I SA/Wa 936/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Na podstawie decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] czerwca 2018r., nr [...][...] została skierowana na dzienny pobyt do Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] na czas określony od dnia [...] lipca 2018 roku do dnia [...] czerwca 2021 roku. W dniu [...] września 2018 r. Kierownik Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] skierował do Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] wniosek o uchylenie ww. decyzji kierującej z uwagi na postępujące agresywne zachowania [...] w stosunku do pracowników i uczestników ośrodka zagrażające zdrowiu tych osób. Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] stwierdził wygaśnięcie z dniem 1 października 2018 r. poprzedniej decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 2018 r. dotyczącej skierowania [...] na czas określony od dnia [...] lipca 2018 r. do [...] czerwca 2021 r. do Środowiskowego Domu Samopomocy w [...]. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli [...] wnosząc o uchylenie tej decyzji, ponieważ ich zdaniem dopuszczono się dyskryminacji osoby niepełnosprawnej. W ocenie skarżących, zaskarżona decyzja organu I instancji i jej uzasadnienie jest krzywdzące dla nich i ich córki oraz częściowo niezgodnie z prawdą. W uzasadnieniu podnieśli, że decyzja o usunięciu ich córki jest przedwczesna, szkodliwa dla jej rozwoju, powodująca wręcz jej cofanie się i niweczy dotychczasowy dorobek. Decyzja PCPR sprowadza się do pozbycia problemu dotyczącego osoby niepełnosprawnej, a przez to odizolowanie od rówieśników i społeczeństwa, pozbawia aktywnego uczestniczenia we wszelkiego rodzaju terapiach i zajęciach. Skarżący jako rodzice nie posiadają odpowiedniego przygotowania terapeutycznego, jakie posiadają ośrodki do tego celu powołane. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że jak wynika z zebranego przez organ I instancji w niniejszej sprawie obszernego materiału dowodowego, [...] korzystała z usług Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] (skierowanie na dzienny pobyt). Jednakże postępujące agresywne zachowanie całkowicie ubezwłasnowolnionej [...] w stosunku do pracowników i uczestników ośrodka stanowi zagrożenie zdrowia dla tych osób. Wskazano, że z pisemnej informacji Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] wynika, że na początku pobytu w placówce tj. od 2015 r. również zdarzały się agresywne zachowania [...], jednakże występowały one sporadycznie, średnio dwa razy w miesiącu, natomiast od [...] czerwca 2018r. zaobserwowano niepokojące ich nasilenie. W obecnej sytuacji [...] destabilizuje pracę ośrodka używając przemocy fizycznej wobec pracowników i uczestników ŚDS w [...] (bicie, szczypanie, gryzienie), przejawia autoagresję, niszczy wyposażenie ośrodka. Kolegium podzieliło również stanowisko organu I instancji, że w interesie społecznym leży zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom i pracownikom Środowiskowego Domu Samopomocy w [...], a agresywne zachowania [...] stanowią okoliczności przesądzające o bezprzedmiotowości decyzji kierującej ją do Środowiskowego Domu Samopomocy w [...]. Ponadto o bezprzedmiotowości ww. decyzji przesądza również ta okoliczność, że [...] od dnia [...] października 2018 r. faktycznie nie korzysta z usług ww. domu. W ocenie Kolegium - w świetle ustaleń faktycznych rozpatrywanej sprawy i w zestawieniu ich z mającymi zastosowanie przepisami prawa, podniesiona w odwołaniu argumentacja, nie zasługuje na uwzględnienie. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] złożyli [...] wnosząc o jej uchylenie. Skarżący podnieśli, że dopuszczono się dyskryminacji osoby niepełnosprawnej. Wskazali, że decyzja o usunięciu ich córki jest przedwczesna i szkodliwa dla jej rozwoju, powodująca wręcz jej cofanie się. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. wydane zostały z naruszeniem prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, którą wygaszono z dniem 1 października 2018 r. decyzję kierującą Panią [...] do Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] na wniosek Kierownika tejże placówki. Organy podały, że decyzja stała się bezprzedmiotowa (organ I instancji), a jej wygaśnięcie leży w interesie społecznym, rozumianym jako zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom i pracownikom Środowiskowego Domu Samopomocy, wobec agresywnych zachowań [...]. Za podstawę rozstrzygnięcia organy przyjęły art.162 § 1 pkt 1 k.p.a. Rozważając treść art.162 § 1 pkt 1 k.p.a. podkreślić należy, że przepis ten normuje postanowienia odnoszące się do dwóch alternatywnych wobec siebie sytuacji. Bezprzedmiotowość decyzji daje bowiem podstawę do stwierdzenia jej wygaśnięcia albo z mocy odrębnego przepisu prawa, albo też po ustaleniu przez organ administracyjny, że leży to w interesie społecznym lub w interesie strony. Analizując treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazać należy, że Kolegium podjęło ją na skutek uznania, że wygaśnięcie ww. decyzji leży w interesie społecznym, gdyż agresywne zachowanie całkowicie ubezwłasnowolnionej stanowi zagrożenie zdrowia dla pracowników i uczestników zajęć. Podniosło również, że o bezprzedmiotowości ww. decyzji przesądza okoliczność, że [...] od 1 października 2018 r. nie korzysta z usług Środowiskowego Domu. Sąd oceniając na wstępie przesłankę bezprzedmiotowości podnosi, że ze stanu faktycznego sprawy nie wynika aby po stronie opiekunów prawnych całkowicie ubezwłasnowolnionej nastąpiła rezygnacja z uprawnień, nie nastąpiła również zmiana stanu faktycznego czy prawnego uniemożliwiająca wykonanie decyzji - co mogłoby skutkować uznaniem decyzji za bezprzedmiotową, bowiem ustał prawny byt elementu stosunku materialnoprawnego, nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej. Wręcz przeciwnie - opiekunowie zostali postawieni w sytuacji pozbawiającej ich córkę korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych z dnia na dzień, bez jakiegokolwiek zabezpieczenia zaspokajania w tym zakresie jej uzasadnionych potrzeb. Sąd zauważa, że stanowisko organów jest w przedmiotowej sprawie sprzeczne z zadaniami i celami pomocy społecznej. Z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. wynika bowiem, że pomoc społeczna wkracza tam, gdzie osoba nie jest w stanie własnym działaniem wyjść z sytuacji kryzysowej i zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb albo stać się samodzielna życiowo. SKO pomija to, że działalność pomocy społecznej oparta jest na wspieraniu aktywności konkretnych osób, stosownie do ich uzasadnionych i niezbędnych potrzeb, przez niezbędny czas. W niniejszej sprawie chodzi o taki rezultat otrzymanej pomocy społecznej, aby córka skarżących jako osoba młoda, dotknięta znacznym upośledzeniem umysłowym ale mająca szansę i kwalifikująca się na podjęcie aktywności w zajęciach terapeutycznych, determinujących usprawnienie jej podstawowych życiowych funkcji otrzymała profesjonalną pomoc (opinia psychologiczna z [...] października 2018r., opinie terapeutyczne załączone do akt na rozprawie). Osiągnięcie wyżej wymienionych celów pomocy społecznej nie będzie jednak realne, bez fachowego zaangażowania ze strony powołanych do tego typu zadań placówek. Sąd mając na uwadze zadania i cele pomocy społecznej wynikające z przepisów art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 4 u.p.s., w szczególności uzupełniający i wspomagający charakter pomocy społecznej, zauważa, że skarżący na terenie, na którym zamieszkują - poza przedmiotowym Domem Środowiskowym – nie mają możliwości na umieszczenie córki w żadnej, innej placówce. Zatem, w ocenie Sądu to kierujący Domem uwzględniając zaangażowanie skarżących powinien wykorzystać posiadane możliwości i zasoby w postaci zaplecza kadrowego, programowego, lokalowego pozwalające na przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej całkowicie ubezwłasnowolnionej i jej rodziny. W przedmiotowej sprawie zasadniczy problem stanowi zdaniem Sądu okoliczność niewywiązania się przez Środowiskowy Dom Samopomocy w [...] wobec [...] z postanowień regulaminu organizacyjnego, a w szczególności ze wskazanych w nim celów i zadań jemu powierzonych. Regulamin Organizacyjny Środowiskowego Domu Samopomocy w [...] przy ulicy [...] stanowi załącznik do uchwały Nr [...] Zarządu Powiatu w [...]. Z regulaminu wynika, że jego celem jest zwiększanie zaradności i samodzielności życiowej, a także integracji społecznej osób z niepełnosprawnością intelektualną, przy czym dom prowadzi treningi w formie zajęć grupowych i indywidualnych, szczegółowo opisując ich formy. Regulamin wskazuje na działanie Domu dostosowane do potrzeb podopiecznych, zatrudnienie osób z odpowiednimi kwalifikacjami i bierze pod uwagę fakt, że trafiać do niego mają również osoby ze znacznym i głębokim stopniem niesprawności intelektualnej. Podkreślić należy, że [...] znana była temu Domowi od 2015 r., stąd dobór odpowiednich form terapii zajęciowej czy ruchowej, treningów umiejętności funkcjonowania w życiu codziennym, umiejętności interpersonalnych oraz poradnictwa psychologicznego nie powinien rodzić zasadniczych problemów. Z postanowień regulaminu wynika, że Dom przeznaczony jest również dla osób ze znacznymi deficytami i niepełnosprawnością sprzężoną, tym samym jest przygotowany na zapewnienie wsparcia również w postaci czynności opiekuńczo-higienicznych(rozdział II regulaminu). Z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 9 grudnia 2010 r. w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz.U.2010.238.1586 ze zm.) wynikają wymagania wobec osób zatrudnionych w domach oraz wskaźniki zatrudnienia – (§12 pkt 1a) – w odniesieniu do uczestników z niepełnosprawnościami sprzężonymi lub spektrum autyzmu ( na co wskazywali opiekunowie [...] oraz opinia psychologiczna znana organowi). Z treści rozporządzenia wynika również możliwość realizacji indywidualnego planu postępowania wspierająco-aktywizującego (§ 13) oraz prowadzenia zajęć zespołowych jak też indywidualnych (§ 17). Pracownicy domu są zobowiązani nie tylko do dbania o wysoką jakość świadczonych usług ale też o ich najwyższą skuteczność (§ 22). Powyższe unormowania wyraźnie wskazują na wyjątkową, trudną i specyficznie wymagającą zasadę funkcjonowania Domów Środowiskowych. Okolicznością doskonale znaną personelowi Domu był stan zdrowia córki skarżących, a jej przyjęcie jako uczestniczki proponowanych form terapii i wsparcia rodziło odpowiedzialność za ich prawidłowy dobór. Skoro takie właśnie placówki służą pomocy osobom ciężko umysłowo upośledzonym, to winny się liczyć ze specyfiką i pewnego rodzaju nieprzewidywalnością ich zachowań, które przy podjęciu odpowiednich form realizacji zadań, do których Dom został powołany powinny jedynie służyć dobru ich podopiecznych. Zgodnie z powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji § 9 pkt 1, 3 i 4 regulaminu – kierownik Domu może wnioskować o uchylenie decyzji kierującej uczestnika do Domu w przypadku rażącego i nagminnego naruszania norm współżycia, zachowań zagrażających zdrowiu innych uczestników lub pracowników i nieprzestrzegania postanowień niniejszego regulaminu. Opisane zachowania córki skarżących mogły i powinny budzić niepokój, to tym bardziej powinny spowodować dobór odpowiednich form terapii i zajęć, być może również zastosowania właściwego wskaźnika zatrudnienia w takich przypadkach (§ 12 pkt 1a ww. rozporządzenia). Sąd uznał, że w sposób nieuprawniony uznano, że naruszone zostały przez ubezwłasnowolnioną córkę skarżących postanowienia regulaminu w sposób uprawniający do wygaszenia decyzji o skierowaniu jej do Środowiskowego Domu, którego działalność powinna służyć pomocy w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, a nie pogłębianiu tego stanu. Skarżący oczekiwali w sposób uzasadniony większego zaangażowania ze strony Domu i zatrudnienia dodatkowego terapeuty. Na rozprawie przedstawili dowody świadczące o stanie zdrowia ich córki i konieczności prowadzenia działań terapeutycznych w stosunku do niej. Z załączonych do akt administracyjnych opinii psychologicznej i psychiatrycznej wynika, że [...] chętnie uczestniczyła w zajęciach terapeutycznych i była w stanie z sukcesem wykonywać wiele ćwiczeń, pozytywnie reagowała na kierowane do niej wypowiedzi, buczała jeżeli wiadomości miały dla niej znaczenie emocjonalne. Psycholog potwierdziła ważną rolę terapii w dalszym rozwoju umiejętności córki skarżących, budowaniu jej kompetencji komunikacyjnych i tworzeniu relacji koleżeńskich. Taką opinię potwierdziły opinie terapeutyczne złożone na rozprawie do akt sądowych. Wobec braku podstaw do wygaszenia ww. decyzji Sąd uchylając decyzje organów obu instancji umorzył jako bezprzedmiotowe toczone w tej sprawie postępowanie administracyjne (art. 145 § 3 p.p.s.a.) . Z uwagi na powyższe na podstawie art. 145 § 1 lit a i c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.