I SA/Wa 932/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Iwona Kosińska Protokolant Monika Chorzewska-Korczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi [...] Ośrodka [...] w P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez [...] Ośrodek [...] w P., prawa użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu, położonego w miejscowości M. oraz prawa własności pozostałego mienia związanego z gruntem. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1 i 3, ust. 2 oraz art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego (Dz. U. Nr 251, poz. 2507 ze zm.) odmówił stwierdzenia, iż grunty Skarbu Państwa, będące w dniu 1 stycznia 2005 r. w trwałym zarządzie [...] Ośrodka [...] w P., położone w miejscowości M., oznaczone geodezyjnie jako: obręb 0015 M., arkusz mapy 1, udział [...] części w działkach nr [...] o powierzchni [...] ha oraz nr [...] o powierzchni [...] ha, zapisane w księdze wieczystej Kw Nr [...] (obecnie [...]), prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P., stały się z dniem 1 stycznia 2005 r. przedmiotem użytkowania wieczystego, a pozostałe mienie trwale z gruntem związane - własnością [..] Ośrodka [...] w P. Od odwołaniu od powyższej decyzji [...] Ośrodek [...] w P. stwierdził, że odmowa uwłaszczenia naruszała jego prawa przyznane z mocy ustawy o jednostkach doradztwa rolniczego oraz podnosił, że nie jest do przyjęcia fakt, iż przedmiotem użytkowania wieczystego nie mogą być udziały w gruncie, bowiem - z chwilą wydania decyzji - grunty nadal stanowić będą współwłasność Skarbu Państwa i osób fizycznych. Odwołujący twierdził również, że spełnia wszystkie warunki określone w w/w ustawie, niezbędne do uwłaszczenia go na udziale [...] części wyżej opisanych działek położonych w M., bowiem w dniu 31 grudnia 2004 r. posiadał prawo trwałego zarządu na części wymienionej nieruchomości. W odwołaniu odnoszono też, że decyzję odmowną wydano bez uzyskania opinii właściwego Ministra. Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego (Dz. U. Nr 251, poz. 2507 ze zm.), grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w zarządzie lub w trwałym zarządzie dotychczasowych wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego oraz ośrodków doradztwa rolniczego, stają się nieodpłatnie - z mocy prawa - przedmiotem użytkowania wieczystego właściwych, ze względu na położenie tych gruntów, ośrodków doradztwa. Odnosząc powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego Minister zauważył, iż [...] Ośrodek [...] w P. sprawował, przed wejściem w życie ustawy o jednostkach doradztwa rolniczego, trwały zarząd w odniesieniu do udziału [...] w zabudowanej nieruchomości położonej w M. a składającej się z działek nr [...] i nr [...]. Fakt ten wynikał z decyzji Wojewody [...] z dnia [..] czerwca 2004 r. nr [...] oraz z treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w P. (według stanu z dnia 17czerwca 2005 r.). Przepis art. 20 ust. 1 pkt 1 cytowanej wyżej ustawy o jednostkach doradztwa rolniczego dotyczył jednak tylko gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa. W przedmiotowej sprawie natomiast występuje współwłasność Skarbu Państwa i osób fizycznych. Udział Skarbu Państwa w tejże współwłasności wynosi [...] części i na tym udziale ustanowione było prawo trwałego zarządu na rzecz w/w Ośrodka. W związku z powyższym organ uznał, że w omawianej sprawie nie zachodziła sytuacja określona w art. 20 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy. W tym wypadku grunt nie stanowił bowiem własności Skarbu Państwa, ale były przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych. W konsekwencji grunt ten nie stał się z mocy prawa, z dniem wejścia w życie cytowanej ustawy, przedmiotem użytkowania wieczystego [...] w P. Ponadto stwierdzono też, że art. 232 § 1 kodeksu cywilnego wyraźnie stanowi, iż przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być grunty stanowiące własność Skarbu Państwa. Stosownie zaś do art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603, z późn. zm.), jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i osób trzecich, przepisy działu II ustawy stosuje się wyłącznie do gospodarowania udziałem Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w tej nieruchomości. Oznacza to, iż Skarb Państwa może rozporządzać swoim udziałem w nieruchomości, na zasadach określonych w tej ustawie. W związku z powyższym Minister powołując się na orzecznictwo sądowe oraz poglądy doktryny zauważył, że jest utrwalone stanowisko, iż nie jest możliwe ustanowienie użytkowania wieczystego na gruntach stanowiących przedmiot współwłasności, choćby jednym ze współwłaścicieli był Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Zaakcentowano przy tym, że w wyroku z dnia 8 listopada 1977 r. sygn. akt IV CR 466/77 (OSP 1978/7/144) Sąd Najwyższy orzekł, że przedmiotem użytkowania wieczystego może być fizycznie wydzielona, stanowiąca własność Skarbu Państwa część powierzchni ziemskiej, nie zaś udział we współwłasności nieruchomości. Poza tym w wyroku z dnia 21 czerwca 1968 r. sygn. akt III CRN 139/68 (OSNC 1969/5/93) Sąd ten wyraził pogląd, iż nabycie użytkowania wieczystego w drodze ustanowienia go przez odpowiedni organ Państwa, co do nieruchomości nie będącej własnością państwową nie jest możliwe, choćby nawet nabywca działał - będąc w dobrej wierze - w zaufaniu do księgi wieczystej. Organ wskazał też, że podobne stanowisko zajmował również Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 28 września 2000 r. sygn. akt I SA 1398/99 stwierdził, że użytkowanie wieczyste może być ustanowione wyłącznie na gruntach Skarbu Państwa bądź gminy, co wynika z art. 232 kodeksu cywilnego i nie jest do przyjęcia, aby na gruncie, będącym niepodzielną współwłasnością gminy i osób fizycznych, mogło zostać ustanowione użytkowanie wieczyste. Odwołując się także do piśmiennictwa, organ wywodził, że tego rodzaju pogląd ma na uwadze, że w każdym czasie któryś ze współwłaścicieli może wystąpić do sądu o zniesienie współwłasności a zasadą jest, że w takim przypadku dochodzi do podziału rzeczy wspólnej a jeżeli rzecz nie da się podzielić, może być ona przyznana, stosownie do okoliczności, jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do przepisów kodeksu cywilnego (art. 212 kodeksu cywilnego). Odnosząc się natomiast do zarzutu zawartego w odwołaniu a dotyczącego wydania decyzji odmownej bez uzyskania opinii właściwego Ministra stwierdzono, że organ II instancji nie powinien wydawać opinii w indywidualnej sprawie, co do jej rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Wyrażenie bowiem przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi opinii na tym etapie postępowania stanowiłoby ingerencję w proces decyzyjny Wojewody, który zobowiązany jest rozstrzygać sprawy indywidualnie i niezależnie w oparciu o posiadane informacje a zajęcie stanowiska przez organ II instancji może nastąpić dopiero w ramach postępowania odwoławczego. Od przedstawionej wyżej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł [...] Ośrodek [...] w P. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] , skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 20 ust. 1 pkt 1, 3 i ust. 3 ustawy z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego. W uzasadnieniu skargi twierdzono, że [...] Ośrodek [...] w P. spełnia wszystkie wymagania do uwłaszczenia go na udziale Skarbu Państwa w spornej nieruchomości w M. Zdaniem skarżącego też ponieważ nie ma przepisu zabraniającego ustanowienia użytkowania wieczystego na udziale Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości, to należało przyjąć, taka konstrukcja prawna jest prawnie możliwa. Podnoszono również, że udział Skarbu Państwa we współwłasności przedmiotowej nieruchomości był przeważający, grunt był zabudowany budynkiem o charakterze administracyjno - biurowym oraz budynkiem garażu, całością administruje skarżący, stąd argumentacja związana z kwestią ewentualnego zniesienia współwłasności, podniesiona w uzasadnieniu decyzji, była - zdaniem skarżącego - nietrafna. W skardze wnoszono też aby w przypadku nieuwzględnienia argumentacji skarżącego, Sąd przeprowadził postępowanie mediacyjne, celem ustalenia dalszego sposobu używania przez [...] przedmiotowych gruntów i budynków. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnośnie wniosku o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego, organ wniósł o jego nieuwzględnienie podnosząc, że o przeprowadzeniu tego postępowania decyduje sąd a ponadto postępowanie to odbywa się przed rozpoznaniem sprawy na rozprawie, która kończy wydanie wyroku. Tymczasem skarżący, domagał się przeprowadzenia tego postępowania w odwrotnej kolejności - bo po wydaniu wyroku. Poza tym akcentowano, że kwestia sposobu użytkowania spornego gruntu wykracza poza granice przedmiotowej sprawy a Ośrodek cały czas zachowuje prawo trwałego zarządu do udziału Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga - jako niezasadna - podlegała oddaleniu. Przedstawiony wyżej stan faktyczny nie był w sprawie sporny a jej istota sprowadzała się do udzielenia odpowiedzi, czy jest możliwe ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na udziale Skarbu Państwa we współwłasności nieruchomości w sytuacji, gdy pozostałymi współwłaścicielami są osoby fizyczne. Wydając zaskarżoną decyzję, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, przedstawiając przytoczone wyżej orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał, że taka konstrukcja prawna nie byłaby możliwa ze względu na okoliczność, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na udziale Skarbu Państwa kolidowałoby z ewentualnym zniesieniem współwłasności tejże nieruchomości, polegającym na przyznaniu w całości nieruchomości osobie fizycznej (osobom fizycznym). Z tym poglądem Wojewódzki Sąd Administracyjny się w pełni zgadza. Prawo użytkowania wieczystego jest prawem obciążającym nieruchomość gruntową jako fizycznie wyodrębnioną część powierzchni ziemskiej. Z tego zatem powodu nie można ustanowić tego prawa na udziale we współwłasności, jeżeli choćby jeden ze współwłaścicieli nie był Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego. Istotnie bowiem, nie jest możliwa taka sytuacja, aby na skutek obciążenia udziału we współwłasności należącego do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, pozostali współwłaściciele zostali pozbawieni możliwości wyjścia z niepodzielności albo użytkownik wieczysty został narażony na utratę prawa w związku z ze zniesieniem współwłasności. Istniejąca zaś w niniejszej sprawie sytuacja faktyczna mogłaby prowadzić do tego rodzaju konsekwencji. Na poparcie powyższej tezy warto również przytoczyć uchwałę (7) Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. sygn. akt III CZP 81/93 (OSNCP 2/94, poz. 27), w której Sąd Najwyższy przyjął, że nabycie przez państwową osobę prawną użytkowania wieczystego gruntów i własności budynków nie może być podstawą wpisu do księgi wieczystej, jeżeli grunty te 5 grudnia 1990 r. stanowiły współwłasność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i innych osób. Uchwała ta wprawdzie bezpośrednio odnosi się do uwłaszczenia dokonywanego w oparciu o ustawę z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464), która weszła w życie z dniem 5 grudnia 1990 r., ale wyrażona w tej uchwale zasada ma w pełni zastosowanie również do analogicznej sytuacji, jaką tworzy przedmiotowy stan faktyczny. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze a związanej z wielkością udziału Skarbu Państwa, co - zdaniem Skarżącego - przemawiało za przyjęciem, iż nie jest możliwe dokonywanie podziału spornej nieruchomości w inny sposób niż poprzez przyznanie jej w całości osobie prawnej państwowej, należy zauważyć, że o sposobie podziału decydują współwłaściciele a w braku ich zgody - zniesienia współwłasności dokonuje sąd powszechny. Sąd ten sam decyduje, jaki sposób podziału w danej sprawie powinien być przyjęty. W związku z powyższym organy administracyjne, w toku postępowania administracyjnego, nie mają kompetencji do rozstrzygania, o przyszłym, ewentualnym sposobie zniesienia współwłasności konkretnej nieruchomości. Zgodzić się również trzeba z organem, że sposób użytkowania przez skarżącego części spornej nieruchomości nie był przedmiotem zaskarżonej decyzji i stąd wniosek o przeprowadzenie w tym zakresie postępowania mediacyjnego nie był uzasadniony. Dodatkowo brak było również jakichkolwiek podstaw prawnych do prowadzenia tego postępowania po wydaniu przez Sąd wyroku, który rozstrzygał o niezasadności skargi. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.