I SA/Wa 910/23
WyrokWSA w Warszawie2024-05-15
Skład orzekający: Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Bożena Marciniak, Monika Sawa
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich stwierdzająca nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. o ustanowieniu użytkowania wieczystego była zasadna, w sytuacji gdy decyzja ta została wydana na rzecz nabywców praw i roszczeń dekretowych, a późniejsze orzecznictwo NSA zmieniło wykładnię przepisów dotyczących statusu takich nabywców jako stron postępowania?Ratio decidendi
Decyzja Komisji stwierdzająca nieważność decyzji reprywatyzacyjnej była niezasadna, ponieważ w dacie jej wydania nie istniały rozbieżności w orzecznictwie i doktrynie co do statusu nabywców praw i roszczeń dekretowych jako stron postępowania. Wcześniejsza, ugruntowana praktyka akceptowała takie nabycie, co wyklucza stwierdzenie rażącego naruszenia prawa. Zmiana wykładni w późniejszym orzecznictwie nie może skutkować eliminacją decyzji wydanej zgodnie z ówczesnym stanem prawnym.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi M. T. i Z. N. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 2012 r. o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości przy ul. [...] . Komisja uznała, że decyzja Prezydenta była wadliwa, ponieważ została wydana na rzecz nabywców praw i roszczeń dekretowych, którzy nie mieli interesu prawnego w postępowaniu, a także ze względu na wadliwość umowy sprzedaży zawartej przez pełnomocnika w imieniu zmarłej właścicielki. Skarżący zarzucili Komisji naruszenie przepisów prawa, w tym błędne uznanie braku interesu prawnego i naruszenie zasad Konstytucji.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie: sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. T. i Z. N. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 15 lutego 2023 r. nr KR II R 94/22 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na rzecz skarżących M. T. i Z. N. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z 15 lutego 2023 r. nr KR II R 94/22 Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (Komisja/organ) po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym, w przedmiocie decyzji Prezydenta W. z dnia 4 września 2012 r. Nr [...] ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego do gruntu o powierzchni 434 m-, położonego w W. przy ul. [...] , opisanego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] , dla której prowadzona jest księga wieczysta obecnie nr [...] oraz odmawiającej ustanowienia tegoż prawa do gruntu stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] (część) z obrębu [...] , dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r. poz. 795; dalej: ustawa z dnia 9 marca 2017 r.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, 2185 dalej: k.p.a.) w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r., stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta W. z dnia 4 września 2012 r., nr [...] w całości.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Komisja wskazała, że niniejsza sprawa dotyczy dawnej nieruchomości hipotecznej hip. nr [...] , która obejmuje współczesne działki oznaczone nr ewidencyjnym [...] , nr [...] (część), nr [...] (część) z obrębu [...] . Nieruchomość hipoteczna hip. nr [...] zabudowana była budynkami przed 1945 r. Część frontowa w czasie wojny uległa całkowitemu zniszczeniu, w 1946 r. wyburzono wyższe kondygnacje, a pozostałe zostały odbudowane i przykryte dachem prowizorycznym na koszt właściciela. Oficyna lewa, prawa i poprzeczna zostały tylko uszkodzone, w tym lewa bardziej niż pozostałe (była wypalona). Oficyna lewa została rozebrana w 1950 r. do poziomu terenu a pozostałe odremontowane.
Komisja podała, że przedmiotem decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta W. z dnia 4 września 2012 r. Nr [...] była opisana wyżej działka oznaczona nr ewidencyjnym [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,0434 ha. Działka ta powstała w wyniku podziału działki nr [...] . Decyzją Prezydenta W. z dnia 7 stycznia 2009 r. nr [...] zatwierdzono projekt podziału nieruchomości uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] położonej w W. przy ul. [...] , której część stanowi działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 0,0845 z obrębu [...] na następujące działki: nr [...] o powierzchni 0,0411 ha i nr [...] o powierzchni 0,0434 ha. Działka nr ew. [...] jest zabudowana, objęta księgą wieczystą nr [...] . Właścicielem działki jest Miasto [...] . Użytkownikami wieczystymi ujawnionymi w księdze wieczystej są M. T. i Z. N. . Przedmiotem decyzji reprywatyzacyjnej w części odmownej była działka oznaczona nr ewidencyjnym [...] z obrębu [...] o pow. 620 m2. Działka w części jest zabudowana budynkiem położonym przy adresie [...] , objęta jest księgą wieczystą nr [...] . Obecnie w budynku wyodrębnione jest [...] lokale stanowiące odrębną własność lokalową. Właściciele wyodrębnionych lokali posiadają udział w nieruchomości wspólnej, którą stanowi grunt oraz części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie do użytku właścicieli. Działka nr [...] stanowi drogę publiczną ulicę [...] .
Komisja wskazała, że w dacie wydania decyzji reprywatyzacyjnej przez Prezydenta W. nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] i [...] część oraz [...] nie była objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Uchwalą nr [...] z dnia 13 maja 2010 r. przystąpiono do sporządzenia miejscowego planu zagospodarowania [...] w rejonie ul. [...] . Zgodnie z projektem powyższa nieruchomość miała przeznaczenie pod zabudową mieszkaniową wielorodzinną i usługi z zakresu podstawowego handlu detalicznego, biur, administracji, usług obsługi, finansowej, kultury, turystyki, gastronomii.
Następnie Komisja wyjaśniła, że nieruchomość warszawska - dawna księga hipoteczna Nr [...] - położona przy ul. [...] w W. znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz.U. Nr 50, poz. 279 dalej: "Dekret"). Z dniem 21 listopada 1945 r., to jest z dniem wejścia w życie Dekretu, grunty nieruchomości warszawskich, w tym grunt przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 1 Dekretu przeszły na własność Gminy W. , a w 1950 r., z chwilą likwidacji gmin - na własność Skarbu Państwa.
Komisja wskazała następnie, że ww. nieruchomość z dniem [...] maja 1990 r. stała się własnością Dzielnicy Gminy W. , co potwierdził Wojewoda W. decyzjami nr [...] z dnia 3 grudnia 1992 r.(działka nr [...] ) i nr [...] z dnia 5 marca 1991 r. (działka nr [...] ). Zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju W. grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Miasta [...] . I. K. właścicielka hipoteczna reprezentowana przez adw. J. S. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody W. Nr [...] z 3 grudnia 1992 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 16 maja 2011 r. numer [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody W. Nr [...] z 3 grudnia 1992 r. stwierdzającej nabycie przez Dzielnicę Gminę W. z mocy prawa, nieodpłatnie nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w części dotyczącej nieruchomości budynkowej, położonej przy ul. [...] na działce ewidencyjnej nr [...] .
Sąd Grodzki w W. Wydział Hipoteczny zaświadczeniem z dnia 20 kwietnia 1948 r. nr [...] zaświadczył, iż zgodnie ze stanem wykazu hipotecznego nieruchomości "Nieruchomość [...] ", na dzień 14 marca 1949 r. stosownie do działów I i II położona jest przy ul. [...] na gruncie dziedzicznym, zawiera powierzchni 2339,50 łokci kwadratowych. Tytuł własności uregulowany jest wpisem na imię I. z Z. K. na mocy wniosku z dnia 14 kwietnia 1926 r. za n. 36 tej księgi z tytułu spadkobrania
Komisja podała, że ogłoszenie o objęciu gruntu położonego przy ul. [...] nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr 16, poz. 112). W dniu 14 listopada 1947 r. ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...] o przystąpieniu do objęcia gruntu położnego przy ul. [...] w posiadanie na rzecz gminy W. . Pod poz. [...] podano do wiadomości, że Gmina W. przystępuje do objęcia w posiadanie gruntu położonego przy ul. [...] , oznaczonego nr hipotecznym [...] , stanowiącego dotychczasową własność wg posiadanych dokumentów I. z Z. K. . Termin oględzin gruntów wyznaczono na dzień 1 grudnia 1947 r. Protokołem z dnia 18 października 1951 r. doszło do objęcia na rzecz Skarbu Państwa w posiadanie budynków znajdujących się na posesji przy ul. [...] . Protokołem z dnia 28 maja 1952 r. doszło do przekazania nieruchomości znajdującej się przy ul. [...] hip. [...] pod zarząd Zarządu Nieruchomości Miejskich.
Komisja ustaliła następnie, że I. K. złożyła wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do terenu nieruchomości położonej w W. ul. [...] Nr hip. [...] . Wniosek wpłynął do organu 23 kwietnia 1948 r. Pobrano opłatę manipulacyjną w wysokości 3.000 zł.
Sąd Grodzki w W. Oddział I tytułem wykonawczym z dnia 17 lipca 1945 r. Nr [...] przywrócił I. K. posiadanie nieruchomości warszawskiej Nr hip. [...] przy ul. [...] Nr [...] .
I. K. zmarła 24 lipca 2007 r. Testamentem notarialnym z dnia 16 sierpnia 2005 r. sporządzonym przed H. W. notariuszem w W. Repertorium [...], swoimi spadkobiercami do całego spadku ustanowiła M. B. oraz A. S. , po 1/2 części dla każdego w zamian za opiekę. Zobowiązała ustanowionych spadkobierców testamentowych do wpłacenia [...] kwoty co najmniej 50,000 złotych. W dniu 6 września 2007 r. przed notariuszem w W. H. Z., notariuszem w Warszawie Rep. [...]. M. B. złożyła oświadczenie o odrzuceniu spadku przypadającego jej z mocy testamentu po I. K. . W dniu 3 stycznia 2008 r. przed H. Z., notariuszem w W. Rep. A [...] A. S. złożył oświadczenie o odrzuceniu spadku przypadającego mu z mocy testamentu po I. K. oraz przypadającego mu z tytułu przyrostu powstałego wskutek odrzucenia spadku przez jego żonę M.B..
Sąd Rejonowy dla W. postanowieniem z dnia 10 lipca 2009 r. sygn. akt [...] postanowił zatwierdzić uchylenie się przez A. S. od skutków prawnych oświadczenia o odrzuceniu spadku po I. K. złożone 3 stycznia 2008 r. przed notariuszem H. Z.Rep. [...] r. Po I. K. toczyło się też postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku. Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia 23 czerwca 2015 r. sygn. akt [...] spadek po I. K. z domu Z. na podstawie testamentu notarialnego z dnia 16 sierpnia 2005 r. sporządzonego przed H. W., notariuszem w W. za repertorium [...] nabyli z dobrodziejstwem inwentarza A.S. i [...] po 1/2 części spadku każde z nich.
Prezydium Rady Narodowej w W. decyzją z 18 września 1951 r., znak: [...] odmówiło I. K. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] oznaczonej nr hip. [...] . Jednocześnie stwierdziło zgodnie z art. 8 Dekretu, że wszystkie budynki, znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Państwa. W dniu 18 lipca 1985 r. I. K. złożyła wniosek do Urzędu Dzielnicowego W. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntem w W. o odszkodowanie za przejętą nieruchomość. Urząd Dzielnicy W. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntem decyzją z 8 września 1986 r. nr [...] postępowanie w przedmiocie wniosku I. K. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną przy ul. [...] nr hip [...] umorzyło jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu wskazano, że art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. nr 22, poz.99) wygasił prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty i budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 Dekretu. W dniu 19 marca 1999 r. adwokat J.S. pełnomocnik I. K. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z 18 września 1951 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr [...] z dnia 30 listopada 1999 r. stwierdziło nieważność orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia 18 września 1951 r. Nr L. Dz. [...] w części dotyczącej działek nr ewidencyjny [...] i nr [...] o powierzchni 620 m2- stanowiących własność Gminy [...] z powodu rażącego naruszenia prawa. W pozostałej części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa, Samorządowe Kolegium Odwoławcze sprawę przekazało do rozpoznania Prezesowi Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miasta jako organowi właściwemu.
Komisja podała, że właścicielka hipoteczna I. K. , mając [...] lat, na cztery dni przed swoją śmiercią dokonała następujących czynności prawnych. I. K. 20 lipca 2007 r. zawarła z M. T. przedwstępną umowę sprzedaży. Umowa została zawarta przed J. R. Notariuszem w W. za Repertorium Nr [...]. Strony umowy zobowiązały się zawrzeć w terminie do 30 grudnia 2017 r. umowę sprzedaży na mocy której I. K. sprzeda M. T. wszystkie przysługujące jej prawa i roszczenia wynikające z art. 7 ust. 1 do 4 dekretu do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , objętej księgą wieczystą pod nazwą "W mieście W. przy ul. [...] pod Nr [...] " za cenę w łącznej kwocie 600.000 zł, a M. T. wszelkie prawa i roszczenia, prawa do odszkodowania za nieruchomość, w tym własność budynków, prawo użytkowania wieczystego w podanym terminie i za ustaloną cenę zobowiązała się kupić. Zgodnie z § 8 umowy stronie kupującej przysługiwało prawo wskazania osoby trzeciej jako nabywcy praw i roszczeń nieruchomości, w tym nieruchomości budynkowej, wieczystego użytkowania bądź odszkodowania, na warunkach wskazanych w tej umowie, a sprzedająca zobowiązała się sprzedać te prawa i roszczenia osobie trzeciej wskazanej przez stronę kupującą.
Komisja podała następnie, że I. K. 20 lipca 2007 r. udzieliła M. T. pełnomocnictwa do podejmowania wszelkich czynności w ramach zawartej przedwstępnej umowy sprzedaży. Przed J. R. notariuszem w W. Repertorium [...], I. K. udzieliła M. T. pełnomocnictwa z prawem substytucji bez ograniczeń. Zgodnie z treścią pełnomocnictwa I. K. upoważniła M. T. do podejmowania wszelkich czynności w ramach zawartej w dniu 20 lipca 2007 r. przedwstępnej umowy sprzedaży Rep. A. Nr [...] , w szczególności do występowania w jej imieniu przed organami władzy i administracji, urzędami, instytucjami, osobami prawnymi i fizycznymi (...) w szczególności do dokonania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , objętej księgą wieczystą pod nazwą "W mieście W. przy ul. [...] pod Nr hip [...] ". Następnie 20 lipca 2007 r. I. K. udzieliła M. T. nieodwołalnego i niegasnącego na wypadek śmierci pełnomocnictwa. Pełnomocnictwo zostało udzielone przed J. R. notariuszem w W. Repertorium A nr [...] . Zgodnie z treścią pełnomocnictwa I. K. ustanowiła swoim pełnomocnikiem bez ograniczeń, z prawem udzielania dalszych substytucji, M. T. i upoważniła ją do zawarcia w swoim imieniu umowy sprzedaży w wykonaniu umowy przedwstępnej z dnia 20 lipca 2007 r. Rep. A Nr [...] , na warunkach określonych w tej umowie. W § 3 aktu notarialnego I. K. oświadczyła, że zrzeka się odwołania tegoż pełnomocnictwa i postanawia, że nie gaśnie ono z chwilą jej śmierci oraz dodaje, że ustanowiony pełnomocnik (pełnomocnik dalszy) może być drugą stroną dokonywanych czynności prawnych.
M. T. 2 września 2008 r. przed J. R. notariuszem w W. aktem notarialnym Repertorium A Nr [...] wskazała obok siebie, do 1/2 części, jako stronę z tytułu przyrzeczonej urnowy sprzedaży Z. N. . W dniu 3 czerwca 2009 r. została zawarta w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży praw i roszczeń do nieruchomości przy ul. [...] . Umowa została zawarta przed J. R. notariuszem w W. Repertorium A nr [...] . M. T. działająca w imieniu własnym, jak również w imieniu i na rzecz M. K. (w akcie wskazano imię M.) sprzedała po połowie M. T. i Z. N. wszystkie przysługujące I. K. udziały w prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] objętej księgą wieczystą pod nazwą "W mieście W. przy ul. [...] pod Nr [...] " wynikające z art. 7 ust. 1 - 4 dekretu.
Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia 4 września 2012 r., po rozpatrzeniu wniosku z 23 kwietnia 1948 r. złożonego przez I. K. o przyznanie jej prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...] nr hip. [...]
1. 1) ustanowił na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o powierzchni 434 m2, położonego w W. przy ul. [...] , opisanego w ewidencji jako działka nr [...] z obrębu [...] , dla którego prowadzona jest księga wieczysta nr [...] na rzecz M. T. w udziale wynoszącym 1/2 części gruntu, Z. N. w udziale wynoszącym 1/2 części gruntu;
2. ustalił czynsz symboliczny z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu opisanego w pkt 1 decyzji w wysokości 434 zł płatny z góry w terminie do dnia 31 marca każdego roku na konto Urzędu Dzielnicy [...]
3. odmówił M. T. i Z. N. ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego działkę ewidencyjną nr [...] - część z obrębu [...].
W dniu 10 kwietnia 2013 r. Rep. A [...] przed notariuszem M. W. prowadzącym Kancelarię Notarialną w W., pomiędzy G. J. oraz J. B. działającymi w imieniu i na rzecz Miasta [...] , a M. T. i Z. N. doszło do zawarcia umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste. Na podstawie powyższej umowy Miasto [...] oddało w użytkowanie wieczyste nieruchomość położoną w Warszawie przy ul. [...] , stanowiącą działkę gruntu nr ewidencyjny [...] w obrębie [...] objętą księgą wieczystą KW Nr [...] nr [...] w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat, tj. do dnia 10 kwietnia 2012 r. z przeznaczeniem na cele zgodne z planem zagospodarowania przestrzennego na rzecz M. T. i Z. N. w udziałach po ½ każdy. W dniu 30 listopada 2012 r. został sporządzony protokół przekazania/przejęcia budynku położonego w W. przy ul. [...] .
Prokuratura Regionalna w W. prowadziła postępowanie o sygnaturze [...] . Prokurator Prokuratury Regionalnej w W. w ww. sprawie wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie sprzeciw od decyzji Prezydenta W. nr [...] w części dotyczącej punktu 8 decyzji.
Na skutek sprzeciwu Prokuratora Prokuratury Regionalnej w W. o stwierdzenie nieważności w części dotyczącej pkt 8 decyzji reprywatyzacyjnej z dnia 4 września 2012 r. nr [...] wszczęte zostało postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie w sprawie numer [...] . W dniu 28 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wydało postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie na podstawie art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r
W tak ustalonym stanie faktycznym Komisja wskazała, że na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. w wyniku postępowania rozpoznawczego Komisja wydaje decyzję, w której stwierdza nieważność decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. lub w przepisach szczególnych. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 grudnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 1706/10) postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji jest odrębnym postępowaniem, którego przedmiotem jest zbadanie czy wystąpiły przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. oraz że przepis ten zawiera zamknięty katalog takich przesłanek. Zdaniem Sądu wyrażonym w ww. wyroku organ orzekając nie rozstrzyga sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją co do jej istoty, ponieważ postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać. Powszechnie przyjmuje się, że przesłanki stwierdzenia nieważności wymienione są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. Nie są one oparte na uznaniu, a ich ustalenie musi pociągać za sobą stwierdzenie nieważności. Wyjątkiem są okoliczności wystąpienia przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a., czyli gdy od doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (M. Jaśkowska [w;] M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, M. Jaśkowska, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 156). O ile oczywiście z przepisów szczególnych nie wynika, że przepisu art. 156 § 2 k.p.a. nie stosuje się, jak to ma miejsce w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Zdaniem Komisji możliwość podważenia zapadłego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej jest dopuszczalna jedynie w przypadku zaistnienia jednej z kwalifikowanych wad określonych w art, 156 § 1 k.p.a. Usunięcie kwalifikowanych nieprawidłowości, które mogły wystąpić w trakcie trwania procesu administracyjnego, stanowi nadrzędny cel postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i usprawiedliwia podważenie ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych zawartej w art. 16 k.p.a. Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie prawa w zwrocie "rażące naruszenie prawa" powinno być rozumiane szeroko, obejmując swoim zakresem przepisy prawa materialnego, procesowego oraz przepisy o charakterze ustrojowym (zob. J. Borkowski, w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 2009, s, 599). Komisja wskazała, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zakresem pojęcia "rażącego naruszenia prawa" obejmuje się zarówno naruszenie norm prawa materialnego, jak i naruszenie norm prawa procesowego (vide wyrok NSA z 1 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 1258/10; wyrok NSA z 12 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1257/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, w sposób jasny i niedwuznaczny. Rażące naruszenie prawa stanowi zatem kwalifikowaną formę naruszenia prawa. Utożsamianie tego pojęcia z każdym naruszeniem prawa nie jest słuszne.
Komisja wskazała następnie, że przepisem definiującym pojęcie strony postępowania administracyjnego, w tym również strony postępowania o przyznanie prawa użytkowania wieczystego na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. poz. 279 oraz z 1985 r. poz. 99; dalej: dekret warszawski) jest art, 28 k.p.a. Zgodnie z jego treścią stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jak przyjęto w orzecznictwie, pojęcie strony, jakim posługuje się art. 28 k.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku (por. wyrok NSA z 19 stycznia 1995 r., sygn, akt 1 SA 1326/93). W przypadku spraw dekretowych tego rodzaju regulacją jest art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego. Stosownie do jego treści: dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Art. 28 k.p.a. nie wypowiada się przy tym wprost na temat skutków różnego rodzaju zdarzeń o charakterze cywilnoprawnym, w tym umów na możliwość przypisania danemu podmiotowi statusu strony postępowania administracyjnego. W ocenie Komisji Naczelny Sąd Administracyjny wydał uchwałę z 30 czerwca 2022 r, (sygn. akt I OPS 1/22), ostatecznie rozstrzygającą to zagadnienie. W orzeczeniu tym wskazano, że "W przestrzeni prawa administracyjnego (...), normy prawne mają charakter bezwzględnie wiążący. Stosunki administracyjnoprawne mają natomiast charakter jednostronny ściśle powiązany z władczymi kompetencjami organów administrujących. W konsekwencji nie może być tu mowy o swobodzie podejmowania czynności prawnych na wzór swobody właściwej prawu prywatnemu. Konsekwencją bezwzględnego wiązania norm prawa administracyjnego jest to, że żadna ze stron stosunku administracyjnoprawnego nie może nigdy modyfikować ani tym bardziej wyłączać normy tego prawa i zachowywać się nawet niesprzecznie z tą normą, ale w sposób ustalony przez samą tę stronę. Strona, jaką jest podmiot usytuowany na zewnątrz systemu administracji publicznej, nie może sama ustalać treści i sposobu swojego zachowania, a powinna się w całości podporządkować prawu (...). Aksjologia prawa administracyjnego potwierdza że źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym mogą być wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny. (...) Skutki czynności prawnej dokonanej przez podmioty prawa cywilnego samoistnie nie stanowią źródła interesu prawnego w przestrzeni prawa administracyjnego. Jeśli ustawodawca widzi potrzebę ścisłego związania w przestrzeni prawa administracyjnego sytuacji prawnej określonego podmiotu z aktami i czynnościami z zakresu prawa cywilnego, to ustanawia odrębną normę prawną, w której treści bezpośrednio nawiązuje do tych aktów lub czynności."
Zdaniem Komisji w konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny wywodził, że ,,z samej umowy przelewu, ujętej w art. 509 k.c., której przedmiotem jest wierzytelność odszkodowawcza za odjęcie prawa własności nieruchomości w wyniku zdarzenia lub aktu ze sfery prawa publicznego, nabywcy tej wierzytelności w sprawie o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 1 u.g.n., nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Dla uzyskania przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., konieczne jest istnienie normy prawa materialnego, która łączyłaby z faktem zawarcia umowy przelewu wierzytelności skutek w postaci przypisania nabywcy wierzytelności interesu prawnego". W orzecznictwie wskazywano również, że nie można wywieść interesu prawnego ze skutków: umowy o wykonanie robót budowlanych związanych z realizacją decyzji o pozwoleniu na budowę (por. wyrok NSA z 25 lutego 1999 r., sygn. akt IV SA 345/97), umowy najmu lokalu mieszkalnego (por. wyrok NSA z 20 września 2006 r., sygn. akt II OSK 837/05) lub innego tytułu obligacyjnego do nieruchomości (por. wyrok NSA z 25 lutego 1999 r., sygn. akt IV SA 345/97). Podkreślono również, że interes prawny charakteryzuje się bezpośredniością, tzn. że jeżeli sprawa dotyczy dwóch lub więcej podmiotów, to interes prawny mają tylko te z nich, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu (por. wyrok NSA z 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1 132/00 i z 2 kwietnia 2009 r., sygn. akt I OSK 518/08). Nadto w doktrynie stwierdzono, że podstawę interesu prawnego na gruncie prawa administracyjnego nie mogą stanowić: roszczenia cywilnoprawne, statuty, regulaminy, przepisy wewnętrzne i korporacyjne (por. P. Gołaszewski, w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2017, s. 221). Wyżej opisane poglądy nie znalazły jednak swego odzwierciedlenia przy rozstrzyganiu wniosków o przyznanie prawa użytkowania wieczystego w stosunku do gruntów warszawskich. Przyjęto bowiem, że w omawianym zakresie nie występują jakiekolwiek ograniczenia, a więc prawa przyznane przez dekret warszawski mogą być zbywane jak typowe roszczenia cywilnoprawne o charakterze majątkowym. Prezydent uznawał nabywców tego rodzaju ,,roszczeń" za strony postępowania dekretowego w rozumieniu art. 28 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, tj. za następców prawnych dotychczasowych właścicieli gruntu. W efekcie tego wydawano liczne decyzje zwrotowe na rzecz podmiotów, które nie były bezpośrednio pokrzywdzone nacjonalizacją gruntów warszawskich. Jednocześnie proces ten wiązał się z dodatkowymi negatywnymi konsekwencjami społecznymi i ekonomicznymi. Z jednej bowiem strony doszło do znacznego uszczuplenia mienia publicznego pozostającego w dyspozycji Skarbu Państwa i m.st. Warszawa, w szczególności do zmniejszenia liczby posiadanych lokali socjalnych. Z drugiej zaś strony, omawiany proceder często prowadził do: nadmiernych podwyżek czynszów lokatorskich w reprywatyzowanych nieruchomościach, eksmisji lokatorów, a nawet stosowania w stosunku do nich aktów przemocy. Nie jest więc zaskakującym fakt, iż uznawanie praw wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego za rodzaj roszczeń cywilnoprawnych spotykał się z surową krytyką, zwłaszcza ze strony organizacji społecznych broniących praw lokatorów. Komisja wskazała, że Prezydent W. w opinii z 14 września 2015 r., odpowiadając na pismo Trybunatu Konstytucyjnego z 5 sierpnia 2015 r. w sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym sygn. akt Kp 3/15, rozróżniał następców prawnych dawnych właścicieli (spadkobierców) od nabywców roszczeń, ponieważ w swojej opinii wskazał "że obecny stan służy jedynie wąskiej grupie osób zawodowo zajmujących się skupowaniem, odsprzedażą i egzekwowaniem roszczeń. W postępowaniach dekretowych coraz częściej zgłaszają się kuratorzy ustanowieni przez sądy dla osób nieznanych z miejsca pobytu, o których istnieniu świadczą jedynie dokumenty pochodzące sprzed 1939 r, lub nabywcy roszczeń dekretowych od pełnomocników osób zamieszkałych od lat za granicą, przez co zwiększa się ryzyko dostania się nieruchomości w ręce osób niebędących następcami prawnymi dawnych właścicieli." (wyrok TK z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. Akt Kp 3/15, k. 12 uzasadnienia). Komisja podała, że na dzień wydawania niniejszej decyzji, w tym zakresie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 29 sierpnia 2022 r. w sprawie sygn. I OSK 2034/20 i 1 OSK 2875/20. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "Przepisy dekretu warszawskiego nie normują (...) skutków prawnych nabycia praw określonych w tym dekrecie przez osoby, które zawarły takie umowy (dopisek: umowy nabycia udziałów w prawach i roszczeniach wynikających z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego). Przedmiotem tych umów nie jest bowiem prawo własności gruntu nieruchomości warszawskiej, skoro według art. 1 powołanego dekretu, wszelkie grunty na obszarze W. przeszły na własność gmin W. . Skutki prawne wspomnianych wyżej umów w sferze podmiotowej dla wydania decyzji na podstawie dekretu warszawskiego o przyznaniu praw określonych w tym dekrecie należy zatem ocenić przez pryzmat przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, tj. przez pryzmat art. 28, w którym przymiot strony postępowania administracyjnego został oparty przez ustawodawcę na przysługiwaniu interesu prawnego lub obowiązku, którego dotyczy to postępowanie. Należy przy tym odróżnić skutki prawne czynności cywilnoprawnej od podmiotowości w prawie administracyjnym. Nie zawsze bowiem skutki czynności cywilnoprawnej powodują powstanie praw podmiotowych w sferze prawa administracyjnego. Dzieje się tak tylko wtedy, gdy ustawodawca wyraźnie to unormował. (...). Stosunki administracyjnoprawne mają przy tym charakter jednostronny ściśle związany z władczymi kompetencjami organów sprawujących administrację, co w konsekwencji wyklucza swobodę dokonywania czynności prawnych na wzór swobody właściwej prawu cywilnemu. Wyklucza to także możliwość modyfikowania przez strony stosunku administracyjnoprawnego norm kształtujących treść tego stosunku (...). W stosunku administracyjnoprawnym żadna z jego stron nie może więc nie tylko modyfikować norm prawnych kształtujących ten stosunek, ale tym bardziej nie może ich wyłączać lub uzależniać ich stosowania od własnej woli. Kształt i skutki prawne stosowania norm prawa administracyjnego nie zależą także od zgodnej woli stron i adresatów tych norm (...). Strony umowy cywilnoprawnej nie mogą oczekiwać, że swoboda zawierania umów i wyrażania w nich swojej woli w sferze prawa cywilnego wywoła takie same skutki prawne w sferze prawa administracyjnego. Prawo administracyjne nie poddaje się bowiem takiej samej modyfikacji w zakresie norm materialnoprawnych, jakim może być poddawane prawo cywilne (...). Źródłem interesu prawnego w prawie administracyjnym nie mogą być zatem różnego rodzaju zdarzenia prawne mieszczące się w sferze stosowania prawa. W konsekwencji czego nie można go wywieść (...) ze skutków czynności prawnych prawa cywilnego (...) szczególnie w postaci umowy zobowiązaniowej. W przeciwnym razie, bezwzględnie wiążąca norma materialna prawa administracyjnego i jej stosowanie byłoby kształtowane wolą stron (...). co jest nie do pogodzenia z charakterem stosunku administracyjnoprawnego (...). Źródłem sytuacji prawnych w prawie administracyjnym mogą być zatem wyłącznie normy prawne i jedynie bezpośredni związek interesu indywidualnego z tymi normami pozwala kwalifikować go jako interes prawny'".
Komisja podała, że Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepisy dekretu warszawskiego nie kreują normy materialnoprawnej przypisującej stronom umowy nabycia praw i roszczeń interesu prawnego w postępowaniu administracyjnym prowadzonym na podstawie tego dekretu w celu przyznania praw określonych w tym dekrecie. Takiej normy materialnoprawnej mającej zastosowanie do dekretu warszawskiego, nie kreują także inne akty prawne. Norma taka nie wynika również z przepisów prawa cywilnego. Sama bowiem podstawa cywilnoprawna zawarcia takiej umowy - w kontekście przedstawionej powyżej analizy - nie tworzy interesu prawnego w procedurze administracyjnej prowadzonej na podstawie dekretu warszawskiego. Umowa taka nie może bowiem modyfikować ustawowo określonego podmiotowego zakresu uprawnień unormowanych w dekrecie warszawskim, skoro zakres tych uprawnień nie może być wynikiem zgodnych oświadczeń woli stron tej umowy. Przedmiot omawianej umowy nie mieści się również w wartościach chronionych dekretem warszawskim i w celu, któremu ten dekret służył. Skoro bowiem ustawodawca zadeklarował w dekrecie zrekompensowanie właścicielom gruntów warszawskich pozbawienie ich prawa własności przyznaniem praw określonych w powołanym dekrecie, to podmioty tego uprawnienia nie mogą w wyniku własnej woli zmienić woli prawodawcy i wskazać innego adresata tego uprawnienia."
Komisja podała dalej, że w rezultacie Sąd ten stwierdził, że "Uznanie tych umów za skuteczną podstawę, w rozumieniu prawa administracyjnego, do przyznania praw powołaną decyzją osobom wskazanym w tych umowach, jako nabywcom praw i roszczeń, stanowiło zatem rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej, co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. także w powiązaniu z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r.". Analizując wyżej opisane wyroki, Komisja uznała, że przedstawione w nich wywody są stanowcze, logiczne i wewnętrznie niesprzeczne. Korespondują one z dotychczasowym ogólnym dorobkiem doktryny i orzecznictwa, co potwierdza chociażby odwołanie się do przywołanej już uchwały NSA z 30 czerwca 2022 r. (sygn. akt I OPS 1/22). Znajdują swe potwierdzenie zarówno w literalnej wykładni art. 7 dekretu warszawskiego, który wprost wskazuje, że osobą, na rzecz której można ustanowić prawo użytkowania wieczystego, jest dotychczasowy właściciel gruntu lub jego następcy prawni posiadający grunt. Te grupy podmiotów otrzymały prawo do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym (emfiteuza) lub prawa zabudowy z opłatą symboliczną. Ponieważ celem ustanowienia prawa użytkowania wieczystego jest bowiem wynagrodzenie uprawnionemu, nie zaś osobie trzeciej, negatywnych skutków nacjonalizacji należącej do niego nieruchomości warszawskiej. Nadto zawarte w tych orzeczeniach wywody odpowiadają charakterowi dekretu warszawskiego. W doktrynie i w orzecznictwie powszechnie się bowiem wskazuje, że jest on aktem prawnym z zakresu prawa publicznego. Logicznym, a wręcz dorozumianym jest więc przyjęcie, że jego art. 7 kreuje prawo podmiotowe o charakterze administracyjnoprawnym, nie zaś roszczenie cywilnoprawne typowe dla aktu prawnego z zakresu prawa prywatnego. Komisja podkreśliła, że analogiczne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął w orzeczeniach z dnia 29 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 707/20 i I OSK 1717/20. Podobne stanowisko NSA zawarło w wyrokach z dnia 7 lutego 2023 r, w sprawach o sygnaturze lOSK 1180/21,1 OSK 1444/21, I OSK 1363/21,1 OSK 1170/21. Wyrażony w nich tok rozumowania nie pozostaje również w sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), ochrony mienia (art. 64 Konstytucji) i praw słusznie nabytych. Reguły te nie chronią bowiem przypadków, gdy osoba domaga się wobec organów państwowych realizacji korzyści majątkowej, którą uzyskała w sposób sprzeczny z obowiązującym porządkiem prawnym. Co jednak najistotniejsze, wychodzą one naprzeciw oczekiwaniom osób pokrzywdzonych procesem reprywatyzacyjnym oraz tworzą przeszkodę do dalszego "handlu roszczeniami" i uszczuplania mienia publicznego. Z tych też powodów, Komisja w pełni podzieliła wyrażone w nich stanowisko.
Przekładając powyższe na realia niniejszej sprawy, Komisja stwierdziła, że dawna właścicielka nieruchomości I. K. , w wieku [...] lat, na cztery dni przed śmiercią, tj. w dniu 20 lipca 2007 r. dokonała trzech czynności prawnych:
1) zawarła z M. T. przedwstępną umowę sprzedaży przysługujących jej praw i roszczeń wynikające z art. 7 ust. 1 do 4 Dekretu, do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , za cenę w łącznej kwocie 600,000 zł, a M. T. wszelkie prawa i roszczenia, prawa do odszkodowania za nieruchomość, w tym własność budynków, prawo użytkowania wieczystego w podanym terminie i za ustaloną cenę zobowiązała się kupić. Zgodnie z § 8 umowy stronie kupującej przysługiwało prawo wskazania osoby trzeciej jako nabywcy praw i roszczeń nieruchomości, w tym nieruchomości budynkowej, wieczystego użytkowania bądź odszkodowania, na warunkach wskazanych w tej umowie, a sprzedająca zobowiązała się sprzedać te prawa o roszczenia osobie trzeciej wskazanej przez stronę kupującą;
2) udzieliła M. T. pełnomocnictwa do podejmowania wszelkich czynności w ramach zawartej przedwstępnej umowy sprzedaży. Zgodnie z treścią pełnomocnictwa I. K. upoważniła M. T. do podejmowania wszelkich czynności w ramach zawartej w dniu 20 lipca 2007 r. przedwstępnej umowy sprzedaży Rep. A. Nr [...] , w szczególności do występowania w jej imieniu przed organami władzy i administracji, urzędami, instytucjami, osobami prawnymi i fizycznymi (...) a w szczególność do dokonania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ;
3) udzieliła M. T. nieodwołalnego i niegasnącego na wypadek śmierci pełnomocnictwa do sprzedaży w jej imieniu nieruchomości. Zgodnie z treścią pełnomocnictwa I. K. ustanowiła swoim pełnomocnikiem bez ograniczeń, z prawem udzielania dalszych substytucji, M. T. i upoważniła ją do zawarcia w swoim imieniu umowy sprzedaży w wykonaniu umowy przedwstępnej z dnia 20 lipca 2007 r. Rep. A Nr [...] , na warunkach określonych w tej umowie. W § 3 aktu notarialnego I. K. oświadczyła, że zrzeka się odwołania tegoż pełnomocnictwa i postanawia, że nie gaśnie ono z chwilą jej śmierci oraz dodaje, że ustanowiony pełnomocnik (pełnomocnik dalszy) może być drugą stroną dokonywanych czynności prawnych.
Następnie aktem notarialnym z dnia 3 czerwca 2009 r. Repertorium A nr [...] M. T. działająca w imieniu własnym, jak również w imieniu i na rzecz I. K. (zmarłej 24 lipca 2007 r.) sprzedała po połowie M. T. i Z. N. wszystkie przysługujące I. K. udziały w prawach i roszczeniach do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] objętej księgą wieczystą pod nazwą "W mieście W. przy ul. [...] pod Nr [...] " wynikające z art. 7 ust. 1 - 4 dekretu
Komisja wskazała, że na tej podstawie Prezydent W. niesłusznie uznał nabywców za następców prawnych właścicielki hipotecznej, a więc za strony postępowania dekretowego, pomimo że nie posiadali oni w tym zakresie interesu prawnego. W rezultacie tego decyzją z dnia 4 września 2012 r. ustanowiono na rzecz M. T. i Z. N. użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości - działki nr ewidencyjny [...] .
Mając powyższe na uwadze, Komisja stwierdziła, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej na rzecz nabywców praw i roszczeń na podstawie umowy cywilnoprawnej, stanowi rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej w zw. z art. 28 k.p.a. co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Komisja na marginesie dostrzegła, że w niniejszej sprawie dekretowej właścicielka hipoteczna udzieliła przyszłej beneficjentce decyzji nieodwołalnego i niegasnącego na wypadek śmierci pełnomocnictwa do zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży praw i roszczeń dekretowych do nieruchomości. Zgodnie z art. 101 § 2 k.c. umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba, że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego postawą pełnomocnictwa. Przepis ten wprowadza wyjątek od zasady, że pełnomocnictwo wygasa z chwilą śmierci mocodawcy. W przypadku uzasadnionym treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa można w pełnomocnictwie zastrzec, że będzie trwać ono nadal po śmierci mocodawcy. Zdaniem Komisji taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. I. K. udzieliła M. T. nieodwołalnego i niewygasającego na wypadek śmierci pełnomocnictwa do zawarcia w swoim imieniu umowy sprzedaży praw i roszczeń wynikających z art. 7 ust. 1 do 4 dekretu do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , w wykonaniu umowy przedwstępnej z dnia 20 lipca 2007 r. Rep. A Nr [...] .
Komisja podniosła, że w przypadku udzielenia pełnomocnictwa niewygasającego na wypadek śmierci mocodawcy nie można mówić o przedłużeniu podmiotowości prawnej osoby zmarłej. W takim przypadku pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz spadkobierców. Komisja podała, że Sąd Najwyższy w wyroku z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I CSK 362/07 potwierdził, że pełnomocnictwo niegasnące ze śmiercią mocodawcy umocowuje do działania w imieniu spadkobierców zmarłego mocodawcy. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego zawarte w tym orzeczeniu zapadło w stanie faktycznym analogicznym jak w niniejszej sprawie dekretowej. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że nie można wykluczyć uznania takiego pełnomocnictwa za pełnomocnictwo spełniające określone w art. 101 k.c. przesłanki nieodwołalności oraz niewygasalności w razie śmierci mocodawcy, jak też określonej w art. 108 k.c. przesłanki zawarcia umowy z samym sobą, W żadnym jednak wypadku nie uprawniało do zawarcia umowy przez pełnomocnika w imieniu nieżyjącego już mocodawcy. Sąd wskazał, że jeżeli prawa i obowiązki objęte stosunkiem prawnym będącym podstawą pełnomocnictwa nie wygasają ze śmiercią mocodawcy, to określone przyczyny uzasadnione treścią tego stosunku mogą przemawiać za trwaniem dotyczącego tych praw lub obowiązków pełnomocnictwa po śmierci mocodawcy i usprawiedliwiać działanie pełnomocnika w imieniu spadkobierców mocodawcy. Nie można jednak przyjąć, że art. 101 § 2 k.c. przedłuża zdolność prawną mocodawcy i przyznaje mu ją także po śmierci pozwalając pełnomocnikowi działać w sytuacji określonej w tym przepisie w jego imieniu i ze skutkiem dla niego. Komisja podała, że tożsame stanowisko wyrażone jest w późniejszym orzeczeniu Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2015 r. IV CSK 252/14, gdzie Sąd Najwyższy potwierdził, że pełnomocnik nie może działać w imieniu mocodawcy, tak jakby pozostawał on nadal przy życiu, albowiem zdolność prawna osoby fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci, zaś prawa i obowiązki majątkowe zmarłego z chwilą jego śmierci przechodzą na spadkobierców. Ponadto Sąd Najwyższy wskazał, że skoro po śmierci mocodawcy pełnomocnik może działać wyłącznie w imieniu spadkobierców mocodawcy, to treść dokonywanej czynności prawnej i jej skutki muszą być objęte domniemaną zgodą spadkobierców, skutki te wkraczają bowiem w ich sferę prawną. Oczywistym skutkiem wyłączenia wygaśnięcia pełnomocnictwa mocodawcy jest wstąpienie w stosunek pełnomocnictwa jego następców prawnych, ustalonych zgodnie z relewantnymi przepisami prawa spadkowego. Zazwyczaj będą to spadkobiercy, reguła ta ma jednak charakter wyłącznie kierunkowy. Od chwili śmierci pierwotnego mocodawcy pełnomocnik będzie dokonywał czynności prawnych w ich imieniu i na ich rachunek (zob. Komentarz do art. 101 KC Zobowiązania red. Machnikowski 2022, Legalis i powołane tam: J. Grykiel, w: Gutowski, Komentarz KC, t. 1, 2021, art. 101, Nb 31; K. Kopaczyńska-Pieczniak, w: Kidyba, Komentarz KC, t. I, 2012, art. 101, Nb 14; P. Pinior, w: Habdas, Pras, Komentarz KC, t. I, 2018, art. 101, Nb 7; W. Robaczyński, w: Pyziak-Szafnicka, Księżak, Komentarz KC, 2014, art. 101, Nb 9; P. Sobolewski, w: Osajda, Komentarz KC, 2021, art. 101, Nt 12; P. Widerski, Pełnomocnictwo, s. 196; zob. także post. SN z 21.1.2015 r., IV CSK 252/14, Legalis; wyr. SN z 24.1.2008 r., I CSK 362/07, OSNC 2009, Nr 3, poz. 46). Komisja wskazała, że I. K. i M. T. zawarły w formie aktu notarialnego przedwstępną umowę sprzedaży praw i roszczeń dekretowych do przedmiotowej nieruchomości. I. K. udzieliła M. T. także pełnomocnictwa do przeniesienia praw i roszczeń, oświadczając, że pełnomocnictwo jest nieodwołalne i nie wygasa na wypadek śmierci. Czynności te miały miejsce 20 lipca 2007 r., na cztery dni przed śmiercią I. K. M. T. aktem notarialnym z 3 czerwca 2009 r. działając w imieniu własnym oraz w imieniu i na rzecz I. K. na podstawie nieodwołalnego i niewygasającego na wypadek śmierci pełnomocnictwa przeniosła na siebie i Z. N. prawa i roszczenia dekretowe do nieruchomości położonej przy ul. [...] . Komisja podała, że w chwili zawarcia umowy sprzedaży mocodawczyni I. K. nie żyła od dwóch lat. Tym samym M. T. działając jako pełnomocnik I. K. zawarła w swoim imieniu oraz w imieniu zmarłej umowę sprzedaży praw i roszczeń do nieruchomości dekretowej. Komisja zwróciła uwagę, że M. T. w akcie notarialnym wyraźnie oświadczyła, że działa w imieniu i na rzecz I. K. , nie składając oświadczeń do co spadkobierców. Komisja odwołując się do orzeczenia Sądu Najwyższego wyrażonego w cytowanym przez Komisję wyroku z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I CSK 362/07, gdzie wskazano, że zawarcie umowy przez pełnomocnika w imieniu zmarłego narusza art. 102 § 2 k.c. i art. 8 § 1 k.c. uznała, że ze względu na sprzeczność tej umowy w zakresie określającym osobę zbywcy z art. 8 § 1 k.c. umowa stała się nieważna i nie wywiera zamierzonego skutku w postaci nabycia przez pełnomocnika prawa należącego do zmarłego. Podała, że w momencie zawierania umowy przyrzeczonej sprzedaży roszczeń dekretowych spadkobiercy właścicielki hipotecznej (mocodawczyni) nie byli jeszcze ustaleni. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po I. K. zapadło 23 czerwca 2015 r. (Sąd Rejonowy dla W. sygn. akt [...] ). Zdaniem Komisji M. T. powołując się na pełnomocnictwo udzielone przez I. K. mogłaby zawrzeć umowę przyrzeczoną pod warunkiem, że działałaby w imieniu i na rzecz spadkobierców zmarłej mocodawczyni, a okoliczność ta została ustalona i wskazana w akcie notarialnym. Ponadto mogłoby to zaistnieć w sytuacji, gdyby pełnomocnictwo nie zostało odwołane przez spadkobierców nieżyjącej mocodawczyni. Zdaniem Komisji w ustalonych okolicznościach sprawy I. K. zawarła w pełnomocnictwie stwierdzenie o nieodwołalności pełnomocnictwa przez mocodawcę. Zrzeczenie się odwołania pełnomocnictwa nie stoi na przeszkodzie odwołaniu pełnomocnictwa z ważnych przyczyn. Komisja podała, że zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I CSK 362/07, nawet taka klauzula nie stoi na przeszkodzie odwołaniu pełnomocnictwa przez spadkobierców zmarłego mocodawcy z ważnych powodów. Należy bowiem przyjąć, że zastrzeżenie na podstawie art. 101 § 1 k.c, nieodwołalności pełnomocnictwa nie obejmuje odwołania pełnomocnictwa z ważnych powodów.
Komisja zwróciła uwagę, że w akcie notarialnym sprzedaży praw i roszczeń dekretowych nieruchomości warszawskiej hip. Nr [...] przy ul. [...] istnieje sprzeczność tej umowy w zakresie określającym osobę zbywcy. Treść aktu notarialnego wskazuje, że sprzedaży roszczeń dekretowych na rzecz M. T. i Z. N. dokonała M. T. działająca na rzecz i w imieniu M. K. . Tymczasem właścicielką nieruchomości warszawskiej była I. K. , a nie M. K. . Pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości udzieliła także I. K. , a nie M. K. . Wobec czego w akcie notarialnym jako osoba zbywcy powinna być wskazana I. K. , a nie M. K. jak zostało to wskazane. Komisja podała, że ze zgormadzonego przed Prezydentem W. materiału dowodowego nie wynika, aby czynność notarialna sprzedaży była sprostowana. Zdaniem Komisji fakt sporządzenia aktu notarialnego takiej, a nie innej treści może działać na niekorzyść beneficjentów decyzji.
Komisja wskazała także, że wydanie decyzji reprywatyzacyjnej na rzecz nabywców praw i roszczeń na podstawie umowy cywilnoprawnej, stanowi rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego, określającego podmiotowy zakres przyznania prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej w zw. z art. 28 k.p.a., co wyczerpuje przesłankę nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a,, co uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji w całości. Komisja przyjęła zagadnienie wadliwości decyzji co do przyznania konkretnym osobom statusu strony w postępowaniu z art. 7 dekretu - jako założenie gradacji wad, których ciężar powoduje określone konsekwencje w zakresie skutków prawnych decyzji co do całości.
Zdaniem Komisji przedmiotowa decyzja reprywatyzacyjna jest wadliwa pod kątem formalnym, tj. stwierdzono brak interesu prawnego - w rozumieniu art. 28 k.p.a. - osób, które umową cywilnoprawną nabyły prawa i roszczenia do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] . Owe ustalenia obligowały Komisję do uznania, że decyzja reprywatyzacyjna została obarczona wadą nieważności pod kątem niewłaściwego przyznania osobom w niej wskazanym statusu strony. Wobec powyższego Komisja uznała, że decyzja nie mogła ostać się w obrocie prawnym w jakimkolwiek zakresie, tj. w zakresie ustanowienia jak i odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego. W ocenie Komisji uchybienia organu w tym zakresie są na tyle istotne, że powodują skutek nieważności co do całości decyzji, w tym sensie, że opisane wyżej naruszenia pod kątem przesłanek formalnych eliminują decyzję reprywatyzacyjną w całości.
Zdaniem Komisji kontrolowana decyzja reprywatyzacyjna nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. W myśl powołanego przepisu przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia prawa własności albo prawa użytkowania wieczystego nieruchomości warszawskiej na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości warszawskiej na cele publiczne, o których mowa w art. 6 u.g.n. Na płaszczyźnie prawa administracyjnego pojęcie ,,nieodwracalności skutku prawnego" odnosi się do takich następstw decyzji administracyjnej (reprywatyzacyjnej), w których brak jest możliwości odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej jednostki od tej, będącej następstwem decyzji administracyjnej, co wyklucza powrót do stanu poprzedniego (B. Adamiak, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSP 1993, nr 5, poz. 104, P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Warszawa 2017). Komisja podniosła, że definicja zawarta w art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. zawiera w sobie dwa elementy, z których jeden konstytuuje zasadę, a drugi wyjątek od niej. Pierwszy określa czynność prawną w postaci przeniesienia własności lub użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, która co do zasady przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. Drugi natomiast statuuje wyjątki od wymienionej zasady. Analiza treści wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że nie można przyjąć istnienia nieodwracalności skutków prawnych, jeśli nabywca nabył rzecz nieodpłatnie albo nabycie nastąpiło w złej wierze. Komisja ustaliła, że decyzja Prezydenta W. z 4 września 2012 r. numer [...] nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Organ ustanowił prawo użytkowania wieczystego na rzecz M. T. i Z. N. co do działki nr ew. [...] . Komisja wskazała, że prawo użytkowania wieczystego, nadal przysługuje beneficjentom decyzji reprywatyzacyjnej. Właścicielem nieruchomości jest Miasto [...] . Ponadto organ w części odmówił ustanowienia użytkowania wieczystego co do działki nr ew. [...] . Działka w części jest zabudowana budynkiem, w którym wyodrębnione są [...] lokale stanowiące odrębną własność lokalową. Umowy sprzedaży lokali i oddania w użytkowanie wieczyste terenu zostały zawarte w latach 1970-1990, czyli przed dniem wydania decyzji reprywatyzacyjnej. Jednocześnie Komisja wskazała, że wykonanie decyzji poprzez zawarcie umowy w formie aktu notarialnego o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego nie pociąga za sobą nieodwracalnych skutków prawnych, tak w znaczeniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., jak i będącej następstwem decyzji administracyjnej, wykluczającej powrót do stanu poprzedniego, ponieważ ustanowienie prawa użytkowania wieczystego w trybie przepisów dekretu przebiega w dwóch etapach. W pierwszej fazie, stanowiącej etap postępowania administracyjnego, organ bada materialnoprawne przesłanki ustanowienia tego prawa. W przypadku ich spełnienia organ administracyjny wydaje decyzję ustanawiającą to prawo na rzecz oznaczonych podmiotów i ustala czynsz symboliczny. Następny etap prowadzony jest na podstawie przepisów cywilnoprawnych i kończy się zawarciem umowy użytkowania wieczystego - w formie aktu notarialnego - między gminą a osobą uprawnioną z decyzji. Zatem umowa w formie aktu notarialnego jest tylko jednym z dwóch etapów ustanowienia prawa użytkowania wieczystego i nie przenosi w żaden sposób jakichkolwiek praw na osoby trzecie. Ponadto sama umowa o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego zawiera zapisy, w przypadku których ich nie spełnienie powoduje rozwiązanie umowy. Jednocześnie Komisja zwróciła uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż skutek nieodwracalny decyzji administracyjnej polega na tym, że organ nie ma własnych kompetencji do usunięcia skutków danego zdarzenia prawnego, zaistniałego po wydaniu, kontrolowanej w trybie nieważnościowym decyzji. Skutek nieodwracalny wywoła więc decyzja, po której doszło do zbycia jej przedmiotu w trybie cywilnoprawnym. (vide: uchwały; Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92, OSNC 1992/12/211 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2000 r. sygn. akt OPS 14/99, ONSA 2000/3/93, z dnia 9 listopada 1998 r. sygn. akt OPK 4/98, ONSA 1999/1/13, z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. akt OPS 7/96, ONSA 1997/2/49, wyrok NSA z dnia 8 listopada 2021 r sygn. akt I OSK 610/21). Z treści powołanych wyżej uchwał wynika, że dotyczyły one sytuacji, w której po wydaniu kwestionowanej decyzji miał miejsce obrót prawny składnikami majątkowymi, będącymi przedmiotem takiej decyzji. Komisja, działa na podstawie ustawy z dnia 9 marca 2017 r. Art. 40 ust. 1 tej ustawy stanowi, że decyzja, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2, 3 lub 3a oraz ust. 3, stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego na podstawie uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej, decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, o której mowa w art. 29 ust. 3, lub zaświadczenia o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów lub na podstawie aktu notarialnego sporządzonego z uwzględnieniem uchylonej decyzji reprywatyzacyjnej albo dokonanych po tym wpisie wpisów użytkowania wieczystego lub własności nieruchomości, oraz stanowi podstawę wpisania jako właściciela odpowiednio W. albo Skarbu Państwa. Przepisu art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece nie stosuje się. Komisja podała, że w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r, sygn. akt I CSK 662/18 wskazano, że "decyzja Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich uchylająca decyzję reprywatyzacyjną stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej tylko wpisu dokonanego bezpośrednio na podstawie tej decyzji albo na podstawie aktu notarialnego sporządzonego z jej uwzględnieniem (art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, Dz.U. z 2017 r., poz. 718)." Wobec powyższego Komisja uznała, że jako organ ma własne kompetencje wynikające z powszechnie obowiązującego prawa, do usunięcia skutków danego zdarzenia prawnego, zaistniałego po wydaniu kontrolowanej w trybie nieważnościowym, decyzji administracyjnej. Komisja podała, że w przedmiotowej sprawie decyzja Komisji stanowi podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu dokonanego bezpośrednio na podstawie tej decyzji reprywatyzacyjnej, a dotyczącego wpisu użytkowania wieczystego na rzecz beneficjentów decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Komisja uznała, że kontrolowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r., jak i takich których nie da się odwrócić zgodnie z art. 40 ust 1. ustawy z 9 marca 2017 r.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. T. i Z. N. (skarżący) zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
1. naruszenie przepisu art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. 2017 r. poz. 718 z późn. zm. - zwanej dalej ustawą o Komisji) w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (dz. U. Nr 50, poz. 279; zwany dalej dekretem warszawskim) poprzez bezpodstawne stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 września 2012 r. nr [...] o ustanowieniu użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] , stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] , wskutek błędnego uznania przez Komisję, iż w postępowaniu administracyjnym przed Prezydentem m. st. Warszawy prowadzonym na podstawie art. 7 i ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego, Z. N. i M. T. nie przysługuje interes prawny do bycia stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. i w konsekwencji Prezydent m. st. Warszawy nie mógł przyznać na ich rzecz prawa użytkowania wieczystego, w sytuacji gdy Z. N. i M. T. przysługiwał interes prawny do bycia stroną w w/w postępowaniu administracyjnym, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;
2. naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 5 dekretu warszawskiego oraz art. 140 k.c. poprzez nieuzasadnioną odmowę uwzględnienia interesu prawnego Z. N. i M. T. w postępowaniu z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego w sytuacji, gdy przysługiwało im prawo własności budynku posadowionego na gruncie przy ul. [...] w W., które to prawo jako prawo rzeczowe uzasadnia ich interes prawny w przedmiotowej sprawie, a które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;
3. naruszenie art. 30 § 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w wyniku błędnej wykładni oraz twierdzenia, że nie znajduje on zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż nabywcy praw do nieruchomości nie mogli wstąpić w sytuację procesową I. K. dwa lata po jej śmierci, w sytuacji gdy sam przepis nie wprowadza ograniczeń czasowych co do wstąpienia w prawa strony przez jej następcę prawnego, a tym samym brak jest przeszkód do zastosowania wskazanej regulacji w przedmiotowej sprawie, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia;
4. naruszenie art. 2, 7 i 64 ust. 1-3 w zw. z art. 8 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez nieuzasadnione niezastosowanie tych regulacji oraz usunięcie z obrotu prawnego decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 4 września 2012 r. nr [...] w sytuacji, gdy decyzja ta potwierdza nabycie przez jej beneficjentów praw do przedmiotowej nieruchomości, jak również została wydana z uwzględnieniem zasad obowiązujących w europejskim państwie prawa oraz porządku prawnego wynikającego z Konstytucji, co skutkowało pozbawieniem praw przez nich nabytych, tj. ekspektatywy ustanowienia użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie od organu na rzecz skarżących, kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Po rozpatrzeniu wniosku
[...] w W. , postanowieniem z 8 maja 2024 r., Sąd dopuścił do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania [...] w W.
W trakcie rozprawy w dniu 15 maja 2024 r. pełnomocnik uczestnika postępowania Miasta st. Warszawy, podobnie jak przedstawiciel uczestnika postępowania [...] w W. wnieśli o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja Komisji narusza obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Wskazać przede wszystkim należy, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji Komisji stanowiły przepisy ustawy z 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich. Ustawa ta ma na celu usuwanie skutków prawnych decyzji dotyczących nieruchomości dekretowych wydanych z naruszeniem prawa. Zadaniem Komisji jest wyjaśnianie nieprawidłowości i uchybień w działalności organów i osób prowadzących postępowania w przedmiocie wydawania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich oraz występowanie do właściwych organów w razie stwierdzenia w toku postępowania przed Komisją istnienia okoliczności sprzyjających wydawaniu decyzji reprywatyzacyjnych z naruszeniem prawa lub popełnianiu przestępstw bądź utrudniających ich ujawnianie (art. 3 ust. 2 ustawy). Oznacza to, że Komisja powinna ocenić decyzję reprywatyzacyjną pod kątem ewentualnych naruszeń prawa przy jej wydawaniu. Ustawodawca przyznał Komisji m.in. prawo do orzekania o niezgodności z prawem decyzji reprywatyzacyjnych czy stwierdzania ich nieważności. Komisja jest bowiem organem administracji publicznej stojącym na straży interesu publicznego, w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 pkt 3 ustawy). Przy czym pamiętać należy, że postępowanie przed Komisją jest nadzwyczajnym postępowaniem kontrolnym (nadzorczym), a przepisy tej ustawy stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Ustawodawca mocą ustawy szczególnej ustanowił więc Komisję jako organ specjalny do kontroli legalności decyzji reprywatyzacyjnych wydawanych w oparciu o przepisy dekretu, a w art. 30 zawarł przepisy określające przesłanki wadliwości decyzji dekretowych. Część z tych przesłanek, jako że zostały recypowane wprost z k.p.a., stanowi zespół norm stosowanych dotychczas przez organy nadzoru na zasadach ogólnych w stosunku do każdej decyzji administracyjnej wydawanej pod rządami przepisów k.p.a. (art. 30 ust. 1 pkt. 1 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 2 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 2 k.p.a., art. 30 ust. 1 pkt. 3 ustawy odpowiada art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a., a art. 30 ust. 1 pkt. 4 ustawy odpowiada art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a.).
Przepis art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy pozwala na stwierdzenie nieważności decyzji reprywatyzacyjnej lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego lub w przepisach szczególnych. Z kolei w art. 30 ust. 1 pkt 1-8 ustawy wskazano przesłanki pozwalające na wydanie przez Komisję decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 2-4, w tym przesłankę gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 4).
W niniejszej sprawie Komisja, jako podstawę rozstrzygnięcia, wskazała m.in. art. 29 ust. 1 pkt 3a w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 38 ust. 1 (zakres stosowania przepisów k.p.a.) ustawy. Na tej podstawie Komisja stwierdziła nieważność decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta.
Zasadniczym powodem takiego rozstrzygnięcia było uznanie przez Komisję, że decyzja reprywatyzacyjna została wydana w sytuacji, gdy prawa i roszczenia dekretowe dawnej właścicielki nieruchomości warszawskiej I. K. nie mogły stanowić przedmiotu umowy zbycia. W konsekwencji tego stanowiska Komisja uznała, że Skarżący jako nabywcy wierzytelności dekretowych po I. K. nie mają interesu prawnego w postępowaniu reprywatyzacyjnym i nie powinny być stroną takiego postępowania, w czym Komisja upatruje rażącego naruszenia prawa, tj. przepisu art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Komisja uznała także, że umowa rozporządzająca przeniesienia praw i roszczeń do nieruchomości warszawskiej nie była skuteczna gdyż czynność ta została przeprowadzona w mieniu zmarłej I. K. przez ustanowionego prze nią pełnomocnika bez udziału spadkobierców zmarłej.
Zdaniem Sądu, Komisja błędnie jednak wywiodła, że decyzja reprywatyzacyjna Prezydenta W. obarczona jest wadą kwalifikowaną, skutkującą koniecznością jej eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem z mocą wsteczną (ex tunc) poprzez stwierdzenie jej nieważności. Wskazana bowiem przez Komisję przyczyna nieważności decyzji reprywatyzacyjnej nie potwierdziła się.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Komisji, Sąd stwierdza przede wszystkim, że została ona wydana w trybie nadzwyczajnym (w ramach ekstraordynaryjnego trybu procedowania samej Komisji) dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 402/10, LEX nr 952029). Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia, zaś wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98, LEX nr 45699; z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1415/09). A zatem, wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta w sposób oczywisty naruszała w chwili jej wydania przepis prawa. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 k.p.a. nie jest "trzecią" instancją administracyjną i nie może służyć weryfikacji prawidłowości ustaleń faktycznych czy też wykładni i subsumcji przepisów zastosowanych przy wydaniu decyzji ostatecznej.
Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista. Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa jest zatem stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretnym orzeczeniem, obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Co więcej, stan ten powinien być możliwy do ustalenia na podstawie treści przepisów prawnych bez rozbieżności wykładni. W sposób rażący może bowiem zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, a więc taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Jeżeli w przedmiocie oceny możliwości stosowania i wykładni określonej regulacji prawnej mają miejsce kontrowersje, wątpliwości interpretacyjne, nie można w takim wypadku zasadnie mówić o rażącym naruszeniu prawa. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny m.in.: w wyrokach z 8 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 3435/15, oraz z 27 października 2017 r., sygn. akt II OSK 336/16.
Z kolei, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1114/21, wskazał, że: "Ugruntowane jest natomiast zapatrywanie, iż nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w przypadku zastosowania jednego z możliwych wariantów wykładni danego przepisu. Tym samym podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa nie może być przyjęta w tej decyzji wykładnia przepisów prawa, co do której występuje wyraźny spór w judykaturze. W konsekwencji, podstawą stwierdzenia nieważności nie może być także, w przypadku możliwych wariantów wykładni danego przepisu, odmienna wykładnia prawa dokonana w uchwale Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego, różna od wariantu wykładni przyjętej w kontrolowanej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 21 grudnia 1994 r., III SA 640/94, POP 1996/3, s. 109, wyrok NSA z dnia 6 lutego 2006 r., I FSK 439/05; wyrok NSA z dnia 8 listopada 2018 r., I OSK 1024/18; wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., III OSK 423/21, www.orzeczenia.nsa.gov.pl)."
Ustosunkowując się zatem do podniesionej przez Komisję kwestii braku legitymacji nabywców wierzytelności dekretowych (ich statusu jako strony) w postępowaniach o ustanowienie, na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu, prawa użytkowania wieczystego, Sąd w składzie orzekającym wskazuje – nie kwestionując stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowanego w wyrokach z 29 sierpnia 2022 r. (sygn. I OSK 707/20, I OSK 1717/20, I OSK 2034/20, I OSK 2875/20) – że w sytuacji prawnej istniejącej w dacie wydania kontrolowanej decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta W. z 4 września 2012 r, 389/GK/DW/2012, nie było rozbieżności orzeczniczych, jak i doktrynalnych, co do statusu nabywców praw i roszczeń dekretowych w tego rodzaju postępowaniach.
Należy zauważyć, że już w latach 50. XX wieku Sąd Najwyższy zaakceptował praktykę obrotu przewidzianymi w dekrecie prawami i roszczeniami, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 1 marca 2003 r. (sygn. III CZP 6/03), w której poddano analizie charakter uprawnienia przewidzianego w art. 7 dekretu, przywołując w tym kontekście wyrok Sądu Najwyższego z 16 stycznia 1952 r. (sygn. C 650/50). Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż jest to prawo majątkowe, dziedziczne i zbywalne.
Ukształtowane następnie przez wiele lat orzecznictwo sądowe akceptowało singularnych nabywców praw i roszczeń dekretowych jako strony w postępowaniach administracyjnych toczących się w trybie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu (por. chociażby wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA 344/9922; 22 stycznia 2003 r., sygn. akt I SA 1788/02; 25 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 220/09; 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1893/11; 8 kwietnia 2015 r., sygn. I OSK 1322/13; 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2214/16 oraz 7 marca 2019 r., sygn. I OSK 1772/18, a ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyrokach z: 23 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1811/11; z 13 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 489/11 oraz z 16 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 959/19).
To, że przewidziane w dekrecie uprawnienie do uzyskania przez byłego właściciela, prawa użytkowania wieczystego (pierwotnie wieczystej dzierżawy, zastąpionej następnie prawem własności czasowej) ma charakter prawa majątkowego, dziedzicznego i zbywalnego było także powszechnie akceptowane w doktrynie (np. M. Gdesz, 1.5. Przyznanie prawa wieczystej dzierżawy (prawo zabudowy) [w:] Rewindykacja gruntów warszawskich. Zagadnienia administracyjnoprawne, Warszawa 2012; H. Ciepła, R. M. Sarbiński, K. Sobczyk-Sarbińska, 5.2.2. Legitymacja czynna [w:] H. Ciepła, R. M. Sarbiński, K. Sobczyk-Sarbińska, Roszczenia przysługujące byłym właścicielom tzw. gruntów warszawskich. Sposób ich dochodzenia w postępowaniu administracyjnym i sądowym, Warszawa 2013; Ł. Bernatowicz, IV. Ogólne problemy reprywatyzacji w świetle polskiego ustawodawstwa i praktyki 2. Tryb dochodzenia roszczeń [w:] Reprywatyzacja na przykładzie gruntów warszawskich, Warszawa 2015).
Nie budziło to również wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego, czemu dał on wyraz m.in. w uzasadnieniu wyroku z 19 lipca 2016 r. (sygn. KP 3/15), gdzie odwołując się do poglądów prezentowanych w orzecznictwie jak też doktrynie zauważał: "Nie ulega wątpliwości, że prawo przyznane w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu ma charakter majątkowy. O tym, że ustawodawca nie traktuje tego prawa jako ściśle związanego z osobą "dotychczasowego właściciela", bezpośrednio dotkniętego wywłaszczeniem, świadczy przyznanie uprawnienia jego "następcom prawnym", co znaczy, że prawo to jest zarówno dziedziczne, jak i zbywalne".
Powyższe wskazuje na to, że skoro przed 2022 r. nie było rozbieżności w wykładni treści art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 28 k.p.a., to nie można przyjąć, jak uczyniła to Komisja – opierając się jedynie na wskazanych orzeczeniach NSA z 2022 r. – że wydając w 2012 r. decyzję reprywatyzacyjną Prezydent rażąco naruszył prawo. Istotne w realiach niniejszej sprawy jest bowiem to, że nawet ewentualnie zarysowana rozbieżność wykładni danego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, nie może skutkować przyjęciem, że organ dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Wobec tego, że stwierdzenie nieważności decyzji mogą powodować jedynie najcięższego kalibru jej wady. W orzecznictwie sądowym wskazuje się na konieczność szczególnie ostrożnego korzystania z tej instytucji i ograniczenie jej stosowania tylko do sytuacji wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach (np. wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 902/09, wyrok NSA z 9 września 2010 r., sygn. akt I OSK 372/10).
Wobec tego, zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, zagadnienie odmiennej wykładni art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, w szczególności pojęcia "prawnego następcy właściciela", ukształtowanej kilka lat po wydaniu kontrolowanej decyzji (w sytuacji gdy kwestia ta od co najmniej roku 1990 nie została uregulowana przez ustawodawcę w sposób wykluczający "nadużycia" w obrocie roszczeniami) nie może być postrzegana w kategoriach oczywistego, "widocznego na pierwszy rzut oka" naruszenia prawa, czy działania wbrew nakazowi bądź zakazowi ustanowionemu w przepisie prawa. Trudno bowiem skutecznie zarzucić Prezydentowi, że w 2012 r. wydając decyzję reprywatyzacją rażąco zignorował zarówno treść art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 28 k.p.a., jak i powszechnie wówczas przyjęty sposób rozumienia tychże przepisów prawa. W sprawach z zakresu gruntów warszawskich Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie bowiem podnosił, że takie, a nie inne rozumienie przepisu prawa nie może być kwalifikowane w kategoriach rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki NSA z: 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 661/19, 23 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 3186/19).
I choć w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, stwierdzono, że: "Stronie umowy przelewu wierzytelności określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279, ze zm.), nie przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.) do uzyskania prawa użytkowania wieczystego w postępowaniu administracyjnym o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 2 i 3 powołanego dekretu.", a Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest uchwałą tą związany, to jednak należy pamiętać, że przedmiotowa uchwała nie skutkuje automatycznym przyjęciem poglądu, że dotychczas wydane decyzje na rzecz nabywców praw i roszczeń z dekretu rażąco naruszają przepisy art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Wszak uchwała składu 7 sędziów NSA z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OPS 1/23, obowiązuje na przyszłość – do współcześnie rozpatrywanych wniosków o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej w drodze decyzji wydawanej na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu. Uwagę trzeba zwrócić również i na to, że w uzasadnieniu uchwały I OPS 1/23 – w przeciwieństwie do sierpniowych orzeczeń NSA z 2022 r. – nie zawarto poglądu o tym, że przyznanie praw strony osobie wskazanej w umowie nabycia wierzytelności dekretowych, jako nabywcy tychże praw i roszczeń, stanowiło rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł jedynie do przekonania, że w postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu umowa nabycia wierzytelności dekretowej nie stanowi normatywnego źródła interesu prawnego w byciu stroną uprawnioną do uzyskania prawa do gruntu warszawskiego w postępowaniu administracyjnym. Umowa ta kształtuje bowiem stosunki prawne pomiędzy jej stronami poza postępowaniem administracyjnym, a w szczególności po zakończeniu postępowania prowadzonego na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, wydaniem stosownej decyzji. Majątkowy charakter wierzytelności dekretowej określonej w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu nie został jednak przez NSA zakwestionowany. Wierzytelność ta, w powołanym art. 7 ust. 1 i 2, doznaje jednak podmiotowego ograniczenia w postępowaniu administracyjnym służącym wydaniu decyzji o przyznaniu prawa do gruntu nieruchomości warszawskiej tylko byłemu właścicielowi, jako dotkniętemu skutkami dekretu warszawskiego. Jest to zatem kolejna – zdaniem Sądu – istotna okoliczność, którą należy uwzględnić przy ocenie zasadności kwalifikacji przez Komisję decyzji reprywatyzacyjnej Prezydenta jako dotkniętej wadą nieważności. Komisja zdaje się dostrzegać tę wątpliwość poprzez próbę dokonania samodzielnie oceny ważności umowy rozporządzającej – przeniesienia praw i roszczeń dokonanej przez skarżącą jako pełnomocnika w imieniu zmarłej Z. K. , wchodząc tym samym w zakres uprawnień sądu powszechnego. To Sąd powszechny jest bowiem uprawniony do oceny ważności tej umowy na podstawie art. 58 kc i z takim wnioskiem winna wystąpić Komisja jeżeli dostrzegała wady tej umowy, korzystając z nadanych jej uprawnień. Komisja bowiem jako organ specjalny dysponuje o wiele większymi możliwościami i uprawnieniami nieznanymi innym organom administracji czy sądowi administracyjnemu.
Trzeba także wskazać, że od pewnego czasu w orzecznictwie sądowym pojawiła się tendencja do stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzją ostateczną i utrwalenia praw nabytych z decyzji ostatecznej. Ta tendencja została uwidoczniona w poglądach Trybunału Konstytucyjnego zaprezentowanych w uzasadnieniu wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13. Trybunał podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od reguły trwałości ostatecznych decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). Trybunał przewidział możliwość następczej akceptacji niektórych skutków wadliwej decyzji. Trybunał wskazał, że tylko w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego. Precyzując pojęcie "szczególnych okoliczności", Trybunał stwierdził, że obejmują one sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej oparcie w przepisach Konstytucji. Wyjątkowość sytuacji nakazuje dokonanie oceny pod tym względem w każdej z osobna sytuacji, jako że trudno jest tu o wypracowanie ogólniejszej, uniwersalnej reguły. Trybunał podkreślił też, że prawomocne rozstrzygnięcia organów mają za sobą konstytucyjne domniemanie wynikające z zasady praworządności. Podważenie prawomocności musi każdorazowo być przedmiotem skrupulatnego ważenia wartości.
Zdaniem Sądu, przyjęta przez Komisję optyka postrzegania kwestii zmiany sposobu wykładni art. 7 dekretu przy ocenie decyzji reprywatyzacyjnych wydanych w przeszłości (przed ową zmianą), w efekcie prowadziłaby do destabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzją ostateczną i naruszenia praw nabytych z decyzji ostatecznej, co z pewnością nie leży w interesie publicznym i nie znajduje oparcia w przepisach prawa. Godziłoby to również w konstytucyjny standard wyrażający się w zasadach zaufania obywateli do państwa oraz ochrony praw nabytych.
Reasumując Sąd uznał, że Komisja, wydając zaskarżoną decyzję, naruszyła przepisy art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów Sąd uznał zarzuty skargi w tym zakresie za uzasadnione, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji w całości.
W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy Komisja będzie zobligowana wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. Sąd wyjaśnia przy tym, że kwestia przeniesienia roszczeń do nieruchomości warszawskiej nie uprawniała Komisji do wydania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a w związku z art. 30 ust. 1 pkt 4 ustawy w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art., 7 ust. 1 dekretu, w związku z art. 38 ust. 1 ustawy tylko z tego powodu, że adresatami tej decyzji byli nabywcy roszczeń. Powyższe nie oznacza jednak, że przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy, działając na innej podstawie prawnej, Komisja nie powinna uwzględnić treści uchwały NSA z 10 kwietnia 2024 r. w sprawie I OPS 1/23 w zakresie wykładni interesu prawnego nabywców roszczeń w sprawach dekretowych.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił w całości zaskarżoną decyzję Komisji, o czym orzekł w punkcie pierwszym wyroku.
O kosztach Sąd orzekł w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2018 r., poz. 1800) – obciążając Komisję obowiązkiem zwrotu skarżącym kosztów postępowania sądowego w kwocie 680 zł (200 zł – wpis od skargi, 480 zł – wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło