I SA/Wa 891/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Asesor WSA Joanna Skiba Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2006 r. sprawy ze skargi E. C., K.M. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2005 r. nr [...] w przedmiocie nabycia własności nieruchomości z mocy prawa przez użytkowników wieczystych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 891/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpoznaniu odwołania E. C., K. M. i M. M. od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] grudnia 2004 r., nr [...] umarzającej wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] [...], o pow. [....] m², oznaczonej w ewidencji gruntów nr [....], stanowiącej własność Gminy i Miasta G., będącej we współużytkowaniu wieczystym E. C. w [...] częściach, K. M. w [...] części oraz M.M. w [...] części mającej urządzoną księgę wieczystą KW nr [...], uchyliło powyższą decyzję w całości i odmówiło wydania decyzji o nabyciu z mocy prawa wyżej opisanej nieruchomości przez współużytkowników wieczystych. W uzasadnieniu organ podniósł, że decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. Burmistrz Gminy i Miasta G. umorzył na podstawie art. 105 § 1 kpa wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [....] [....] przez aktualnych współużytkowników wieczystych, tj. przez E. C., K. M. i M. M. Stanowisko swoje Burmistrz uzasadnił tym, że w datach; 26 maja 1990 r. i 24 października 2001 r. współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości nie były te same osoby, a zatem nie zostały spełnione warunki wymienione w art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1209 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 listopada 2003 r. w sprawie szczegółowego trybu wydawania decyzji o nabywaniu przez użytkowników lub współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne (Dz. U. Nr 205, poz. 1991 ze zm.). Wymienieni wyżej współużytkownicy wieczyści odwołali się od decyzji Burmistrza Gminy i Miasta G. z dnia [...] grudnia 2004 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu odwołania podnieśli, że od 18 sierpnia 1988 r. do 7 lipca 2001 r. współużytkownikami wieczystymi spornej nieruchomości byli małżonkowie E. i C. M. W dniu 7 lipca 2001 r. C. M. zmarł. Następcami prawnymi prawa użytkowania wieczystego po C. M. zostali jego żona E. C. oraz dzieci K. M. i M. M. (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 2001 r.). Zdaniem wnoszących odwołanie przepisy prawa nie traktują następców prawnych jako nowych właścicieli, lecz jako kontynuatorów prawa własności, w tym również prawa użytkowania wieczystego dając im możliwość ubiegania się o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości na zasadach określonych w ustawie z dnia 26 lipca 2001 r. - o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości. Dlatego też ich zdaniem nie jest prawdą, iż nie spełniają warunków uprawniających ich do nabycia z mocy prawa na własność przedmiotowej nieruchomości. Organ pierwszej instancji nie zmienił swojego stanowiska i przesłał odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował przepisy art. 1 ust. 1 i 2 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości przyjmując, iż musi być zachowana tożsamość osób, co ma wyrażać się tym, że ta sama osoba była użytkownikiem lub współużytkownikiem wieczystym w dniu 26 maja 1990 r. i w dniu 24 października 2001 r. Dlatego też organ pierwszoinstancyjny stwierdzając, że w powyższych datach współużytkownikami wieczystymi nie były te same osoby prawidłowo stwierdził, że nie zostały spełnione warunki wynikające z powyższej ustawy. Niewłaściwe jest natomiast, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego samo rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ ustalenia organu nie dawały podstawy do umorzenia prowadzonego z urzędu postępowania w tej sprawie. W zaistniałej sytuacji, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ pierwszoinstancyjny powinien rozstrzygać sprawę co do jej istoty i wydać decyzję o odmowie nabycia przez współużytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] [...]. Dlatego też Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. korzystając z przysługujących mu uprawnień, w ramach postępowania odwoławczego, postanowiło naprawić wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji i orzekło jak w sentencji. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] lutego 2005 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. C., K. M. i M. M., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podnieśli, że interpretacja przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. - o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości przez organ jest niejasna i dla nich krzywdząca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. podtrzymało swoje argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę bada, czy przy wydawaniu decyzji organy administracji publicznej nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że skarżący nie byli legitymowani do nabycia w trybie przewidzianym ustawą z dnia 26 lipca 2001 r. - o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz. U. Nr 113, poz. 1279 ze zm.) roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności użytkowanej wieczyście nieruchomości. Powyższa ustawa wprowadziła możliwość nieodpłatnego nabycia przez użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi prawa własności nieruchomości. Początkowo dotyczyło to tylko użytkowników wieczystych nieruchomości położonych na tych obszarach państwa, które objęte były działaniami dekretu z dnia 6 września 1951 r. - o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) i to pod warunkiem złożenia wniosku w terminie ściśle zakreślonym ustawą (art. 1 ust. 2). Następnie w wyniku dokonanych w roku 2002 i 2003 nowelizacji ustawy, objęła ona swoim działaniem terytorium całego kraju, a złożenie stosownego wniosku nie jest ograniczone terminem. Nabycie prawa własności w trybie omawianej ustawy przysługuje również następcom prawnym osób, które były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w okresie o jakim stanowi art. 1 ust. 1 tej ustawy. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że omawiana ustawa miała na celu stworzenie możliwości uwłaszczenia dla stosunkowo szerokiego kręgu użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi. Ustawa w art. 1 ust. 1 określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe jakie musiały być spełnione do uzyskania przez użytkownika lub współużytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi roszczenia o nabycie prawa wymienionego w ustawie. Jedną z tych przesłanek jest legitymowanie się przez wnioskodawcę prawem użytkowania wieczystego do nieruchomości zarówno w dniu 26 maja 1990 r. jak i w dacie wejścia w życie ustawy (24 października 2001 r.), chodzi tu o ciągłość podmiotową w osobie użytkownika wieczystego w obu tych datach. W rozpoznawanej sprawie wyłoniło się zagadnienie sprowadzające się do pytania, czy w sytuacji, gdy osoba będąca użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. zmarła przed dniem wejścia w życie omawianej ustawy, a więc nie była posiadaczem tego prawa w drugiej wymaganej przez ustawę dacie, a w dacie tej użytkownikami wieczystymi (współużytkownikami) nieruchomości byli spadkobiercy tej osoby, im jako następcom prawnym zmarłego użytkownika (współużytkownika) wieczystego będzie przysługiwało przedmiotowe roszczenie?. Zagadnienie to było przedmiotem orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ustawodawca ustanowił dwie daty znacznie odległe w czasie jako początek i koniec zdarzenia z którym ustawa wiązała powstanie skutku prawnego w postaci uzyskania roszczenia o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości będącej w wieczystym użytkowaniu. Skoro zatem ustawodawca w 2001 r. ustalił w ustawie datę sprzed 11 lat jako początek zdarzenia prawnego, którego skutek powstał w dacie wejścia w życie tej ustawy, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego uprawniony jest pogląd, że z woli ustawodawcy dotyczy to wszystkich osób fizycznych, które w tej początkowej dacie były użytkownikami wieczystymi z wszystkimi z tego faktu wynikającymi konsekwencjami. Jednak sens art. 1 ust. 1 powyższej ustawy wskazuje, że chodzi tu o ciągłość korzystania z prawa użytkowania wieczystego w określonym okresie przez tę samą osobę. Następstwem przyjętego przez ustawodawcę w powyższym artykule założenia jest stwierdzenie, że w przypadku, gdy użytkownik wieczysty, dla którego w dniu 26 maja 1990 r. rozpoczął się okres, który kończy dzień wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r., umrze przed spełnieniem się drugiej przesłanki, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy, to w jego miejsce wstępują spadkobiercy będący z mocy prawa kontynuatorami jego praw związanych z wykonywaniem prawa użytkowania wieczystego w omawianym okresie. Potwierdzeniem takiego stanowiska jest też cel, dla którego ustawa o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości powstała. Celem tym było stworzenie możliwie szerokiemu kręgowi użytkowników wieczystych będących osobami fizycznymi warunków do nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości stanowiącej przedmiot wieczystego użytkowania. Świadczą o tym nie tylko zmiany jakim poddana została ustawa (rozszerzenie zasięgu terytorialnego na cały kraj, odstąpienie od ściśle oznaczonego terminu do składania wniosków), ale też ustalenie, że uprawnionymi do uzyskania roszczenia byli nie tylko użytkownicy wieczyści, ale także ich następcy prawni. Zdaniem NSA nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby spadkobierców użytkownika wieczystego, który posiadał prawa do przekształcenia w dniu 26 maja 1990 r., ale zmarł przed wejściem w życie powyższej ustawy, traktować inaczej – gorzej, niż następców prawnych, którzy prawo to nabyli w drodze umowy kupna-sprzedaży, czy w drodze spadku, ale po dniu wejścia w życie ustawy. Z analizy przepisów ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. nie można wyprowadzić wniosku, by zamiarem ustawodawcy było różnicowanie na gruncie omawianej ustawy sytuacji prawnej spadkobierców użytkownika wieczystego, który prawo to posiadał w dacie początkowej określonej w ustawie, tylko z uwagi na datę jego śmierci i wyeliminowanie spadkobierców, którzy prawa te nabyli po 26 maja 1990 r., ale przed 24 października 2001 r. (tj. wejścia w życie ustawy) z możliwości nabycia prawa własności nieruchomości w trybie powołanej ustawy. Przedstawione wyżej rozważania i poglądy wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2004 r. (vide sygn. akt OSK 745/04) skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. Odnosząc zaś te rozważania do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy Sąd doszedł do wniosku, że spadkobiercy osoby fizycznej, która w dacie 26 maja 1990 r. była użytkownikiem wieczystym nieruchomości określonej w ustawie (zmarłym przed dniem jej wejścia w życie) C. M., E. C., K. M. i M. M. będąc kontynuatorami jej praw w zakresie użytkowania wieczystego spełniają warunki do uzyskania przedmiotowego roszczenia, ponieważ w dacie wejścia życie ustawy byli użytkownikami wieczystymi tej nieruchomości. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji zostały wydane w tej sprawie z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.