I SA/Wa 926/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 926/17 w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. Postanowieniem z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 926/17 referendarz sądowy odmówił M. G. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz uzasadnił, że skarżący przedkładając wyciąg z prowadzonego rachunku bankowego w istocie nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku. Z dokumentu tego wynika, że kwoty były przekazywane pomiędzy rachunkami wnioskodawcy, przy czym wyciągi zostały nadesłane wybiórczo. Działając w taki sposób osoba ta powinna się liczyć z tym, że jej wniosek nie będzie mógł zostać uwzględniony. Ponadto referendarz wskazał, że wbrew opinii skarżącego kwestia przysługującego mu odszkodowania została prawomocnie zakończona, a kwota [...] zł z tego tytułu może stanowić źródło pokrycia wydatków, do których uiszczenia skarżący jest zobowiązany. Skoro wnioskodawca sam rezygnuje z przysługujących mu należności, to jego sytuacja nie może być traktowana na równi z sytuacją osób, które pomimo podejmowanych działań, nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] września 2017 r. W dniu [...] września 2017 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego zarządzenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżając powyższe postanowienie referendarza sądowego w całości skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez przyjęcie, że skarżący dysponuje stałym dochodem w postaci emerytury w wysokości [...] zł i może ponieść koszty sądowe, kiedy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez zwolnienie z kosztów sądowych w zakresie całkowitym. Wnioskodawca uzasadnił, że Sąd skupił się tylko na uzyskiwanym przez wnioskodawcę dochodzie, a tymczasem skarżący musi z niego regulować koszty utrzymania gospodarstwa domowego i gospodarstwa rolnego. To ostatnie uległo dewastacji podczas budowy autostrady. Dokonana ocena nie uwzględniała kosztów bieżącego utrzymania koniecznego. Skarżący uzupełnił ponadto, że jego dom z 1925 r. oraz pięć budynków [...] uległy spękaniu i zniszczeniu, podczas budowy [...]. Stodoła została podpalona. Wnioskodawca wskazał, że ponosi koszty napraw ciągnika, przyczepy oraz samochodu (przeglądy i obowiązkowe OC). W poprzednim miesiącu skarżący skonsumował, z uwagi na trudną sytuację, wszelkie oszczędności (naprawa ogrzewania [...], dachu domu i budynków [...]). Musi drastycznie ograniczać wydatki na utrzymanie, wyżywienie i leki. Ponadto wskazał, że nieprawdziwy jest zarzut sądu, iż udziela pomocy materialnej dzieciom i wnukom, bowiem jest to pomoc o charakterze fizycznym przy różnych pracach. Nie zataił także posiadania drugiego rachunku, gdyż nie przedłożył wyciągu z niego, z uwagi na brak na nim środków finansowych. W ocenie wnoszącego sprzeciw postępowanie w przedmiocie odszkodowania nie zostało zakończone, ponieważ na jego wniosek sprawę prowadzi Minister Sprawiedliwości. Sprawa ta ma charakter sporny i nie jest prawomocnie zakończona. Skarżący bada sprawę pod kątem możliwości prawnych zaskarżenia wyroku, gdyż nie z jego winy upłynął termin do wniesienia skargi kasacyjnej. Z tego względu nie pobierze odszkodowania. Zarządzeniem z dnia 18 września 2017 r. Sąd wystąpił do skarżącego, na podstawie art. 255 ppsa., o przedłożenie, w terminie 7 dni, wyjaśnienia, czy zostało mu wypłacone odszkodowanie za wywłaszczenie należącej do niego nieruchomości w kwocie [...] zł oraz o przedłożenie wyciągów i wykazów bankowych ze wszystkich posiadanych kont i lokat obrazujących historię salda tych rachunków w okresie miesiąca sierpnia 2017 r. i września 2017 r., pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie skarżący opisał historię postępowania przed sądem administracyjnym prowadzonego w przedmiocie ww. odszkodowania i oświadczył, że odszkodowanie pobierze, gdy będzie ustalone zgodnie z prawem. Obecnie uznaje je jako "bezprawie, a nie powagę rzeczy osądzonej". Odszkodowanie nie zostało wypłacone, gdyż wnioskodawca obawia się konsekwencji prawnych (nie będzie mógł dochodzić wyższego odszkodowania, zgodnego z ceną rynkową). Do pisma załączył m.in. historię posiadanych rachunków bankowych. Na pierwszym koncie jak wynika z nadesłanego wyciągu za okres od [...] do [...] sierpnia 2017 r. i część miesiąca października 2017 r., znajdowała się przez pewien czas ([...]-[...] sierpnia 2017 r.) kwota ponad [...] zł. Na drugi rachunku, nadesłana historia obejmowała miesiące od sierpnia do października 2017 r., znajdowała się kwota do kilkuset złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r. poz. 1369 ze zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od zarządzenia lub postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu referendarz w kontrolowanym postanowieniu dokonał prawidłowej oceny, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu o pow. [...] m². Posiada grunt rolny o pow. [...] ha ([...]). Utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł, ponosząc stałe wydatki w kwocie [...] zł, a więc równej uzyskiwanym dochodom. Skarżący podał, że w związku z należącą do niego nieruchomością prowadzi wiele postępowań sądowych i jest zmuszony swoje konieczne wydatki znacznie ograniczyć. Następnie w odpowiedzi na wezwanie referendarza, w piśmie z dnia [...] lipca 2017 r., M. G. oświadczył, że nie zostało mu wypłacone odszkodowanie w kwocie ponad [...] zł. Skarżący załączył również wyciąg z rachunku bankowego, wraz z historią dokonanych na nim operacji pomiędzy [...] kwietnia a [...] czerwca 2017 r. (saldo początkowe – [...] zł; saldo końcowe – [...] zł). W złożonym sprzeciwie wskazał, że jego dom z 1925 r. oraz pięć budynków [...] uległy spękaniu i zniszczeniu, podczas budowy [...], stodoła została podpalona. Wnioskodawca wskazał, że ponosi koszty napraw ciągnika, przyczepy oraz samochodu (przeglądy i obowiązkowe OC). W poprzednim miesiącu skarżący skonsumował - z uwagi na trudną sytuację - wszelkie oszczędności (naprawa ogrzewania [...], dachu domu i budynków [...]). Skarżący musi drastycznie ograniczać wydatki na utrzymanie, wyżywienie i leki. Ponadto wskazał, że nie udziela pomocy materialnej dzieciom i wnukom, bowiem jego wsparcie ma charakter fizyczny, tj. pomaga przy różnych pracach. Stwierdził, że jego sytuację materialną pogorszył pożar. Wnioskodawca oświadczył ponadto, że nie odbierze odszkodowania. Następnie na wezwanie Sądu, dokonane na podstawie art. 255 ppsa i wzywające o udzielenie informacji, czy zostało mu wypłacone odszkodowanie za wywłaszczenie należącej do niego nieruchomości w kwocie [...] zł oraz o przedłożenie wyciągów i wykazów bankowych ze wszystkich posiadanych kont i lokat obrazujących historię salda tych rachunków w okresie miesiąca sierpnia 2017 r. i września 2017 r., pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy wskazał, iż dokona odbioru należnej mu kwoty, gdy będzie ona ustalona zgodnie z prawem. Strona obawia się bowiem konsekwencji prawnych, tj. iż nie będzie mógł dochodzić wyższego odszkodowania, zgodnego z ceną rynkową. Do pisma załączył historię dwóch rachunków bankowych. Jak wynika z historii operacji na pierwszym z nich w okresie od [...] do [...] sierpnia 2017 r. uwidocznione zostało posiadanie przez wnioskodawcę kwoty ponad [...] zł. Z uwagi jednak na niekompletność nadesłanego wyciągu, jak wynika z historii operacji w dniu [...] października 2017 r. saldo wynosiło już tylko [...] zł. Na drugim z rachunków od dnia [...] sierpnia 2017 r. do dnia [...] października 2017 r. - saldo nie przekraczało kilkuset złotych. W tym miejscu wskazać należy, iż strona nie wykonała wezwania sądu i nie nadesłała kompletnej historii salda rachunku, na którym znajdowała się kwota kilkudziesięciu tysięcy złotych, tj. za miesiąc sierpień (w okresie [...] - [...] sierpnia 2017 r.) i wrzesień. W związku z czym Sąd nie mógł określić, jak strona zadysponowała powyższą kwotą. Wyjaśniła co prawda, że oszczędności te spożytkowała na remonty, ale nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów. Nieprawidłowe wykonanie zarządzenia Sądu powoduje, że wnioskodawca musi się liczyć z odmową przyznania mu prawa pomocy już na skutek nieprawidłowego wykonania zarządzenia Sądu w tym zakresie. Nawet gdyby Sąd przyjął, że faktycznie skarżący w chwili obecnej nie posiada już żadnych oszczędności, a jego dochody są równe ponoszonym wydatkom na utrzymanie, to i tak w ocenie Sądu decydującą o odmowie przyznania prawa pomocy jest jednak okoliczność, że wnioskodawca - jak wynika z akt sprawy i jego oświadczeń - może odebrać odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie ok. [...] zł. Obawia się on co prawda, że na skutek odbioru tej kwoty straci prawo do wyższego odszkodowania, nie wziął jednak pod uwagę faktu wykonalności decyzji, ustalającej odszkodowanie. Skoro bowiem strona wezwana została przez podmiot uprawniony do wypłaty odszkodowania o wskazanie sposobu jego wypłaty, a strona nie chce przyjąć tego świadczenia, to słusznie zauważył referendarz sądowy, że w świetle powyższego nie można uznać, iż wnioskodawca jest osobą pozbawioną środków do życia oraz nie jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata i kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zastosowanie jedynie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. M. G. z własnej woli nie odbiera przysługującego mu odszkodowania. Nie można zatem przyjąć, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu odszkodowania, poza jego subiektywnymi obawami wnioskodawcy. Zdaniem Sądu instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które celowo nie przyjmują przysługujących im kwot. Sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania odszkodowania w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego, wynikających z jego subiektywnej opinii. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. 260 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.