I SA/Wa 908/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie WSA Monika Nowicka WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2005 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miasta z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 908/04 UZASADNIENIE Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. wydanej w sprawie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa Państwowego "H." działką nr [...] położoną w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji Minister Infrastruktury przedstawił następujący stan sprawy: Wojewoda [...], działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741), decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe "H." prawa użytkowania wieczystego niezabudowanego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ul. [...] i oznaczonego jako działka nr [...] o powierzchni [...] m2. Pismem z dnia [...] kwietnia 2003 r. B. S. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji uważając, że zostało naruszone prawo, w tym prawa osób trzecich oraz wskazując na złożony wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r., przy czym w uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 200 ust 1 wyżej wymienionej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. uwłaszczeniu z dniem 5 grudnia 1990 r. podlegają państwowe i komunalne osoby prawne posiadające w zarządzie grunt stanowiący własność Skarbu Państwa lub gminy. Uwłaszczenie nie może naruszać praw osób trzecich. Nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy W.- [...] z dnia [...] marca 1981 r., utrzymaną w mocy decyzją Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 1981 r. Z wniosku B. S. było prowadzone postępowanie o stwierdzenie nieważności tych decyzji, z wynikiem negatywnym w zakresie wywłaszczenia (decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r., utrzymaną w mocy przez decyzję nr [...] z dnia [...] października 2003 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych, w części dotyczącej wywłaszczenia). Istniało również prawo zarządu, mające swoje źródło w decyzji Ministra Hutnictwa nr [...] z dnia [...] grudnia 1980 r. oraz protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] czerwca 1981 r., na co także wskazał organ wojewódzki. Tym samym spełnione były przesłanki uwłaszczenia, o których mowa w wyżej wymienionym art. 200 ust. 1. Strona wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2001 r. wystąpiła o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W świetle przepisów dotyczących tej sprawy (art. 136 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2001 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), postępowanie o zwrot nieruchomości wszczyna się na wniosek zainteresowanych, a nie z urzędu. Przepisy te nie działają z mocą wsteczną. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie został zatem złożony do dnia wydania decyzji uwłaszczeniowej (to jest do dnia [...] kwietnia 1999 r.), a zatem w tym dniu nie trwało postępowanie dotyczące sprawy zwrotu nieruchomości, a złożenie wniosku po tej dacie nie wywołuje wstecznych skutków prawnych. Jeżeli więc wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości zostanie złożony po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, nie stanowi to przesłanki do uznania, iżby decyzja uwłaszczeniowa z tej przyczyny była obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co potwierdza także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. wyrok sygn. akt I SA 2394/99 z dnia 10 października 2001 r. i sygn. akt I SA 1530/00 z dnia 1 sierpnia 2001 r.). Prezes Urzędu mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że nie ma podstaw do uznania, iż decyzja uwłaszczeniowa jest obarczona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, a z akt nie wynika, aby zaistniały inne przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 kpa. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył B. S. Odwołujący się podniósł, iż decyzja uwłaszczeniowa została wydana z rażącym naruszeniem praw osób trzecich, gdyż organ nie badał czy spełnione były przesłanki z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ani też nie wezwał byłych właścicieli do udziału w sprawie. Ustosunkowując się do zarzutów odwołującego się Minister Infrastruktury wskazał, iż zgodnie z utrwalonym poglądem wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 1993 r., sygn. akt IV SA 1404/92, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r. sygn. akt III ARN 8/95 oraz wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 1996 r., sygn. akt III ARN 65/95 przed zakończeniem postępowania uwłaszczeniowego, konieczne jest rozstrzygnięcie postępowania o zwrot jednakże tylko wtedy, jeżeli stosowany wniosek został złożony przed dniem wydania decyzji uwłaszczeniowej. Prawo żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej aktualizuje się (to jest staje się prawem osób trzecich) z chwilą złożenia stosownego wniosku i dopiero jako takie roszczenie winno być uwzględnione przez organ wojewódzki prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe. W takiej sytuacji organ administracyjny zobowiązany jest zawiesić postępowanie uwłaszczeniowe do czasu rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości. Pogląd taki jest ugruntowany w orzecznictwie sądowym. Ponadto do niniejszego postępowania nie należy badanie (o co wnosi odwołujący się) spełnienia przesłanek zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej. Zastrzeżenie o prawach osób trzecich zawarte w art. 200 ust 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. w świetle art. 7 i art. 8 kpa oznacza, że stwierdzenie nabycia prawa użytkowania wieczystego nie może naruszać wyłącznie praw tych byłych właścicieli nieruchomości, którzy złożyli wniosek o zwrot nieruchomości przed zakończeniem postępowania uwłaszczeniowego. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości został złożony po dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej, a zatem należało uznać zasadność rozstrzygnięcia z dnia [...] grudnia 2003 r. Na decyzję Ministra Infrastruktury złożył skargę B. S i zarzucił błędy w ustaleniach prawnych, faktycznych i proceduralnych przyjętych za podstawę wydania decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, że w aktach znajduje się jedynie nie poświadczona kopie dokumentów, wskazał, że decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji wywłaszczeniowej w części dotyczącej odszkodowania nie jest jeszcze prawomocna, gdyż została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga została uwzględniona, choć w zasadzie z innych powodów niż podniesione w skardze. Skarżący B. S. sprawą dotyczącą odzyskania wywłaszczonej nieruchomości dochodzi wielotorowo, to jest w drodze postępowań: 1. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, która to sprawa została zawieszona, 2. o stwierdzenie nieważności decyzji o wywłaszczeniu, które zostało zakończone decyzją ostateczną, lecz nie jest prawomocne, gdyż zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, 3. o stwierdzenie nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1999 r., nr [...], na mocy której prawo użytkowania wieczystego nieruchomości nabyło Przedsiębiorstwo Państwowe "H.". Postępowanie o stwierdzenie nieważność decyzji wywłaszczeniowej zakończyło się odmową stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu, a stwierdzeniem nieważności decyzji o odszkodowaniu. Decyzję tę zaskarżył B. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i sprawa ta nie jest zakończona, co sąd ustalił z urzędu. W tej sytuacji wskazać należy, że organy nie rozważyły czy skarżący ma przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważność decyzji uwłaszczającej Przedsiębiorstwo Państwowe "H.", co mogło być spowodowane nie rozstrzygnięciem sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej. W razie nie wykazania praw strony przez B. S. organ winien odmówić wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, a nie odmówić stwierdzenie nieważności decyzji. Organ naruszył zatem przepisy postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, 28, 77 § 1, 107 § 3, 157 § 2 i § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.