaż częściowo regulować opłaty mieszkaniowe. W jego ocenie organ nie wziął pod uwagę, że dostarczana energia elektryczna służy mu również do ogrzewania mieszkania. Z racji tego, że nie jest w stanie na bieżąco regulować opłat za energię elektryczną, czego wynikiem jest powstałe zadłużenie, winien on otrzymać wnioskowany zasiłek na ten cel. Decyzją z dnia [...] marca 2008 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania A. H. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] stycznia 2008 roku o odmowie przyznania pomocy w miesiącu styczniu 2008 roku, w formie zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną w wysokości [...] zł, biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku kodeks postępowania administracyjnego( DZ.U z 2000 roku, nr 98, poz. 1071), dalej jako k.p.a. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ podnosił, że A. H. wnioskiem z dnia 31 grudnia 2007 roku wystąpił o przyznanie zasiłku celowego w kwocie [...] zł na spłatę zadłużenia za energię elektryczną. Z ustaleń organu wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada uprawnień do świadczeń ZUS. Zajmuje lokal trzypokojowy z kuchnią w budynku komunalnym. Ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności na okres do [...] kwietnia 2009 roku. Nadto jest on zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Od miesiąca lipca 2007 roku jest on objęty pomocą finansową ośrodka w formie zasiłków okresowych i celowych z przeznaczeniem na opłacenie rachunków za energię elektryczną, gaz, zaległości czynszowe, dopłatę do turnusu rehabilitacyjnego, bezpłatne obiady. Łącznie w okresie od lipca do grudnia 2007 roku otrzymał on kwotę [...] zł. Zauważono, że skarżący również w 2008 roku nadal objęty jest pomocą ośrodka. Organ podnosił, że zgodnie z art. 39 ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej(DZ.U nr 64, poz. 593 ze zmianami) dalej jako ustawa, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Może być on przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zdaniem organu zasiłek celowy nie jest przewidziany na pokrywanie całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Otrzymanie tego zasiłku uwarunkowane jest oceną sytuacji materialnej osoby występującej o świadczenie oraz możliwościami finansowymi organów pomocy społecznej. Zdaniem organu skarżący na miarę posiadanych przez organ środków otrzymuje pomoc społeczną. Z uwagi na istniejące ograniczenia finansowe nie każdy wniosek i nie w pełnym zakresie może zostać automatycznie uwzględniony. Nadto organ zauważył, że mimo niestabilnej sytuacji finansowej i trudności w utrzymaniu mieszkania, skarżący nie jest zainteresowany zamianą lokalu na mniejszy. Także organ podniósł, że skarżący ma trzy dorosłe córki, które nie wykazują żadnego zainteresowania jego sytuacją życiową. Z tych względów brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, zwłaszcza wobec nie stwierdzenia w działaniu organu I Instancji uchybień bądź naruszeń przepisów ustawy o pomocy społecznej. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł A. H. W uzasadnieniu skargi argumentował, że nie ma obiektywnych możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskania z tego tytułu dochodu. Podnosił, że od 2006 roku stan jego zdrowia ulega stałemu pogorszeniu, a w chwili obecnej została u niego wykryta choroba nowotworowa. Z tych względów nie istnieje możliwość aby mógł na bieżąco regulować opłaty mieszkaniowe. Jego zdaniem w zaistniałej sytuacji nie można mu czynić zarzutu, iż nie podejmuje prób zamiany mieszkania na mniejsze. Nadto w jego ocenie czynsz nie jest wysoki. Odnośnie nieotrzymywania pomocy od swoich córek, to skarżący podnosił, że same znajdują się w trudnej sytuacji finansowej i z tego też względu nie mogą służyć mu pomocą. Argumentował, że błędne jest stanowisko organu, iż zapłata zaległości za energię elektryczną nie jest pilną potrzebą bytową. Jego zdaniem, w sytuacji gdy energia elektryczna również służy mu do ogrzewania mieszkania, to skutki odcięcia dostaw energii elektrycznej, w związku z zaległościami, mogą mieć tragiczne konsekwencje dla jego sytuacji życiowej. Skarżący zauważał, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ odmówił mu wnioskowanego świadczenia z powodu niedoboru lub braku środków finansowych. Z tych też racji w ocenie skarżącego nie było podstaw do odmowy przyznania mu wnioskowanego zasiłku celowego na spłatę zadłużenia za energię elektryczną. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. Analizując sprawę pod tym kątem Sąd stwierdził, że skarga A. H. jest zasadna. Podstawą materialnoprawną decyzji organów administracji publicznej był przepis art. 39 ust.1 ustawy. Przepis ten ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ podejmuje decyzję w ramach tzw. uznania administracyjnego, mając na względzie – w świetle okoliczności danej sprawy- interes społeczny i słuszny interes obywatela. Obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2006 roku, I OSK 777/05, LEX nr 194414). Organ wydając decyzję w przedmiocie zasiłku celowego również winien się kierować przepisami ogólnymi wyrażonymi w art.2, art.3, art. 4 ustawy. Oznacza to, iż przyznany zasiłek celowy ma wystarczyć na zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb bytowych, lecz tylko wówczas, gdy potrzeby te odpowiadają celowi i możliwościom finansowym danego ośrodka pomocy społecznej. W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji odmowę udzielenia pomocy społecznej skarżącemu uzasadniały, po pierwsze oceną, że spłata zadłużenia za energię elektryczną nie jest pilną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ust. 1 ustawy oraz faktem otaczania skarżącego pomocą od lipca 2007 roku w różnych formach. W ocenie Sądu zarzuty w tym zakresie skarżącego należy uznać za trafne. Należy zauważyć, iż możliwość korzystania z energii elektrycznej jest kwestią kluczową dla egzystencji danej osoby, czy rodziny. W sytuacji nieuregulowania zaległości za dostawę energii elektrycznej może nastąpić przerwanie jej dostaw. Tak więc brak dostaw energii elektrycznej, jeszcze w sytuacji gdy lokal jest ogrzewany na prąd, powoduje że nie istnieje możliwość zamieszkiwania w takim lokalu, co jest równoważne utracie miejsca zamieszkania. Z tego względu uregulowanie zaległości za energię elektryczną należy uznać za pilną, wręcz niezbędną potrzebą bytową w rozumieniu art. 39 ust.1 ustawy. Również w ocenie Sądu ilość przyznanej pomocy społecznej w roku poprzedzającym złożony wniosek nie może uzasadniać odmowy przyznania pomocy. W sytuacji w której w żaden sposób nie został zakwestionowany przez organ stan zdrowia skarżącego, który jak wynika ze składanych dokumentów ulega pogorszeniu, to za usprawiedliwione należy uznać jego stanowisko, iż nie ma on obiektywnej możliwości uzyskania dochodów z pracy, a tym samym regulowania opłat mieszkaniowych. Faktycznie pomoc społeczna ma dawać możliwość danej osobie wyjścia z trudnej sytuacji i zaistnienia w życiu społecznym, tak aby mogła samodzielnie egzystować bez pomocy państwa. Należy zauważyć, iż skarżący stara się uzyskać świadczenia z zabezpieczenia społecznego i w mniejszym stopniu korzystać z pomocy społecznej. Decyzje administracyjne wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art.107 § 1 k.p.a. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej- do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 cytowanego przepisu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności powinno zawierać wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie umożliwia przeprowadzenie kontroli, czy decyzja została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowe uzasadnienie wiąże się z realizacją zasady przekonywania sformułowanej w ar.11 k.p.a. Szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe uzasadnienie decyzji uznaniowej. Uprawnienie organu administracji publicznej do wydania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 1981 roku, SA 234/81, ONSA 1981, nr 1, poz. 23). W ocenie Sądu organ w pierwszej kolejności zobowiązany jest do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy o przyznanie zasiłku celowego, przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności możliwość odmowy pomocy społecznej nastąpi jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby możliwości organu. Przesłanki uzasadniające jednak odmowę przyznania pomocy muszą mieć charakter konkretny, a nie abstrakcyjny. Organy rozpoznając sprawę w niniejszym postępowaniu nie dokonały rozpoznania sprawy pod kątem rozważenia interesu społecznego oraz możliwości finansowych organu. Nadto przeprowadzona ocena winna znaleźć odzwierciedlenie w sporządzonym przez organ uzasadnieniu. Uzasadnienie decyzji uznaniowej powinno precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu( ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi dysponuje organ, ilość osób zainteresowanych uzyskaniem takiego zasiłku), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu wypływające z art. 39 ustawy jest uzależnione od wielkości przyznanych z budżetu środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią. W ocenie Sądu organy administracji nie rozważyły tych okoliczności, tym samym przedwcześnie orzekając o odmowie uprawnień skarżącego. Wobec stwierdzenia, że doszło do naruszenia przepisów postępowania mogących mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz zaskarżona decyzja narusza prawo materialne, które wywarło wpływ na wynik sprawy, biorąc za podstawę art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c) p.p.s.a. orzeczono jak na wstępie. Biorąc za podstawę art. 152 p.p.s.a. orzeczono o wstrzymaniu wykonalności zaskarżonej decyzji.