I SA/Wa 895/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 29 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącej Gminy [...] kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejsza decyzję z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] stwierdzającą, że decyzja Wojewody [...] z [...] maja 1992 r. nr [...] stwierdzająca nabycie przez Gminę Uzdrowiskową [...] z mocy prawa, nieodpłatnie własności nieruchomości ozn. w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej obrębie [...], jako działka nr [...], uregulowanej w KW [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji - w części dotyczącej: a) lokalu nr [...] o pow. [...] m² wraz z udziałem wynoszącym [...] w częściach wspólnych budynku oraz prawie użytkowania wieczystego gruntu, b) lokalu użytkowego o pow. [...] m² wraz z udziałem wynoszącym [...] w częściach wspólnych budynku oraz prawie użytkowania wieczystego gruntu, c) lokalu nr [...] o pow. [...] m² wraz z udziałem wynoszącym [...] w częściach wspólnych budynku oraz prawie użytkowania wieczystego gruntu, d) lokalu nr [...] o pow. [...] m² wraz z udziałem wynoszącym [...] w częściach wspólnych budynku oraz prawie użytkowania wieczystego gruntu, została wydana z naruszeniem prawa, z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych w tym zakresie oraz stwierdzającą nieważność ww. decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1992 r. w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister podkreślił, że podstawę przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiło orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1951 r., które zostało wyeliminowane z obrotu prawnego. Stwierdzenie nieważności tego orzeczenia w całości wywołuje skutek ex tunc, tzn. od dnia wydania aktu administracyjnego, który podlega unieważnieniu. Następuje restitutio in integrum, tzn. przywrócenie stanu poprzedniego obowiązującego przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono. W ocenie organu nadzorczego decyzja Wojewody [...] z [...] maja 1992 r. w sposób rażący naruszyła zatem art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze z,.), co wypełnienia przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ zaznaczył jednocześnie, że przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że Gmina Uzdrowiskowa [...] sprzedała osobom fizycznym cztery lokale (lokal nr [...] oraz lokal użytkowy), wraz z odpowiednimi udziałami w częściach wspólnych budynku oraz prawie użytkowania wieczystego gruntu. Czynność ta wywołała skutek prawny w sferze prawa cywilnego. Skutek ten nie podlega uchyleniu czy zniesieniu aktem administracyjnym bowiem organ nadzoru, ani żaden inny organ administracji, nie ma umocowania ustawowego, aby swoim działaniem cofnąć lub znieść ten skutek. Zaistniały zatem podstawy do stwierdzenia, że ww. decyzja wydana została we wskazanej części z naruszeniem prawa z uwagi na zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Gmina [...[ zarzucając naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 i § 2 kpa w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie gminnym i ustawę o pracownikach samorządowych, poprzez przyjęcie, że rażące naruszenie prawa, ewentualnie stwierdzenie, że wydanie decyzji Wojewody [...] miało miejsce z naruszeniem prawa, w warunkach określonych w art. 156 § 2 kpa, miały miejsce w sytuacji, gdy w dacie wydania decyzji komunalizacyjnej istniały w obrocie decyzje administracyjne, na podstawie których ujawnionym właścicielem podlegających komunalizacji nieruchomości był Skarb Państwa.  W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przekazanie sprawy Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarządzeniem z [...] lipca 2020 r. sprawa skierowana została na termin rozprawy w dniu [...] sierpnia 2020 r. Przesyłka zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy, skierowana do uczestnika postępowania E.H., została zwrócona do Sądu z adnotacją "adresat zmarł". Przy piśmie Urzędu Stanu Cywilnego w [...] – z [...] sierpnia 2020 r. wpłynął odpis skrócony aktu zgonu sporządzony na nazwisko E.H., z którego wynika, że ww. uczestnik postępowania zmarł [...] marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga - choć nie z powodów w niej podniesionych - jest uzasadniona, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia ich nieważności. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia. Z analizy akt rozpoznawanej sprawy wynika tymczasem, że zaskarżona decyzja z [...] lutego 2019 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] kwietnia 2018 r. skierowane zostały m.in. do E.H., który - jak wynika z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu Urzędu Stanu Cywilnego [...] zmarł [...] marca 2009 r. Decyzje organu nadzoru skierowane zatem zostały do osoby zmarłej. Tym samym - w ocenie Sądu - w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2018 r. Jak wskazano decyzje to skierowane zostały do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydawania nie miała już przymiotu strony, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zauważyć co prawda trzeba, że okoliczność śmierci wskazanej strony postępowania nie była znana organowi administracji publicznej w dniu wydawania rozstrzygnięć. Skierowanie wydanych w sprawie rozstrzygnięć do nieżyjącej osoby nie było więc zawinionym działaniem organu. Nie zmienia to jednak faktu, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji. Jak wyżej wskazano wydane one zostały w stosunku do osoby nieżyjącej, która w chwili ich wydania nie miała już przymiotu strony. W ocenie Sądu stanowi to rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia ich nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Wskazać należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż wydanie rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej oznacza, że jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba będąca dotychczas stroną postępowania nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (art. 61 § 4 kpa w związku z art. 10 § 1 kpa). Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie decyzje podlegają wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał przedmiotowych aktów merytorycznie pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 1 w związku z art. 120 tej ustawy.