I SA/Wa 93/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska Asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Iwona Kosińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2005 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta C. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 93/04 UZASADNIENIE Prezes Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...], stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r., nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w C. przy ul. [...], zapisanej w KW [...]. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy: orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r., nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. [...] m2, położoną w C. przy ul. [...], zapisaną w KW nr [...], stanowiącej współwłasność H.O., H.O., J.O. i M.W.. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia wystąpił J.O. były właściciel. We wniosku podniesiono, iż nie wezwano właścicieli do odstąpienia nieruchomości. Decyzjami z dnia [...] października 1999 r., nr [...] i z dnia [...] lipca 2001 r., nr [...] odmówiono stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. W wyniku złożonej skargi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 kwietnia 2003 r. sygn. akt I SA 2351/01 uchylił obie decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W uzasadnieniu wskazano na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego podczas postępowania nadzorczego przez niezapewnienie udziału wszystkim stronom postępowania oraz jednocześnie wskazano na wady orzeczenia wywłaszczeniowego, które powinny skutkować stwierdzeniem jego nieważności. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] lutego 1951 r., nr [...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył Prezydent Miasta C., podnosząc, że w przedmiotowej sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne oraz wskazał na rozbieżną ocenę materiału dowodowego w decyzjach z dnia [...] października 1999 r. i z dnia [...] sierpnia 2003 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynności było przedmiotem zaskarżenia. Skoro zatem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r., sygn. akt I SA 2351/01 wskazał, że "orzeczenie dotknięte jest wadami procesowymi, skutkującymi jego nieważnością", to organ nadzoru, będąc związany oceną prawną Sądu, jest obowiązany stwierdzić nieważność orzeczenia wywłaszczeniowego. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r. Sąd wskazał na naruszenie art. 9 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. w związku z art. 11 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. W związku z powyższym organ nadzoru jest stosownie do art. 156 § 1 pkt 2 kpa zobligowany do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1950 r. W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono, aby zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 kpa. W szczególności nie można uznać, aby skutki takie wywołało wybudowanie na przedmiotowej nieruchomości budynku administracyjnego. Pogląd taki znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 1995 r., sygn. akt IV SA 747/94, w którym stwierdzono, że "nakłady poczynione na nieruchomość nie mogą być oceniane jako zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych decyzji administracyjnej. Nakłady te podlegają rozliczeniu w postępowaniu cywilnym". Na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r. złożyła skargę Gmina Miasto C. reprezentowana przez Prezydenta Miasta C.. Skarżący wniósł o uwzględnienie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na wniosek Przedsiębiorstwa Budownictwa [...] nr [...], jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Wywłaszczona nieruchomość została zabudowana budynkiem administracyjnym czterokondygnacyjnym, który do dnia [...] lipca 1981 r. wykorzystywany był jako siedziba byłego [...] w C.. Decyzją z dnia [...] lipca 1981 r., nr [...] Prezydenta Miasta C. wyżej wymieniony budynek został przydzielony na rzecz Miejskiego Zespołu Opieki Zdrowotnej w C.. Wywłaszczona w 1951 r. nieruchomość stanowi aktualnie działkę nr [...] o pow. [...] m2 k.m.[...]. Aktem notarialnym z 2002 r. na przedmiotowej nieruchomości ustanowiono nieodpłatne użytkowanie na czas nieoznaczony wraz ze znajdującymi się na niej budynkami na rzecz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej. A zatem należy stwierdzić, że wywłaszczona w 1951 r. nieruchomość poprzez jej zabudowę została wykorzystana na cel wywłaszczenia i nadal jest wykorzystywana na cel użyteczności publicznej. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r., nr [...] stwierdził nieważność wyżej wymienionego orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. uznając, że wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, jak również nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne o jakich mowa w art. 156 § 2 kpa. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Urzędu Mieszkalnictwa utrzymał swoją decyzję w mocy. Z uwagi na upływ czasu (52 lata od daty wywłaszczenia) oraz obowiązujący okres archiwizacji tego typu dokumentów trudno jest jednoznacznie stwierdzić, czy zostały naruszone przepisy obowiązujące w dacie wywłaszczenia nieruchomości i czy naruszenie to jest rażące. O tym czy naruszenie prawa jest naruszeniem rażącym w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa decyduje ocena skutków społeczno gospodarczych jakie ono za sobą pociąga. Za "rażące" uznać należy mianowicie takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymogów praworządności. Wniosek o wywłaszczenie pochodzi z 1950 r., a więc zaledwie kilka lat po zakończeniu działań II wojny światowej, gdzie dopiero krystalizowała się demokracja w niepodległym państwie i zaczynały z różnym skutkiem funkcjonować organy administracji państwowej. Ponadto wezwany na rozprawę administracyjną pełnomocnik J.O., H.O. i I.L. nie stawił się, ani też nie przedłożył innych oświadczeń pisemnych, jak również nie usunął braków jakie zawierało złożone przez niego pełnomocnictwo. Wobec czego organ przyjął stan istniejący w dacie złożenia wniosku. Należy zaznaczyć, iż z uwagi na powyższe, organ wywłaszczający wywiesił na okres 14 dni, w sposób zwyczajowo przyjęty, zawiadomieniem o rozprawie na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w C.. Taka sama forma została również zastosowana do wydanego w sprawie orzeczenia (kserokopia orzeczenia wywłaszczeniowego). Również z akt sprawy wynika, że do S.O. została skierowana propozycja zawarcia umowy kupna przedmiotowej nieruchomości za cenę, która miała być określona na podstawie art. 28 wyżej wymienionego dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. i zatwierdzona przez Ministra Budownictwa. W piśmie tym wskazano, że jeżeli w terminie 15-dniowym od daty doręczenia umowa wyżej określona lub umowa przedwstępna nie zostanie zawarta, nastąpi wywłaszczenie. Nie można zatem mówić o niedochowaniu przez organ wymogów proceduralnych wówczas obowiązujących. Stwierdzanie nieważności orzeczeń wywłaszczeniowych z lat 50- tych (tj. po 52 latach od chwili wywłaszczenia), zdaniem Gminy C., narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnych określoną w kodeksie postępowania administracyjnego, jak również niesie za sobą nieprzewidziane skutki finansowe dla Gminy, która aktualnie stała się z mocy prawa właścicielem wywłaszczonego gruntu. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawiane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed 1 stycznia 2004 r. wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oczywiście ocena ta wiąże w sytuacji, gdy zachodzi tożsamość sprawy oraz niezmieniony stan faktyczny i prawny sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 16 kwietnia 2003 r. sygn. akt 2351/01 wskazał, że w postępowaniu został pominięty udział w sprawie niektórych współwłaścicieli bądź ich spadkobierców, a nadto, że orzeczenie o wywłaszczeniu dotknięte jest wadami procesowymi skutkującymi jego nieważnością, a także, że postępowanie nadzorcze narusza przepisy art.7, 77 i 107 § 3 kpa. Organ administracji prowadząc postępowanie po uchyleniu decyzji przez Naczelny Sąd Administracyjny nie wykonał zalecenia tego sądu. Wprawdzie ustaleni zostali spadkobiercy byłych właścicieli nieruchomości, lecz tylko w stosunku do niektórych z nich przedstawione zostały postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadków. Zgodnie z art. 1025 § 2 kc domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą. Natomiast po M.K. i I.L., córkach H.O. nie zostały przedstawione postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, a jedynie tłumaczone na język polski testamenty. Nadto w piśmie z dnia 10 lipca 2003 r. Urząd Miasta C. poinformował, że aktem notarialnym Rep. A. nr [...] z dnia [...] października 2002 r. na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] ustanowiono nieodpłatnie użytkowania na czas nieoznaczony wraz ze znajdującym się na niej budynkiem na rzecz Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej w C.. Organ rozpoznający ponownie sprawę nie ustosunkował się do tej okoliczności stwierdzając, że z akt nie wynika, aby zaistniały w sprawie nieodwracalne skutki prawne, a nadto nie ustalił, czy Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej Specjalistyczna Przychodnia Lekarska w C. ma interes prawny w sprawie. Organ naruszył zatem przy ponownym rozpoznanie sprawy po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego przypisy art. 7, 77, 107 § 3, 156 § 2 kpa. Z tych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku.