I SA/Wa 91/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] października 2016 nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z.N. , utrzymał w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] października 2016 r., nr [...] odmawiającą wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...] października 2016 r. odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Z.N. złożyła odwołanie. Wyjaśniła, że od 4 lat osobiście sprawuje opiekę nad matką, a od dwóch lat jest to opieka całodobowa. Matka posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Pierwszy wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności złożyła [...] października 2016 r. Podkreśla, że stan zdrowia jej matki nie rokuje poprawy, a choroba szybko postępuje, pogłębia się niezaradność życiowa i występują coraz większe trudności w kontakcie z otoczeniem. Jest osobą leżącą. Ze względu na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką musiała zrezygnować z wszelkiej aktywności zawodowej i w związku z tym nie posiada żadnego źródła utrzymania. W tej sytuacji Z.N. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpatrując odwołanie stwierdziło, że jest ono nieuzasadnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że Z.N. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Do wniosku dołączyła orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 20016 r., z którego wynika, że jej matka została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jako datę powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności wskazano - od [...] kwietnia 2016 r. Organ odwoławczy przywołał treść art. 2 oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że forma pomocy, której dotyczy zaskarżona decyzja, nie ma charakteru uznaniowego, lecz przysługuje w sytuacji dokładnie określonej w przepisach prawa. Matka odwołującej się ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, lecz niepełnosprawność powstała dopiero w dniu [...] kwietnia 2016 r., czyli w wieku [...] lat. Oznacza to, że ze względu na powstanie u osoby wymagającej opieki niepełnosprawności w stopniu znacznym po ukończeniu 25 lat życia wnioskodawczyni nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania nad nią opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że organ I instancji, wydając zaskarżoną decyzję w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, opiera się na orzeczeniu właściwego organu upoważnionego do orzekania o stopniu niepełnosprawności, tj. w przedmiotowej sprawie na orzeczeniu Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 20016 r. o zaliczeniu od [...] kwietnia 2016 r. na stałe matki odwołującej się do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jednak do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w którym stwierdzono, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Takiego orzeczenia matka wnioskodawczyni nie posiada. W związku z tym organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że odwołująca się nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, ze względu na powstanie znacznego stopnia niepełnosprawności po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji wskazał, że wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia opiekuńczego w formie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak z akt sprawy wynika, że mogłaby otrzymać inne świadczenie opiekuńcze, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznawany w oparciu o art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego, które wynosi 764 zł miesięcznie na osobę. Organ odwoławczy poinformował, że w celu ustalenia ewentualnego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego odwołująca się winna złożyć stosowny wniosek do Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało stwierdzić, że organ I instancji, podejmując przedmiotową decyzję, nie naruszył przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, dlatego należało decyzję tę utrzymać w mocy. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła Z. N. . W jej uzasadnieniu przedstawiła dotychczasowy stan sprawy, podtrzymała argumenty podniesione w złożonym odwołania i przedstawiła swoją trudną sytuację życiową i finansową. Podkreśliła, że w jej ocenie wydane w sprawie decyzje są niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa i dyskryminują skarżącą jako opiekuna osoby niepełnosprawnej. Na poparcie tego stanowiska skarżąca przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 10 marca 2017 r. skarżąca przedłożyła kopię skróconego odpisu aktu zgonu swojej matki J. N. , okazując jego oryginał. Z dokumentu wynika, że matka skarżącej zmarła w dniu [...] stycznia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2015 r. Dz. U. poz. 114, ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organy orzekające, kierując się jedynie literalnym brzmieniem powołanego przepisu, odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Takie postępowanie uznać należy za błędne, ponieważ w niniejszej sprawie nie wystarczy odwołać się do brzmienia przepisu art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Należy bowiem mieć na względzie, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, wskazał, że "jest niewątpliwe, że w myśl art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, to Trybunał Konstytucyjny orzeka o zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją. (...) Niezależnie jednak od unormowania art. 188 pkt 1 Konstytucji RP, obowiązuje wynikająca z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasada ustrojowa bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji. Jedną z form bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sądy jest oparcie wyroku na stanowisku wyrażonym w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego" (wyrok dostępny pod adresem internetowym: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16, 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16, 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16, 14 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 1614/16, pub.: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawnie istotny jest fakt stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności części przepisu w wyroku zakresowym, które to orzeczenie powoduje domniemanie niekonstytucyjności zakwestionowanej części. Sądy są zaś związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie dokonanej przez niego oceny zgodności danego przepisu z Konstytucją. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, to uznać należało, że zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organy orzekające art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych mają usprawiedliwione podstawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze stanowisko zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.