I SA/Wa 947/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 3 lutego 2022 r. nr SKO/I/I/50/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z 3 lutego 2022 r., nr SKO/I/I/50/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") po rozpatrzeniu odwołania B. B. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. (dalej: "organ I instancji") z 20 grudnia 2021 r., nr GOPS.5122.32.2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja Kolegium została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. B. B. zwrócił się z wnioskiem do Wójta Gminy S. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad matką J. B.. Wyjaśnił, że J. B. posiada orzeczenie o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji wydane przez lekarza orzecznika KRUS w dniu [...] stycznia 2020 r. Powołaną wyżej decyzją z 20 grudnia 2021 r., Wójt Gminy S. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji przywołał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej: "ustawa", "u.ś.r.") stwierdzając, że B. B. ma już ustalone prawo do świadczeń rentowych, ponadto wskazał, że negatywną przesłanką w rozpatrywanej sprawie - zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy - jest fakt, że niepełnosprawność J. B. powstała po ukończeniu 18 roku życia i po zakończeniu nauki w szkole. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżący wniósł od niej odwołanie. Kolegium, ww. decyzją z 3 lutego 2022 r., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. nie podzielając jednak w pełni uzasadnienia decyzji organu I instancji. Kolegium podniosło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na który powołał się Wójt Gminy S., wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał wskazał, że zróżnicowanie sytuacji prawnej osób opiekujących się dorosłymi członkami rodziny i ubiegających się z tego tytułu o świadczenie pielęgnacyjne w zależności od tego kiedy powstała niepełnosprawność, jest niezgodne z Konstytucją RP. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie przedmiotowego orzeczenia. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznano, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż B. B. sprawuje opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca spełnia przesłanki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec osoby, którą się opiekuje. Wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z matką, nie pracuje. Organ odwoławczy wyjaśnił, że negatywna przesłanka dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego (...). Jak zostało ustalone, skarżący otrzymuje rentę rolniczą w związku z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne skarżącemu nie przysługuje. Jednocześnie organ odwoławczy podniósł, że 26 czerwca 2019 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił orzeczenie w sprawie skargi dotyczącej wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r., zatem obowiązuje od 9 stycznia 2020 r. Kolegium wyjaśniło, że z orzeczenia KRUS z dnia 17 kwietnia 2008 r. wynika, że B. B. uznany jest za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym od - "12 sierpnia 1999 r." Nie stwierdzono niezdolności do samodzielnej egzystencji. Dalej stwierdziło, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową i organ nie ma możliwości przyznania świadczenia biorąc pod uwagę sytuację wnioskodawcy. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 3 lutego 2022r., wniósł B. B. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rolniczej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że organom umknął fakt, że kwestia zbiegu uprawnień do świadczeń została uregulowana w art. 33 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz. U. z 2020 r., poz. 174), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji Wójta Gminy S. z 20 grudnia 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie B. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] dotycząca odmowy przyznania B. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. B. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei, stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Kolegium słusznie wskazało, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, utracił przymiot konstytucyjności. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania im świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem przewidzianym w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności - jako uniemożliwiającym uzyskanie przez nich świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo także Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie doszło do zbiegu prawa do świadczeń – w tym przypadku prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności (w kwocie 1312,82 zł), która została przyznana skarżącemu ponowną decyzją Prezesa KRUS z 13 października 2021 r. oraz żądanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do postanowień art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność pobierania przez skarżącego renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, która jest niższa niż świadczenie pielęgnacyjne. Jak wynika z akt sprawy organ I instancji poinformował skarżącego podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, że osoba otrzymująca rentę albo emeryturę powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację ze świadczenia niższego. Wybór ten można zrealizować poprzez złożenie wniosku do właściwego organu o zawieszenie prawa do renty rolniczej, bądź emerytury. Skarżący złożył w tej sprawie stosowne oświadczenie w dniu 14 grudnia 2021 r. podkreślając jednak, że "nie złożył i nie będzie składał wniosku do KRUS o zawieszenie przyznanej mu renty rolniczej." Zasadnie więc organy stwierdziły, że pobieranie dwóch świadczeń jest niedopuszczalne. W skardze skarżący zarzuca niezastosowanie przez organy w sprawie art. 33 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd zwraca jednak uwagę, że przepis ten reguluje sytuację, w której rolnik mający prawo do renty nabywa prawo do emerytury rolniczej. W takiej sytuacji przysługuje świadczenie wyższe. Przepis ten nie ma więc zastosowania do zbiegu ze świadczeniami przysługującymi z innej ustawy, tj. ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przedmiotowej sprawie Sąd chciałby zwrócić jeszcze uwagę na dodatkową okoliczność. Otóż, z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem, przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. W związku z powyższym musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Powyższe oznacza, że w sprawie skarżący w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego musiałaby nie tylko zrezygnować z pobierania renty rolniczej z tytułu niezdolności, ale także wykazać, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź ich niepodjęcie miało miejsce w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że jak wynika z orzeczenia komisji lekarskiej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z 16 stycznia 2020 r., nie da się ustalić od kiedy istnieje trwała niezdolności J. B. do samodzielnej egzystencji. Istniała ona więc niewątpliwie w dniu 16 stycznia 2020 r. Natomiast w orzeczeniu KRUS z 17 kwietnia 2008 r. stwierdza się, że B. B. "został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie od 8 stycznia 1999 r. Trwała całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym pozostaje w związku z przyczynowym z wypadkiem przy pracy rolniczej w dniu 12 sierpnia 1999 r. Zdyskwalifikowany do leczenia rekonstrukcyjnego." Orzeczenie zostało wydane w sprawie ustalenia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. Następstwem ww. orzeczenia były decyzje KRUS o ustaleniu wysokości renty rolniczej z tytułu niezdolności, w tym decyzja z 13 października 2021 r. (w lewym roku z adnotacją, że jest to decyzja o ponownym ustaleniu wysokości renty). Pobieranie renty przez skarżącego wynika także z danych KRUS (dane o ubezpieczeniu zdrowotnym, dane o składkach). Tym samym rezygnacja z pracy zawodowej, a także niepodejmowanie zatrudnienia w przypadku skarżącego nie miała związku z koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawną matką, ale związana było z uzyskaniem przez skarżącego prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy (ww. orzeczenie KRUS) i jej ustaleniem w drodze decyzji KRUS. W konsekwencji powyższego należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Tym samym, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne. Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że pomimo braków w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium, prawidłowo zostało stwierdzone, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, tym samym w sprawie nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonych rozstrzygnięć. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - skargę oddalił.