I SA/Wa 942/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Referent stażysta Dorota Szczepek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] września 1971 r. nr [...] o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z budynkiem we wsi K. grom. W. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. decyzją z [...] września 1971 r., na podstawie art. 1, art. 5 i art. 18 ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa (Dz.U. Nr 3, poz. 15), powoływanej dalej jako "ustawa", orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa, w stanie wolnym od obciążeń, gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z budynkiem, w tym [...] ha użytków rolnych, we wsi K., grom. W., stanowiącego współwłasność Z. i J. A., zapisanego w księdze wieczystej nr [...] jako własność J. A. (pkt 1). Ustalono jednocześnie wartość [...] ha użytków rolnych na kwotę [...] zł, obszar użytków rolnych przeliczeniowych w ilości [...] ha, wartość zabudowań na kwotę [...] zł, brak zadłużenia wobec Państwa oraz zbędność nakładów do przywrócenia żyzności gruntów w gospodarstwie (pkt 2). Ustalono również obszar [...] ha użytków rolnych przeliczeniowych do wymiaru renty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (pkt 3). Postanowiono nie wydzielać właścicielom nieruchomości do dożywotniego użytkowania pomieszczenia mieszkalnego, gospodarczego oraz działki gruntu o pow. 1 ha (pkt 4). Stwierdzono, że właścicielom z tytułu przekazania na własność Państwa zabudowań oraz za niewydzielanie działki o pow. 1 ha będzie przysługiwał dodatek do renty (pkt 5 i 6). Następca prawny byłych właścicieli gospodarstwa – J. K. (dalej jako "skarżąca"), pismem z 25 stycznia 2010 r., sprecyzowanym w dniu 8 czerwca 2010 r., wystąpiła o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji wskazując, że jej rodzice spełniali przesłanki do przyznania im renty na mocy powyższej ustawy za przekazane [...] ha użytków rolnych, tj. [...] ha użytków rolnych przeliczeniowych. Tymczasem decyzją tą przejęto również inną część nieruchomości obejmującą pow. [...] ha, za którą właściciele nie otrzymali nigdy odszkodowania. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] stycznia 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1971 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy właściciel gospodarstwa rolnego mógł przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, jeżeli obejmowało ono co najmniej 5 ha użytków rolnych. W aktach sprawy znajduje się natomiast wniosek małż. A. z 10 marca 1968 r. o przejęcie należącego do nich gospodarstwa w zamian za rentę. Z wniosku tego nie wynika, aby chcieli oni przekazać tylko część gospodarstwa. Zwracali się oni natomiast o przekazanie całego gospodarstwa, które obejmowało [...] użytków rolnych, a więc więcej niż 5 ha. Przesłanki przejęcia gospodarstwa zostały zatem spełnione. Odnosząc się do zarzutu, że właściciele nieruchomości nie otrzymali dodatkowej rekompensaty za grunty przekazane ponad [...] ha, organ wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy, za przekazanie nieruchomości o powierzchni przekraczającej 10 ha przeliczeniowych użytków rolnych, przysługiwała właścicielom renta w maksymalnej wysokości, tj. 1200 zł. Taką też rentę otrzymali małż. A., dodatkowo powiększoną o dodatki w wysokości 400 zł. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że kontrolowana decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2017 r. poz. 1257), powoływanej dalej jako "K.p.a."), jak również nie stwierdzono zaistnienia pozostałych przesłanek do stwierdzenia jej nieważności. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że jej poprzednicy prawni nigdy nie otrzymali rekompensaty za wchodzący w skład przekazanej nieruchomości las o pow. [...] ha. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, utrzymał w mocy decyzję z [...] stycznia 2018 r., w całości podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, że w stosunku do przedmiotowego gospodarstwa rolnego zachodziły okoliczności, o których mowa w przepisach ustawy o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa, co oznacza brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1971 r. Jak wynika bowiem z wniosku właścicieli nieruchomości o przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę, wnioskowali oni o przejęcie całego gospodarstwa (z uwagi na wiek i względy zdrowotne), którego powierzchnia obejmowała [...] użytków rolnych oraz las o pow. [...] ha. Za cały przejęty obszar, a zatem również obszar ponad 10 ha przeliczeniowych użytków rolnych, otrzymali oni, zgodnie z art. 5 ust.1 pkt 5 ustawy, dożywotnią rentę w wysokości 1200 zł. W tej sytuacji decyzja z [...] września 1971 r. nie naruszała prawa. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie i podniosła, że jej rodzice przedmiotowe gospodarstwo przekazali na rzecz Skarbu Państwa, bowiem z przyczyn zdrowotnych nie byli już w stanie się nim zajmować. Gospodarstwo to liczyło łącznie [...] ha, zaś rentę otrzymali oni jedynie za [...] ha. W tej sytuacji las o pow. [...] ha przejęty został bez jakiegokolwiek odszkodowania. Nie sposób więc uznać, jak twierdzi organ nadzoru, że decyzja z [...] września 1971 r. nie narusza prawa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją toczyło się w trybie nadzwyczajnym i dotyczyło stwierdzenia nieważności, z powodu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] września 1971 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha z budynkiem, we wsi K. grom. W. Na wstępie wyjaśnić należy, że postępowanie nadzorcze prowadzone na podstawie art. 156 – 158 K.p.a. choć podlega takim samym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, to różni się przedmiotem. Prowadząc postępowanie zwykłe organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, a więc dokonuje subsumcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego i kształtuje w formie władczego rozstrzygnięcia materialnoprawny stosunek administracyjnoprawny, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy jest ona obarczona materialnoprawnymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 K.p.a. Ma więc ono charakter wyłącznie kontrolny, w którym ocenie podlega jedynie legalność decyzji wydanej w trybie zwykłym, w aspekcie jej zgodności z obowiązującymi w dacie jej podejmowania przepisami prawa. Istotą zatem tego postępowania jest ocena, czy w świetle stanu faktycznego ustalonego przez organ w postępowaniu zwykłym, mógł on na gruncie obowiązujących wówczas przepisów prawa podjąć rozstrzygnięcie o treści określonej w decyzji, a nie ponowne rozstrzyganie sprawy zakończonej tą decyzją. Inaczej mówiąc, rolą organu nadzoru nie jest ponowne weryfikowanie legalności badanej decyzji podjętej w trybie zwykłym, ale jej ocena w aspekcie wad opisanych w art. 156 § 1 K.p.a. W rozpoznawanej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, utrzymując w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2018 r., ocenił, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] września 1971 r. nie była obarczona takimi wadami, które skutkowałyby stwierdzeniem jej nieważności. Ocenę tę Sąd w pełni podziela. Podstawę materialnoprawną kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o rentach i innych świadczeniach dla rolników przekazujących nieruchomości rolne na własność Państwa. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy właściciel gospodarstwa rolnego, mógł na zasadach określonych w ustawie przekazać na własność Państwa wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, jeżeli obejmowało ono co najmniej 5 ha użytków rolnych. W zamian za przejęte nieruchomości Państwo zapewniało rolnikowi świadczenia pieniężne na warunkach określonych w ustawie, jeżeli rolnik ukończył 40 lat lub stał się inwalidą (art. 3 ust. 1). Rolnik, który w chwili przekazania nieruchomości na własność Państwa osiągnął wiek emerytalny lub był inwalidą, w zamian za przejętą przez Państwo nieruchomość miał prawo do dożywotniej miesięcznej renty pieniężnej w wysokości 1 200 zł, jeżeli obszar przekazanych nieruchomości obejmował powyżej 10 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych (art. 5 ust. 1 pkt 5). W toku przeprowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania, ustalono że Z. i J. małż. A. dobrowolnie wystąpili do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. wnioskiem z [...] marca 1968 r. o przejecie przez Państwo ich gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Wniosek swój umotywowali tym, że są w podeszłym wieku oraz złym stanem zdrowia. Zaznaczyli, że dalsze gospodarowanie na nieruchomości spowoduje jej zadłużenie. W tej sytuacji decyzją z [...] września 1971 r. przejęto gospodarstwo o pow. [...] ha (w tym [...] ha użytków rolnych) na rzecz Skarbu Państwa, za które to przejęcie przyznana została następnie byłym właścicielom renta w wysokości 1200 zł oraz dodatek w wysokości 400 zł (por. pismo J. A. z 5 lipca 1974 r.). Powyższe nastąpiło zatem zgodnie z cytowanym wyżej art. 1 ust. 1 ustawy, bowiem przejmowane gospodarstwo liczyło powyżej 5 ha użytków rolnych, zaś rentę przyznano z uwzględnieniem okoliczności, że obszar przekazanych nieruchomości obejmował powyżej 10 hektarów przeliczeniowych użytków rolnych (dokładnie [...] ha), a zatem zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy. Odnosząc się do zarzutu skarżącej, że na własność Państwa przejęto część gospodarstwa obejmującego las, za który małżonkowie A. nie otrzymali jakiegokolwiek ekwiwalentu, zauważyć należy, że przejęcie gospodarstwa następowało na wniosek właścicieli gospodarstwa rolnego, a w niniejszej sprawie wniosek rodziców skarżącej obejmował całe gospodarstwo rolne o pow. [...] ha. Zgodnie natomiast z art. 13 ustawy, możliwe było przekazanie części nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego jeżeli obszar tej części obejmował 5 ha użytków rolnych. Wniosek małżonków A. dotyczył jednak wszystkich nieruchomości wchodzących w skład należącego do nich gospodarstwa rolnego. W tej sytuacji organ rozpatrujący ww. wniosek przywołał w podstawie prawnej decyzji art. 5 ustawy, zgodnie z którym, za przekazanie nieruchomości o powierzchni przekraczającej 10 ha przeliczeniowych użytków rolnych, przysługiwała właścicielom renta w maksymalnej wysokości, tj. 1200 zł (art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy). Taką też rentę, jak wskazano powyżej otrzymali małż. A., dodatkowo powiększoną o dodatek w wysokości 400 zł. W tej sytuacji bez wpływu na treść kontrolowanego rozstrzygnięcia pozostaje kwestia niewypłacenia rodzicom skarżącej ekwiwalentu za część gospodarstwa rolnego obejmującego lasy. W ocenie Sądu, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z [...] września 1971 r. dotycząca przekazania przez małż. A. gospodarstwa rolnego Państwu, znajduje oparcie w obowiązujących na dzień jej wydania przepisach prawa, a zatem odmowa stwierdzenia jej nieważności przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest prawidłowa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji.