I SA/Wa 923/24

WyrokWSA w Warszawie2024-08-13

Skład orzekający: Łukasz Trochym, Małgorzata Boniecka - Płaczkowska, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przysługuje to świadczenie, jeśli nie wykaże bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a zakres i czas sprawowanej opieki nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia?
Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę, uznając, że skarżąca nie wykazała bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką. Zakres i czas sprawowanej opieki (4-5 godzin dziennie, z pomocą siostry) nie uniemożliwiały podjęcia zatrudnienia, a wcześniejsze zakończenie pracy przez skarżącą nie było związane z koniecznością opieki nad matką, lecz z innymi okolicznościami (upływ umowy, pobieranie świadczenia rodzicielskiego). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu tej opieki.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na moment powstania niepełnosprawności matki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że skarżąca nie wykazała związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, a zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 20 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce (dalej również jako "Kolegium/organ"), po rozpatrzeniu odwołania A. M. (dalej jako "Skarżąca"), decyzją z 20 lutego 2024 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej również jako "Burmistrz/organ I instancji") z 4 stycznia 2024 r., nr [...], odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie sprawy. Pismem z 7 grudnia 2023 r. (data wpływu do organu – 8 grudnia 2023 r.) Skarżąca, wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia z powodu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – M. P., legitymującą się orzeczeniem o okresowej niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym 1 marca 2023 r., na okres do marca 2025 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień znaczny niepełnosprawności istnieje od chwili wydania orzeczenia (1 marca 2023 r.) Decyzją z 4 stycznia 2024 r. Burmistrz [...] odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał jako podstawę prawną decyzji odmownej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, że skoro niepełnosprawność u M. P. istnieje od marca 2023 r., to niepełnosprawność u ww. osoby powstała po ukończeniu 25 roku życia, co nie spełnia warunków określonych w w/w przepisie. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej wniesionego od powyższej decyzji organu I instancji, Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w stanie faktycznym stanowiącym podstawę rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie mógł być przyczyną odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium uznało jednak, że decyzja odmowna organu I instancji jest prawidłowa z uwagi na brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium wskazało bowiem, że faktycznie matka Skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak nie można dać wiary twierdzeniom Skarżącej, że nie podejmuje zatrudnienia ze względu na konieczność opieki nad matką. Jak wyjaśniło Kolegium, ostatnim miejscem zatrudnienia Skarżącej była firma [...] Sp. z o.o., gdzie Skarżąca zatrudniona była jako pracownik ochrony, w okresie od dnia 1 marca 2010 r. do dnia 31 maja 2015 r. Następnie Skarżąca zarejestrowała się jako osoba bezrobotna. Na podstawie danych o bezrobociu w Aplikacji Centralnej Rynku Pracy organ ustalił, że Skarżąca jako osoba w wieku 38 lat posiada staż pracy wynoszący jedynie 5 lat i 3 miesiące. Z aplikacji tej nie wynika natomiast, by Skarżąca po dniu 31 maja 2015 r. podejmowała jakiekolwiek czynności w celu podjęcia zatrudnienia. Kolegium podniosło również, że w okresie od 12 lutego 2023 r. do 10 lutego 2024 r. Skarżącej zostało przyznane świadczenie rodzicielskie. Z dniem 30 listopada 2023 r. Skarżąca zrezygnowała z pobierania rzeczonego świadczenia. Powyższe dowodzi, zdaniem organu, że Skarżąca nie jest aktywna zawodowo od prawie 9 lat i brak jest dowodów na to, by w tym czasie czyniła jakiekolwiek starania w celu podjęcia zatrudnienia. Dalej Kolegium podniosło, że Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką od 2020 r., przy czym brak jest dowodu na to, że w tym czasie M. P. legitymowała się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji, jak też sama Skarżąca nie ubiegała się wówczas o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, lecz wystąpiła o świadczenie rodzicielskie z tytułu urodzenia dziecka, które zostało jej przyznane od 12 lutego 2023 r. Tym samym, zdaniem organu, dokonała ona wyboru świadczenia jakie chce otrzymywać. W konsekwencji, jak wskazał organ, wystąpienie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dopiero 8 grudnia 2023 r., ma pobudki wyłącznie finansowe. Zestawienie powyższych okoliczności, zdaniem organu, świadczy o braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a koniecznością zapewnienia M. P. pomocy w codziennym funkcjonowaniu. W ocenie organu, przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej odnosi się do osób zdolnych do pracy i faktycznie ją podejmujących, czy chociażby czyniących starania zmierzające do jej podjęcia – możliwość podjęcia zatrudnienia musi być realna, nie zaś iluzoryczna, tak jak w przypadku Skarżącej. Kolegium zauważyło także, iż wbrew twierdzeniom Skarżącej, nie jest ona jedyną i najbliżej zamieszkującą osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Jak wyjaśniło Kolegium, Skarżąca posiada szóstkę rodzeństwa, a trójka z szóstki rodzeństwa zamieszkuje bliżej niepełnosprawnej matki niż Skarżąca. Organ podkreślił przy tym, że na wszystkich dzieciach M. P. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, a tym samym prawny i moralny obowiązek zapewnienia jej niezbędnej pomocy. Oceniając zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki Kolegium wyjaśniło, że Skarżąca wykonuje takie czynności jak: podawanie leków, przygotowanie śniadania, herbaty, pomoc przy wyczesaniu i ubraniu, posprzątaniu mieszkania, napaleniu w piecu i przyniesieniu drewna, robienie prania i zakupów, ugotowanie obiadu, worzenie do lekarzy na wizyty, pomoc przy umyciu. Jak wskazało Kolegium, Skarżąca sprawuje opiekę nad matką przez 4-5 godzin dziennie. Zdaniem Kolegium, jest to czas niewystarczający na wykonanie wszystkich wymienionych powyżej czynności związanych ze sprawowaną opieką nad matką (m.in. przygotowanie śniadania, ugotowanie obiadu, umycie, zrobienie zakupów, posprzątanie mieszkania). Niemniej jednak, w ocenie organu, powyższe czynności nie wykluczają możliwości podjęcia zatrudnienia w jednej z form wskazanych w treści art 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, chociażby w niepełnym wymiarze godzin, zwłaszcza przy wsparciu pozostałej szóstki rodzeństwa. Kolegium poddało przy tym pod wątpliwość okoliczność faktycznego sprawowania osobistej i stałej opieki nad M. P. przez Skarżącą. Kolegium zauważyło bowiem, iż Skarżąca jest matką czwórki dzieci, w tym rocznego dziecka. Powszechnie natomiast wiadomym jest, jak wyjaśnił organ, że dziecko w pierwszych miesiącach swego życia wymaga nad wyraz dużej uwagi matki. Wobec powyższego, zdaniem Kolegium, Skarżąca nie jest w stanie pogodzić – bez uszczerbku dla jednej ze stron (nawet przy wsparciu męża, który na co dzień pracuje w ochronie) – wychowania czwórki dzieci oraz dojazdu i sprawowania opieki nad matką. Co istotne w ocenie organu, Skarżąca oświadczyła, że siostra pomaga jej w sprawowaniu opieki nad chorą matką. Zatem opieka sprawowana przez Skarżącą nie wypełnia także znamion opieki osobistej. Z powyższych względów Kolegium uznało decyzję organu I instancji, pomimo błędnego uzasadnienia, za prawidłową. Skargę na powyższą decyzję Kolegium wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata. W skardze podniesiono zarzuty naruszenia: 1) art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez Skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; 2) art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że Skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że Skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo Skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu skargi przedstawiono dodatkową argumentacje na poparcie postawionych zarzutów. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Wniosła również o przyznanie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, nie żądając przy tym przeprowadzenia rozprawy w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawę materialną zaskarżonych decyzji organów obu instancji stanowi art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako "u.ś.r.", w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy, wnioskowanego na niepełnosprawną matkę – M. P.. Pierwszym z powodów odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było uznanie przez organ I instancji, że ustalona data powstania niepełnosprawności u M. P. przekreśla spełnienie przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki w wieku nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Zdaniem Sądu, powyższy pogląd organu i instancji, jak słusznie zauważyło Kolegium, jest błędny. Wyjaśnić bowiem należy, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 ugruntowała się linia orzecznicza, którą Sąd orzekający w pełni aprobuje, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (np. wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1156/18; z 25 października 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 812/18, wyrok WSA w Gdańsku z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 309/18). Zasadniczej zmianie uległ zatem zakres stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. odnośnie regulacji nim objętej, ponieważ zakwestionowana norma prawna została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego, co oznacza, że dalsze stosowanie tego przepisu wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego – z punktu widzenia zasady równości – ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Norma prawna uznawana za niekonstytucyjną stanowi zaś wadliwą podstawę prawną, a wydana na takiej podstawie prawnej decyzja administracyjna musi być uznana za wadliwą (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 967, LEX nr 2404154 oraz wyrok WSA w Kielcach z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ke 633/17, LEX nr 2404119). Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, stanowisko zaprezentowane w niniejszej sprawie przez organ I instancji w zakresie rozumienia art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest całkowicie błędne. Tym samym organ I instancji naruszył powyższy przepis prawa materialnego poprzez dokonanie jego wadliwej wykładni skutkiem czego niewłaściwie go zastosował wywodząc z tego tytułu powód odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla Skarżącej. Wobec przedstawionego przez Trybunał sposobu wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., data powstania niepełnosprawności u M. P., nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu. Jak podniosło w uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium, właściwym powodem odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego winien być brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaną przez Skarżącą opieką, a nie podejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także rezygnacją z takich form aktywności zawodowej. Kolegium przyjęło również w tej sprawie, że zakres oraz rodzaj czynności podejmowanych przez Skarżącą w ramach opieki nad niepełnosprawnym mężem nie koliduje z możliwością podjęcia zatrudnienia przez Skarżącą. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela powyższy pogląd organu. W rozpoznawanej sprawie, istota sporu sprowadza się zatem do rozstrzygnięcia, czy na przeszkodzie przyznaniu Skarżącej przedmiotowego świadczenia stoi dyspozycja przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., mianowicie czy istnieje niemożność podjęcia zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) przez Skarżącą w związku ze wspomnianą opieką. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, którą Sąd aprobuje, istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 535/19). Nadto, warunku "stałej lub długotrwałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Lublinie z dnia 16 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 728/20). Określenia "stała lub długoterminowa" wskazują, według Naczelnego Sądu Administracyjnego, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, a zatem sporadycznie (wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. I OSK 2201/15, Lex 2240790). Podkreślić zatem należy, że ustawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji faktycznej takiej, jak w niniejszej sprawie, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w taki sposób, że opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji podopiecznego, co wynika z faktu, że podopieczny nie jest w stanie normalnie bez opiekuna funkcjonować. Uwzględniając powyższe, podzielić należy zatem stanowisko, że osoba sprawująca opiekę nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności nie musi wykonywać czynności opiekuńczych przez 24 godziny na dobę. Ważne bowiem jest aby opiekun pozostawał w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Sąd wyjaśnia również, że organy administracji nie mają kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wymogu stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad osobą niepełnosprawną w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Chodzi tutaj konkretnie o sytuację, w której organ administracji podważałby ustalenia właściwej komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności zawarte w takim orzeczeniu. Nie zmienia to jednak faktu, że organy mogą i powinny dokonać jednoznacznych ustaleń w zakresie tego, czy opiekun osoby niepełnosprawnej rzeczywiście zapewnia "stałą lub długoterminową" opiekę osobie, która tego wymaga. Nie chodzi tutaj bowiem o kwestionowanie samej treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, czego jak wskazano powyżej organy czynić nie mogą, lecz o ustalenie czy to co opiekun robi dla osoby niepełnosprawnej faktycznie uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Mówiąc innymi słowami, należy ustalić stopień w jakim opiekun poświęca się dla takiej osoby kosztem własnego życia zawodowego. Zdaniem Sądu, ustalenia dokonane w niniejszej sprawie przez organ zmierzały właśnie w takim kierunku. Zauważyć też należy, że celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). W ocenie Sądu, wyniki postępowania wyjaśniającego przeczą twierdzeniom Skarżącej jakoby opiekowała się niepełnosprawną matką w sposób, jaki wynika z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem Sądu, prawidłowo organ uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie ma bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) przez Skarżącą, a przedmiotową opieką. Zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy potwierdził bowiem, że częstotliwość oraz zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zauważyć przy tym należy, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (vide: protokół wywiadu środowiskowego, oświadczenie Skarżącej – w aktach sprawy), M. P. choć ma problemy zdrowotne, nie jest jednak osobą na stałe leżącą, wymagającą karmienia czy pampersowania. Co prawda Skarżąca pomaga matce przy niektórych czynnościach dnia codziennego (w robieniu zakupów, sprzątaniu, gotowaniu, wychodzeniu na spacer), jednakże z zakresu wykonywanych przez Skarżącą czynności wynika generalny wniosek, że są one wykonywane przez Skarżącą w zależności od aktualnych potrzeb matki oraz nie odbiegają od zwykłych czynności jakie wykonuje się w ramach prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie są one przy tym na tyle absorbujące dla Skarżącej ażeby Skarżąca nie mogła podjąć jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Także w zakresie dokonanej oceny co do nieznacznego rozmiaru zaangażowania Skarżącej w pomoc przy załatwianiu spraw urzędowych czy wizyt lekarskich, zdaniem Sądu, nie sposób doszukać się dowolności ze strony Kolegium. W ocenie Sądu, trudno zatem uznać powyższe działania jako przykład ponadprzeciętnej aktywności Skarżącej, uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. Tym bardziej, że jak sama Skarżąca przyznała, zasadniczo pomoc dla chorej matki jest świadczona w wymiarze 4-5 godzin dziennie oraz z pomocą jednej z sióstr Skarżącej. Sąd wyraźnie chce podkreślić, że nie neguje, że z orzeczenia wynika obiektywna okoliczność, że M. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niemniej jednak dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie i rozstrzygnięcie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W przypadku Skarżącej ustalenia poczynione przez organ w niniejszej sprawie przeczą tezie, że Skarżąca nie jest w stanie pogodzić opieki nad matką z wykonywaniem pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Z taką sytuacją, zdaniem Sądu, nie mamy do czynienia w tym przypadku. Niezależnie bowiem od tego, że matka Skarżącej posiada również inne dzieci, które mogłyby ją wesprzeć w codziennym funkcjonowaniu – zakres czynności wykonywanych przez samą Skarżącą, jak też ich wymiar czasowy, nie pozostawia wątpliwości, że Skarżąca nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad M. P., tak jak wymaga tego dyspozycja art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto, ze zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego wynika, że pomiędzy zakończeniem pracy zawodowej przez Skarżącą (co miało miejsce 31 maja 2015 r.), a wydaniem orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji M. P. (co miało miejsce 1 marca 2023 r.) upłynęło prawie 8 lat. Już sama rozpiętość czasowa pomiędzy zakończeniem pracy przez Skarżącą w firmie [...] sp. z o.o., a momentem uzyskania orzeczenia przez M. P. i złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wpływ wniosku do organu I instancji – 8 grudnia 2023 r.), zdaniem Sądu, świadczy sama w sobie o braku bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Istotna jest tutaj również przyczyna zakończenia stosunku pracy Skarżącej, którą był upływ czasu na jaki zawarta została umowa o pracę (vide: świadectwo pracy z 2 czerwca 2015 – w aktach sprawy). Wbrew zatem temu, co twierdzi Skarżąca, zakończenie zatrudnienia nie było związane z koniecznością sprawowania opieki przez Skarżącą nad chorą matką. Tym bardziej, że jak ustaliło Kolegium – w okresie od 12 lutego 2023 r. do 10 lutego 2024 r. Skarżącej zostało przyznane świadczenie rodzicielskie, z którego zrezygnowała 30 listopada 2023 r., a więc na krótko przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z powyższego, niepodejmowanie zatrudnienia przez Skarżącą w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie wniosku spowodowane było tym, że Skarżąca sprawowała opiekę nad dzieckiem. Świadczenie rodzicielskie przysługuje bowiem osobom sprawującym opiekę nad dzieckiem, które z powodu swojej sytuacji zawodowej nie mogą skorzystać z zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Ze wsparcia tego mogą skorzystać na przykład osoby bezrobotne, studenci czy pracujący na umowę o dzieło. A zatem to nie konieczność pomocy niepełnosprawnej matce spowodowała w sytuacji Skarżącej konieczność rezygnacji z aktywności zawodowej lub też niemożność podjęcia zatrudnienia, lecz okoliczności które nie miały żadnego związku ze sprawowaną opieką nad M. P.. Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a koniecznością opieki nad matką. To z kolei doprowadziło organ do słusznego wniosku, że Skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Stwierdzić należy więc, że organ dokonał właściwej oceny całokształtu materiału dowodowego, nie naruszając tym samym podstawowych zasad postępowania określonych w art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Sąd nie znalazł przy tym podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisu prawa materialnego. W konsekwencji należy więc uznać, że podstawa odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu jest prawidłowa, znajduje potwierdzenie w materialne dowodowym zebranym w sprawie oraz w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 13.09.2026. · Źródło