I SA/Wa 905/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Przedmiotem skargi A. B. (zwanej dalej "skarżącą") jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie (zwanego dalej "Kolegium") z 21 lutego 2024 r. znak KOC/569/Op/24, utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.233.2023.KP, którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 22 lutego 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102/001532/16. Kwestionowane postanowienie zapadło w następującym stanie sprawy. Decyzją z 22 lutego 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102/001532/16 Prezydent m.st. Warszawy przyznał skarżącej zasiłek celowy na zakup żywności w marcu 2016 r., wysokość którego wynosiła 50,00 zł. Następnie decyzją z 30 czerwca 2021 r. nr OPS.RŚ.5102.8495.2021 Prezydent m.st. Warszawy stwierdził, że powyżej wskazana decyzja własna z 22 lutego 2016 r. została wydana z naruszeniem prawa. W postępowaniu odwoławczym Kolegium decyzją z 24 listopada 2021 r. znak KOC/5015/Op/21 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 30 czerwca 2021 r. Wyżej powołana decyzja Kolegium została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 13 grudnia 2022 r. wydanym w sprawie prowadzonej pod sygn. akt I SA/Wa 64/22 skargę oddalił. Wyrok ten jest prawomocny. Decyzją z 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18199.2023 Prezydent m.st. Warszawy uznał zasiłek celowy przyznany wymienioną wyżej decyzją własną z 22 lutego 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz orzekł o jego zwrocie w terminie do 31 grudnia 2023 r. Decyzją z 16 stycznia 2024 r. znak KOC/7349/Op/23 Kolegium zmieniło termin zwrotu świadczenia, w pozostałym zakresie utrzymując decyzję organu pierwszej instancji. Wobec zaskarżenia decyzji Kolegium z 16 stycznia 2024 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest ona nieprawomocna. Skarżąca pismem z 26 listopada 2023 r. wystąpiła o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, o których rozstrzygał Prezydent m.st. Warszawy w decyzji z 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18199.2023. Prezydent m.st. Warszawy postanowieniem z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.233.2023.KP odmówił wszczęcia postępowania na wyżej wymieniony wniosek skarżącej. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. Postanowieniem z 21 lutego 2024 r. znak KOC/569/Op/24 Kolegium utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, w szczególności na wybrane przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.) powoływanej dalej jako: "ustawa o pomocy społecznej". Jednocześnie wyjaśnił, że wniosek skarżącej został złożony 26 listopada 2023 r., tj. w czasie, gdy w Kolegium toczyło się postępowanie z odwołania skarżącej od decyzji Prezydenta m. st. Warszawy nr OPS.RŚ.5102.18199.2023. Postępowanie odwoławcze w tej sprawie zostało zakończone wydaniem decyzji przez Kolegium w dniu 16 stycznia 2024 r. znak KOC/7349/Op/23. Jak dalej wskazało Kolegium, do przedmiotu postępowania zakończonego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy nr OPS.RŚ.5102.18199.2023 oraz decyzją Kolegium znak KOC/7349/Op/23, należała materia identyczna z tą, jaka podniesiona została we wniosku skarżącej z 26 listopada 2023 r. W tej sytuacji organy uznały, że sprawa objęta wnioskiem skarżącej jest już ostatecznie rozstrzygnięta, natomiast zakres tego postępowania będzie podlegać rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ze względu na wniesienie skargi. W ocenie Kolegium ostateczne załatwienie sprawy decyzją znak KOC/7349/Op/23 stanowi inną uzasadnioną przyczynę, dla której postępowanie z wniosku skarżącej nie mogło być wszczęte. Skargę na postanowienie Kolegium z 21 lutego 2024 r. znak KOC/569/Op/24 wniosła skarżąca. Uzasadniając wniesienie skargi wskazała na istniejącą, w jej ocenie, odrębność postępowania prowadzonego w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego i postępowania w przedmiocie odstąpienia od żądania zwrotu takich nienależnie pobranych świadczeń. Zdaniem skarżącej skoro postępowanie administracyjne odwoławcze w sprawie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego zostało zakończone, to organ może żądać jego wykonania, co czyni zasadnym wniosek skarżącej z 26 listopada 2023 r. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację wyrażoną w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, jednocześnie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 t.j.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, wskazania wymaga że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli sądowej pod względem legalności jest postanowienie Kolegium z 21 lutego 2024 r. znak KOC/569/Op/24, którym to organ odwoławczy utrzymał postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.233.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu od skarżącej świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 22 lutego 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102/001532/16. Zaskarżonym postanowieniem Kolegium utrzymało postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy, które zostało wydane w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), powoływanej dalej jako "k.p.a.", stanowiący że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten stanowi zatem podstawę wstępnej oceny przez organ administracji publicznej żądania wszczęcia postępowania pod względem przedmiotowym. Negatywna ocena takiego żądania skutkuje wydaniem przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Takie żądanie nie prowadzi do powstania zawisłości sprawy administracyjnej. Mając na uwadze powyższe, wyjaśnienia wymaga że wnioskiem z 26 listopada 2023 r. skarżąca wystąpiła o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, które zostały przyznane skarżącej decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 22 lutego 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102/001532/16. Nienależność tych świadczeń została zaś stwierdzona przez organ pierwszej instancji decyzją z 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18199.2023, następnie zaś decyzja ta, w zakresie relewantnym dla niniejszego postępowania, została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 16 stycznia 2024 r. znak KOC/7349/Op/23. Tym samym wniosek skarżącej został złożony w toku trwającego postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji opartej na podstawie art. 98 ustawy o pomocy społecznej. Już sama treść przepisu ustawy o pomocy społecznej na którym oparty został wniosek skarżącej z 26 listopada 2023 r., mianowicie art. 104 ust. 4, wskazuje na odpowiednie stosowanie tego przepisu podczas rozstrzygania przez organy w przedmiocie nienależności pobranego świadczenia. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1 tego artykułu, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Dodatkowo za trafne należy uznać powołanie przez Kolegium fragmentu uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 6/20, w którym Sąd ten wyraził pogląd, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, właściwy organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten w pełni podziela. Przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie zawisły zatem sprawy dotyczące legalności rozstrzygnięć Kolegium, którymi to ustalono nienależność pobranych przez skarżącą świadczeń i zobowiązano do ich zwrotu oraz sprawa o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie odstąpienia od żądania ich zwrotu. Skarżąca stoi na stanowisku, że przepis art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dopuszcza możliwość prowadzenia dwóch odrębnych postępowań, w których należy wydać dwie odrębne decyzje, pierwszą w przedmiocie nienależności pobranego świadczenia oraz obowiązania do jego zwrotu, drugą zaś w przedmiocie odstąpienia od zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Należy wyjaśnić, że to w postępowaniu dotyczącym uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu, a nie w odrębnym postępowaniu, ocenie organu podlega możliwość odstąpienia od żądania zwrotu tych świadczeń. Celem takiego działania jest przyspieszenie postępowania zwrotowego. Tym samym za zgodne z prawem należy uznać wydanie zaskarżonego postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania, które w swej istocie stwarzałoby powtórną ocenę przesłanek koniecznych do wydania decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Uwzględniając wyżej wskazane okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.