I SA/Wa 888/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], o uznaniu G. M.za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej P. M. w wysokości 350.00 zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2017 r. do [...] września 2018 r. Pismem z dnia [...] grudnia 2017 r. Wójt Gminy C. wezwał G. do stawiennictwa w siedzibie GOPS w C. w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. W związku z niestawiennictwem wezwanego, a tym samym brakiem możliwości złożenia oświadczenia majątkowego oraz przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, Wójt Gminy C. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, o czym zawiadomił G. M. zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2018 r. Następnie Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. uznał G. M.za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nie zgadzając się z powyższą decyzją G. M. złożył odwołanie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wyjaśniając, że zasady pomocy Państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji, warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów oraz zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.), dalej jako ustawa. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w okresie dwóch miesięcy przed złożeniem wniosku o świadczenie z funduszu alimentacyjnego komornik nie wyegzekwował pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych (art. 2 pkt 2 ustawy). SKO wskazało, że na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...], opatrzonego klauzulą wykonalności w dniu [...] września 2015 r. G. M.zobowiązany został do utrzymywania P. M.w kwocie po [...] zł miesięcznie. Z zaświadczenia Komornika Sądowego w [...] z dnia [...] stycznia 2018 r. wynika, że odwołujący jest dłużnikiem alimentacyjnym w sprawie egzekucyjnej [...] wierzycielki K. M. oraz, że od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego w dniu 12 września 2017, tj. od 4 miesięcy dłużnik nie wywiązał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W dniu 1 lutego 2018 r. K. M. złożyła oświadczenie, że w miesiącach: lipiec, sierpień i wrzesień 2017 r. G. M. nie wpłacał alimentów na syna w kwocie [...] zł miesięcznie. Kolegium zaznaczyło, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust 3a ustawy). Zatem w świetle tego przepisu jedyną przesłankę negatywną uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przewiduje art. 5 ust. 3a ustawy na podstawie którego nie wydaje się decyzji, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taka sytuacja w przypadku G. M.nie ma miejsca . Zdaniem organu odwoławczego, powoływane przez G.M. okoliczności dotyczące jego niewątpliwie trudnej sytuacji osobistej i zdrowotnej, w tym także fakt, że złożył do sądu wniosek o obniżenie alimentów na rzecz syna i żony, nie mają znaczenia w tym sensie, że dopiero gdyby G. M. zgłosił się w Ośrodku i umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz złożył oświadczenie majątkowe, to na podstawie zebranych przez organ I instancji informacji wynikających z tych dowodów organ mógłby ocenić, jakie dalsze kroki byłyby możliwe w celu wywiązania się dłużnika z zobowiązań alimentacyjnych. SKO wskazało, że G. M.nie odebrał skierowanego do niego wezwania z dnia 6 grudnia 2017 r. Był on w posiadaniu informacji o przyznanym decyzją dnia [...] listopada 2017 r. świadczeniu z funduszu alimentacyjnego (zawiadomienie odebrał dorosły domownik) oraz osobiście odebrał zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, w treści którego organ I instancji precyzyjnie wskazał na jakiej podstawie wszczął przedmiotowe postępowanie i w pouczeniu zawiadomienia zaznaczył możliwość czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Zatem mógł on skorzystać z tej okoliczności i wypowiedzieć się co do zebranego przez organ materiału oraz uzyskać niezbędne informacje w GOPS w C. Na etapie prowadzonego postępowania G.M. nie stawił się w organie w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego, ani nie złożył oświadczenia majątkowego. Pisma kierowano na prawidłowy adres, a pomimo informacji o wszczęciu postępowania nie podjął czynności związanych z dopełnieniem żądania organu. Dopiero w dniu otrzymania decyzji odwołujący zgłosił się organie, gdzie odebrano od niego stosowne oświadczenie i przeprowadzono wywiad alimentacyjny. Kolegium zauważało, że do uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wystarczyło, że uniemożliwił on przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i nie złożył oświadczenia majątkowego, a jednocześnie przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (art. 5 ust. 3 i 3a ustawy). W ocenie organu odwoławczego, za chybiony należy uznać zarzut dotyczący naruszenia zasad postępowania administracyjnego i niezapewnienia możliwości czynnego udziału w sprawie, a w szczególności tego, że został tylko raz wezwany do organu. Możliwość udziału w postępowaniu zapewniało odwołującemu odebrane w dniu 19 stycznia 2018 r. zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Odwołujący miał możliwość czynnego uczestnictwa w toczącym się w jego sprawie postępowaniu administracyjnym, jak też miał możliwość zapoznania się z tym materiałem oraz możliwością składania wniosków dowodowych. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł G. M., zarzucając zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego polegające na ograniczeniu się w toku postępowania do jednokrotnego wezwania strony celem stawienia się na wywiad alimentacyjny i złożenia oświadczenia majątkowego i niepodjęciu żadnych innych działań celem ustalenia, co dzieje się ze skarżącym, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy; 2) wydania decyzji o zaległości alimentacyjnej w sytuacji, gdy alimenty obejmujące okres od marca 2017 roku były przedmiotem sporu sądowego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w [...]; 3) naruszenia zasad współżycia społecznego polegające na przedmiotowym traktowaniu mojej osoby w sytuacji życiowej jakiej się znalazłem, tj. nieuleczalnej choroby, która spowodowała całkowitą niezdolność do pracy; 4) niedanie mu możliwości końcowego zaznajomienia się ze sprawą i możliwości złożenia wniosków dowodowych; 5) pominięcie twierdzeń zawartych w odwołaniu w zakresie sporu alimentacyjnego zawisłego przed Sądem Rejonowym w [...] niewątpliwie rzutującego na rozpatrywaną sprawę, a organy obu instancji całkowicie zbagatelizowały tą okoliczność, nawet w uzasadnieniu brak jest jakichkolwiek odniesienia się do ww. kwestii. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zarzutów skargi. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie stwierdzenie nieważności decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.,) dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę według wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w [...] z dnia [...] marca 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] lutego maja 2018 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Warunki pomocy osobom uprawnionym do alimentów określa ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 2 pkt 3 ustawy dłużnikiem alimentacyjnym jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Przy czym w myśl art. 2 pkt 2 ustawy bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której w okresie ostatnich dwóch miesięcy nie wyegzekwowano pełnej należności z tytułu zaległych i bieżących zobowiązań alimentacyjnych; za bezskuteczną egzekucję uważa się również niemożność wszczęcia lub prowadzenia egzekucji alimentów przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu przebywającemu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności z powodu: a) braku podstawy prawnej do podjęcia czynności zmierzających do wykonania tytułu wykonawczego w miejscu zamieszkania dłużnika, b) braku możliwości wskazania przez osobę uprawnioną miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego za granicą. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku: 1) otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 1; 2) przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego; 3) umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. W świetle art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Stosownie do art. 5 ust. 3a ustawy decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z akt sprawy wynika, że organ I instancji uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych z uwagi na to, że nie stawił się on na wezwanie organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, jak również z uwagi na informacje uzyskane od organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne, że skarżący bezpośrednio przed wydaniem decyzji organu I instancji w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Jak wynika z akt sprawy skarżący po odebraniu w dniu [...] lutego 2018 r. decyzji organu I instancji zgłosił się do GOPS w C. W tym dniu przeprowadzono ze skarżącym wywiad alimentacyjny i odebrano od niego oświadczenie majątkowe. Ponadto do odwołania skarżący załączył uwierzytelnioną kserokopię protokołu z dnia 15 marca 2018 r. sporządzonego w Sądzie Rejonowym w [...], Wydział III Rodzinny i Nieletnich w sprawie o sygn. [...] dokumentującego ugodę, na mocy której skarżący zobowiązał się płacić tytułem alimentów na rzecz małoletniego syna P. M. po 10 zł miesięcznie do rąk jego przedstawicielki ustawowej K. M., z góry do 20-go każdego miesiąca, poczynając od 15 marca 2018 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek zwłoki w płatności. W orzecznictwie sądowoadmimistracyjnym przyjmuje się, że organy administracji zobowiązane są do działania w oparciu o przepisy prawa (art. 6 k.p.a.) i orzekają według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania przez nie decyzji. Obowiązek ten dotyczy również organu odwoławczego, co wynika z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2015 r., II OSK 1905/13, wyrok WSA w Krakowie 16 października 2010 r., II SA/Kr 541/09, dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W piśmiennictwie wskazuje się, że organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć sprawę ponownie w takim stanie faktycznym i prawnym, w jakim znajduje się ona w dacie podejmowania przez niego rozstrzygnięcia. Celem postępowania odwoławczego nie jest bowiem sama kontrola poprawności rozstrzygania podjętego w pierwszej instancji (nie jest to kasacja), lecz ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem zmian w jej stanie faktycznym i prawnym, które nastąpiły w okresie dzielącym orzekanie po raz pierwszy od ponownego orzekania wskutek odwołania (szerzej: A. Wiktorowska, Zasada ogólna dwuinstancyjności w postępowaniu administracyjnym (refleksje na marginesie powstania kolegiów odwoławczych przy sejmikach samorządowych), ST 1995, nr 6, s. 80 i n.; J. Borkowski, Glosa do wyroku SN z dnia 17 kwietnia 1997 r., III RN 12/97, OSP 1998, z. 5, poz. 99). Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że skarżący w dniu otrzymania decyzji organu I instancji zgłosił się do GOPS, gdzie odebrano od niego stosowne oświadczenie majątkowe i przeprowadzono wywiad alimentacyjny. Jednakże organ odwoławczy rozpatrując sprawę okoliczność tę całkowicie pominął. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 15 i art. 77 § 1 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jej uchylenie. Ponownie rozpatrując sprawę, organ weźmie pod uwagę przedstawione wyżej ustalenia poczynione przez Sąd i wyda decyzję, którą uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.