I SA/Wa 885/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant ref. staż. Agata Abramowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w formie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania R.P. (dalej jako: skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...], odmawiającą pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów naprawy lodówki. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W dniu 20 marca 2017 r. skarżący wystąpił do Prezydenta [...] z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w kwocie 150 zł na naprawę lodówki. Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. Prezydent [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów naprawy lodówki. Nie zgadzając się z powyższą decyzją Prezydenta [...] skarżący wniósł odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wyjaśniając, że zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), dalej jako: uops, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 uops, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dlatego też nawet spełnianie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznie obowiązku przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia, ponieważ musi się ono mieścić w możliwościach finansowych ośrodka pomocy społecznej. Oznacza to, że organ może, ale nie musi przyznać świadczenie pomocowe, a wysokość przyznanego świadczenia jest uzależniona od środków finansowych, jakimi dysponuje organ na pomoc społeczną. Organ wskazał, że wydana decyzja nie jest więc decyzją związaną, lecz jest wydawana w granicach tzw. uznania administracyjnego. SKO, przytaczając treść art. 39 ust. 1 i 2 uops wyjaśniło, że zasiłek celowy przyznawany jest na określony cel i ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Przed wydaniem decyzji w sprawie zasiłku celowego organ pomocy społecznej obowiązany jest ustalić, czy zaspokojenie potrzeby bytowej objętej wnioskiem, jest w świetle sytuacji życiowej beneficjenta rzeczywiście niezbędne, szczególnie uzasadnione i zmierza do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy, czyli zaspokojenia potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, aktualnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka, umożliwiających mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Konieczna jest ocena całokształtu sytuacji rodzinnej i majątkowej strony i dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba o szczególnym charakterze, która nie może być zaspokojona, w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, czyli wnioskowana pomoc jest niezbędna, organ może ją przyznać (ale nie musi), biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu. Oceny tej sytuacji dokonuje właściwy organ w każdym indywidualnie rozpatrywanym przypadku. Ocena ta nie może być wynikiem przekonania organu, że rozstrzygnięcie sprawy zależy wyłącznie od jego uznania. Przyznanie lub odmowa przyznania pomocy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia zgodnie z regułami wynikającymi z art. 6 i art. 7 kpa. W sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy oparte jest o tak zwane uznanie administracyjne, organ obowiązany jest rozważyć oba wskazane w art. 7 kpa interesy - słuszny interes strony i interes społeczny. Kolegium po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego uznało, że powyższe wymogi zostały zachowane. Organ I instancji sporządził wywiad środowiskowy w toku którego ustalono, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania świadczenia pieniężnego w ramach pomocy społecznej, gdyż jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w uops. Jednak biorąc pod uwagę, zarówno sytuację materialną skarżącego oraz uwzględniając własne możliwości finansowe oraz konieczność zaspokojenia potrzeb także innych osób i rodzin występujących o przyznanie pomocy, organ odmówił udzielenia wnioskodawcy wsparcia w postaci przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów naprawy lodówki. SKO wskazało, że sytuacja finansowa, zdrowotna i życiowa skarżącego jest dość trudna, jednakże decyzja o odmowie przyznaniu skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego znajduje oparcie w przepisach prawa. Zdaniem Kolegium, nie można oczekiwać, iż świadczenia z pomocy społecznej staną się stałą i systematyczną formą wspomagania zainteresowanego i to w wysokości świadczeń przez niego oczekiwanych, gdyż pomoc społeczna realizowana w formie zasiłku celowego ma za zadanie jedynie wspomóc osoby potrzebujące wsparcia, a nie stanowić źródło regularnego dochodu. Kolegium zaznaczyło, że organ pomocowy wykazał, iż nie przyznał skarżącemu wnioskowanego świadczenia z uwagi na ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje i z uwagi na stale zwiększającą się liczbę osób i rodzin ubiegających się o przyznanie pomocy. Jeśli organ pomocy społecznej ocenił z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby skarżącego, a z drugiej własne możliwości finansowe i uznał, że nie istnieje możliwość przyznania stronie zasiłku celowego, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Kolegium wskazało, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, której oczekuje. Zainteresowany musi liczyć się bowiem z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących wsparcia i zamieszkujących na terenie danej gminy. Ponadto organ, oceniając sytuację materialną danej osoby, może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 uops. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, podnosząc, że bez naprawy lodówki żywność, którą kupuje, ulegnie zepsuciu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej jako: ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2017 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. odmawiającą skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie kosztów naprawy lodówki. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy uops. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Stosownie do art. 39 ust. 1 i 2 uops zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 uops. W przypadku osób samotnie gospodarujących jest to kwota 634,00 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 uops), która ustalona została od dnia 1 października 2015 r. na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058). Skarżący spełnia powyższe kryterium. Jak ustalił organ, sytuacja skarżącego jest trudna. Prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych. Źródłem jego dochodu jest przyznany decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. zasiłek stały w kwocie [...] zł. Skarżący otrzymuje od OPS pomoc w formie zasiłków celowych na zakup żywności, środków czystości i odzieży. W rozpoznawanej sprawie podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było to, że skarżący otrzymuje już pomoc w formie zasiłku stałego, który ma za zadanie zabezpieczać jego potrzeby, natomiast pomoc w formie zasiłku celowego nie może być traktowana przez skarżącego jako źródło stałego utrzymania, któremu została przyznana w marcu 2017 roku pomoc w formie zasiłków celowych na zakup żywności, środków czystości oraz odzieży. W ocenie Sądu, organy rozpoznając sprawę nie dokonały wszechstronnej oceny zasadności wnioskowanej przez skarżącego pomocy. Skarżący ubiegał się o przyznanie świadczenia ma naprawę lodówki. Faktem notoryjnym jest, że jest ona obecnie przedmiotem powszechnego użytku w każdym gospodarstwie domowym, jest niezbędna i zmierza do zaspokojenia potrzeb związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka umożliwiających mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Trudno zaliczyć ją do dóbr luksusowych. Służy ona do przechowywania żywności, a często i lekarstw. Brak lodówki może doprowadzić do zmarnotrawienia artykułów żywnościowych, których nabycie mogło nastąpić także dzięki wsparciu środków pomocowych. W świetle ustalonych przez organy okoliczności dochodowych i życiowych skarżącego nie sposób uznać, że ubieganie się o pomoc na pokrycie kosztów naprawy lodówki byłoby świadczeniem nie znajdującym uzasadnienia w tych okolicznościach i nie mieściłoby się w celach pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja I instancji, z powodu niedostatecznego wyjaśnienia wszystkich niezbędnych okoliczności sprawy wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent [...] weźmie pod uwagę wyrażone przez Sąd i ponownie rozważy możliwość przyznania skarżącemu wsparcia na sfinansowanie naprawy lodówki i wydana stosowne rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.