I SA/Wa 952/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Marta Laskowska Protokolant Katarzyna Babik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty P. z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I S.A. WA/952/05 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] marca 2005 roku, nr [...] Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania S. C. od decyzji Starosty P. z dnia [...] 01.2005r., nr [...], odmawiającej zwrotu na rzecz A. R., H. B., J. N., S. C. i T. C. wywłaszczonych nieruchomości położonych we wsi E. gm. S. o pow. [...] ha i we wsi K. gm. G. o pow. [...] ha - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W toku postępowania administracyjnego ustalono, iż powyższe nieruchomości zostały wywłaszczone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. decyzją z dnia [...] marca 1952 r. Nr [...] w oparciu o art. 10 ust. 1 , art. 21 ust.3 i art. 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r./. Wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa dotyczyło nieruchomości stanowiących własność spadkobierców A. C. o pow. [...] ha położonej we wsi E. oraz nieruchomości o pow. [...] ha położonej we wsi K. Odszkodowanie za wyżej opisane nieruchomości ustalono odrębnymi decyzjami PWRN w K. z dnia [...] lutego 1956 r. Nr [...] i Nr [...] dla każdego ze spadkobierców. Odszkodowanie to zostało w całości wypłacone. Zgodnie z treścią art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543/ poprzedni właściciel lub spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Po raz pierwszy rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] września 2001 r., wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa po rozpatrzeniu odwołania S. C. utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z [...] maja 2001 r., odmawiającą zwrotu nieruchomości wywłaszczonej decyzjami z dnia [...] marca 1952r. położonej we wsi K. o pow. [...] ha i wsi E. o pow. [...] ha. Organ administracji publicznej ustalił wówczas, że od chwili wywłaszczenia tj. od 1953 r. do 1957 r. sporna nieruchomość była wykorzystywana pod poligon wojskowy "[...]" i znajdowała się we władaniu Ministra Obrony Narodowej, a zatem została zagospodarowana zgodnie z celem dla realizacji, którego orzeczono wywłaszczenie. W 1957 r. poligon wojskowy został zlikwidowany. W związku z powyższym, protokołem zdawczo-odbiorczym, spisanym w dniu [...] października 1957 r. Minister Obrony Narodowej przekazał Ministrowi Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego część terenów wchodzących w skład byłego poligonu, w tym również grunty położone we wsiach E. oraz K. Organ powołał się na uchwałę Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1995 r. Nr III AZP 3/95 (OSN - Zbiór Urzędowy z 1995 r. Nr 24, poz.296), zgodnie z którą, nieruchomość wywłaszczona na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych, nie podlega zwrotowi na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy została zagospodarowana przez przedsiębiorstwo państwowe zgodnie z celem, dla którego orzeczono wywłaszczenie, a następnie przekazana innej państwowej jednostce organizacyjnej. Zdaniem organu taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, bowiem wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31/ i w czasie obowiązywania tego dekretu zagospodarowano nieruchomość zgodnie z celem wywłaszczenia / pod poligon wojskowy/, a następnie dokonano zmiany jej przeznaczenia i przekazano nieruchomość innej jednostce organizacyjnej -Lasom Państwowym. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego S. C. zarzucając, iż decyzja ta jest krzywdząca. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2003 roku uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2001 r., oraz decyzję Starosty P. z [...] maja 2001 r., nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organy prowadzące postępowanie o zwrot nieruchomości nie wyjaśniły istotnych okoliczności sprawy. Wskazał, że decyzje z dnia [...] marca 1952 r. wywłaszczały m.in. nieruchomości położone we wsi E. /[...] ha/ i wsi K. /[...] ha/ na podstawie art. 10 ust. 1, 21 ust.3 i art. 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz. U. z 1952 nr 4, poz. 31/ zaś jako cel podano realizację narodowych planów gospodarczych. W decyzji ostatecznej organ powołuje się na to, iż od 1953 r. do 1957 r. sporna nieruchomość była wykorzystywana pod poligon wojskowy i znajdowała się we władaniu Ministra Obrony Narodowej, a zatem została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia, a w związku z likwidacją w 1957 r. poligonu wojskowego w dniu [...] października Minister Obrony Narodowej przekazał Ministrowi Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego część terenów. Sytuację tę organ ocenił jako uniemożliwiającą zwrot nieruchomości powołując się na opisaną na wstępie uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1995 r. III AZP 3/95 I SA 2834/01. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż poza twierdzeniem zamieszczonym w uzasadnieniu decyzji akta nie zawierają materiałów, świadczących o tym, że celem wywłaszczenia było urządzenie poligonu wojskowego, a cel ten potwierdzały zatwierdzone plany gospodarcze. W postępowaniu o zwrot nie ustalono także czy istniała decyzja lokalizacyjna w tym przedmiocie oraz kiedy i na jakim obszarze został urządzony poligon wojskowy. Podniósł, że tak zebrany materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż zostały spełnione przesłanki do zwrotu nieruchomości. Powoływanie się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1995 r. III AZP 3/95 również nie jest właściwe, bowiem dotyczy ona sytuacji zaistniałej pod rządami przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 z późno zm./. W dacie wydania poddanych kontroli decyzji obowiązywała ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543/, która w przepisie art. 137 definiowała pojęcie zbędności nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny przy ponownym rozpoznaniu sprawy nakazał ustalić, czy w odniesieniu do działek gruntów stanowiących własność spadkobierców A. C. zachodziły przesłanki z art. 137 ustawy, co przede wszystkim wymagało ustalenia celu, dla jakiego nastąpiło wywłaszczenie. Z załączonych do akt kserokopii decyzji cel ten bezpośrednio nie wynika. W szczególności, wymagało ustalenia, iż na wywłaszczonej nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Stwierdzenie w decyzjach organów obu instancji, iż został urządzony poligon wojskowy nie zostało poparte żadnymi dowodami, w szczególności brak jest dowodów, na podstawie których można przyjąć, iż lokalizacja poligonu wojskowego była realizacją narodowych planów gospodarczych. Brak także ustaleń kiedy poligon ten, w szczególności obejmujący teren spornych nieruchomości został urządzony. Starosta P., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] 01.2005r., nr [...] odmówił zwrotu na rzecz A. R., H. B., J. N., S. C. i T. C. wywłaszczonych nieruchomości, położonych we wsi E. gm. S. o pow. [...] ha oraz we wsi K. gm. G. pow. [...] ha. W uzasadnieniu powołanej decyzji podnosił, iż przedmiotowe nieruchomości zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia, a zatem nie występują, określone wart. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przesłanki jej zwrotu. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że przepis art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami / Dz.U. z 2000r. Nr 46, poz. 543 z późno zm./ stanowi o uprawnieniu poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z przepisem art. 13 7 ust. 1 ustawy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organ odwoławczy ustalił, że na podstawie zarządzenia organizacyjnego Szefa Sztabu Generalnego nr [...]. z dnia [...] sierpnia 1952r., zarządzenia Szefa Sztabu Głównego Kwatermistrzostwa nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952r. oraz rozkazu organizacyjnego Dowódcy Okręgu Wojskowego [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952r. został sformowany do [...] października 1952r. poligon artyleryjski nr [...] w miejscowości B. wg etatu nr [...]. Poligon ten rozwiązano na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów nr [...] z dnia [...] sierpnia 1957 r., co dokumentuje pismo Dowództwa Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej z dnia 8 marca 2004r. Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1957r. Minister Obrony Narodowej przekazał Ministrowi Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego część terenów wchodzących w skład byłego poligonu, w tym również przedmiotowe nieruchomości. Wskazane wyżej okoliczności uprawniają do stwierdzenia, że zachowany został ustawowy termin określony dla realizacji celu, na jaki zostały wywłaszczone sporne nieruchomości. Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma znaczenia dla postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości późniejsza zmiana jej użytkowania jeżeli nieruchomość została użyta na cel jej przeznaczenia. Taki stan rzeczy wystąpił zdaniem organu w niniejszej sprawie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł S. C. Zaskarżonej decyzji zarzucał, że jest krzywdząca i niesprawiedliwa, gdyż nie zostały zgromadzone wszystkie dokumenty niezbędne do jej podjęcia. Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia czy przy rozpatrywaniu sprawy organy administracji nie dopuściły się naruszenia prawa, materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego. Badając pod tym kątem zaskarżone decyzje Sąd uznał, iż przy ich podejmowaniu doszło do naruszenia prawa. W szczególności przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej nie wykonały wszystkich wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego. W systemie gospodarki planowej wszystkie inwestycje musiały wynikać z planów inwestycyjnych, które miały swoje odzwierciedlenie w narodowych planach gospodarczych. Przed wydaniem decyzji administracyjnej organ miał ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, że celem wywłaszczenia było urządzenie poligonu wojskowego, a cel ten potwierdzały zatwierdzone plany gospodarcze oraz czy istniała decyzja lokalizacyjna w tym przedmiocie, a także, kiedy i na jakim obszarze został urządzony poligon wojskowy. Ponadto czy na wywłaszczonej nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia. Jak również organ miał wskazać dowody, na podstawie których można przyjąć, iż lokalizacja poligonu wojskowego była realizacją narodowych planów gospodarczych. Organ odwoławczy ustalił, że na podstawie zarządzenia organizacyjnego Szefa Sztabu Generalnego nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952r., zarządzenia Szefa Sztabu Głównego Kwatermistrzostwa nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r. oraz rozkazu organizacyjnego Dowódcy Okręgu Wojskowego [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 1952r. został sformowany do [...] października 1952r. poligon artyleryjski nr [...] w miejscowości B. wg etatu nr [...]. Poligon ten rozwiązano na podstawie zarządzenia Prezesa Rady Ministrów nr [...] z dnia [...] sierpnia 1957 r., co dokumentuje pismo Dowództwa Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej z dnia 8 marca 2004r. Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1957r. Minister Obrony Narodowej przekazał Ministrowi Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego część terenów wchodzących w skład byłego poligonu, w tym również przedmiotowe nieruchomości. Tym samym organ ustalił, na jakim obszarze i kiedy został urządzony poligon wojskowy oraz kiedy został zlikwidowany. Wbrew wytycznym Naczelnego Sądu Administracyjnego organ nie ustalił, że celem wywłaszczenia było urządzenie poligonu wojskowego, a cel ten potwierdzały zatwierdzone plany gospodarcze oraz czy istniała decyzja lokalizacyjna w tym przedmiocie jak również, że lokalizacja poligonu wojsko- wego była realizacją narodowych planów gospodarczych. Organ nie odniósł się do kwestii dotyczącej zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości na cele poligonu w świetle zgodności z celem wywłaszczenia tj. realizacją narodowych planów gospodarczych. Osnowa decyzji głównej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] marca 1952 r. Nr [...] wydana została w oparciu o art. 10 ust. 1, art. 21 ust.3 i art. 24 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r./. Z decyzji tej wynika, że celem wywłaszczenia była realizacja narodowych planów gospodarczych. Nieruchomość zagospodarowania została na cele poligonu. Pozostaje do wyjaśnienia kwestia czy utworzenie poligonu było realizacją narodowych planów gospodarczych, ewentualnie czy zachodziła taka okoliczność, że podstawą wywłaszczenia nieruchomości na cele urządzenia poligonu mogła być jedynie powołana wyżej ustawa i jedynie na jej podstawie dokonywano wywłaszczeń nieruchomości na ten cel, ewentualnie, z czego wynika, że utworzenie poligonu jest realizacją narodowych planów gospodarczych. Organ ponownie rozpoznając sprawę powinien wyjaśnić te kwestie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.