I SA/Wa 952/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi L.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]; 2. umarza postępowania administracyjne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania L. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2018 r., nr [...], stwierdzającą, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone odwołującej się w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. w łącznej wysokości 2812 złotych oraz nakazującej jego zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego. Decyzja z [...] lipca 2013 r. [...], zmienianą decyzjami z [...] maja 2014 oraz [...] stycznia 2017 r., Prezydent [...] przyznał L. M. bezterminowo, począwszy od 1 lipca 2017 r. przewidziane w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.) przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem – J.K. Na podstawie decyzji ZUS z [...] grudnia 2017 r. nr [...] ustalono L. M. od 1 listopada 2017 r. prawo do emerytury. O decyzji tej wyżej wymieniona powiadomiła organ ustalający prawo do świadczeń rodzinnych 28 grudnia 2017 r., składając wówczas jej odpis. Mając na uwadze, że ustalone na rzecz opiekuna osoby niepełnosprawnej prawo do emerytury, stanowi przeszkodę w uzyskiwaniu świadczenie pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] Prezydent [...] uchylił swoją decyzję z [...] lipca 2013 r. Następnie zaś po wszczęciu odrębnego postępowanie Prezydent [...] decyzją z [...] marca 2018 r., utrzymaną w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2018 r., działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 oraz ust. 7 i 8 u.ś.r., uznał, że wypłacone L. M. w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. świadczenia pielęgnacyjne w łącznej kwocie 2812 złotych stanowią świadczenia nienależnie pobrane, oraz orzekł o obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W motywach tych decyzji organy wskazywały na wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a powołanej ustawy przeszkodę otrzymywania świadczeń od dnia 1 listopada 2017 r., związaną z ustaleniem prawa o emerytury, a nadto niepoinformowanie "niezwłoczenie" o tej okoliczności organów, mimo stosownego pouczenia strony o takim obowiązku zarówno w treści decyzji przyznającej świadczenie jak i we wniosku, zawierającym podpisane przez nią w tej materii oświadczenia. Zaistniała zatem, zdaniem organów, sytuacja opisana w definicji świadczenia nienależnie pobranego ujętej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., tj. "wypłaty świadczenia mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania". W krańcowej części uzasadnienia decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] pouczyło stronę, w związku z argumentacją odwołania nawiązującą do trudnej sytuacji materialnej rodziny, o możliwości umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz odsetkami w całości lub części przez organ, który wydał decyzję w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego L. M.wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazywała na bardzo trudną sytuację bytową w jakiej się znajduje, zwracając przy tym uwagę, że samodzielnie sprawuje opieką nad niepełnosprawną dorosła córką, po śmierci jej ojca. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) dalej "u.ś.r.", które regulują tryb i warunki ustalania świadczeń rodzinnych, w tym między innymi świadczeń pielęgnacyjnych, przyznawanych opiekunom osób niepełnosprawnych, którzy rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania osobistej opieki nad taką osobą (art. 17). Mając przy tym na względzie możliwość zaistnienia sytuacji pobierania świadczeń rodzinnych przez osoby ku temu nieuprawnione, ustawodawca uregulował w powyższym akcie tryb weryfikacji decyzji je przyznających (art. 32), jak też stwierdzania w drodze decyzji, że są one świadczeniami nienależnie pobranymi i nakładania na osoby, które je pobrały obowiązku ich zwrotu wraz z odsetkami (art. 30 ust. 1, 2b, 5). Definicje nienależnie pobranego świadczenia ustanowione zostały natomiast w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 5 u.ś.r. Są więc nimi m.in. "świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" (pkt 1). Do tak zdefiniowanego nienależnie pobranego świadczenia zakwalifikowały organy orzekające w sprawie sytuację pobierania przez skarżącą w listopadzie i grudniu 2017 r. świadczeń pielęgnacyjnych, w warunkach kiedy na mocy decyzji ZUS z [...] grudnia 2017 r., miała ona przyznane od 1 listopada 2017 r. prawo do emerytury, o czym nie poinformowała "niezwłoczenie" organu wypłacającego świadczenia pielęgnacyjne, do czego obligował ją art. 25 ust. 1 u.ś.r., choć była o tym obowiązku pouczona. Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić. Abstrahując nawet do nieuprawnionego w okolicznościach faktycznych sprawy założenie, że powiadomienie przez stronę organu wypłacającego świadczenia pielęgnacyjne o decyzji przyznającej emeryturę dwa tygodnie po jej wydaniu nie wypełnia warunku "niezwłoczności", o którym mowa w art. 25 ust. 1 u.ś.r., zauważyć wypada, że samo wiązanie momentu utraty prawa do owych świadczeń ze wskazaną w decyzji organu rentowego datą, od której skarżącej przyznano emeryturę (tu 1 listopada 2017 r.), nie znajduje uzasadnienia w treści normatywnej przywoływanego przez Kolegium art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury (...)". Użyte w jego redakcji sformułowanie "ustalone prawo do emerytury", jest sformułowaniem nieprecyzyjnym. Nie zostało ono również zdefiniowane w sposób odrębny w ustawie. Stąd rekonstruując jego znaczenie normatywne należy wziąć pod uwagę regulujące tę problematykę przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1279), a nie kierować się li tylko jego literalnym brzmieniem. Ustawa ta z kolei przewiduje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do emerytury zapada w formie decyzji właściwego organu rentowego (art. 115 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1). A skoro tak, to nie powinno budzić wątpliwości, że o wiążącym ustaleniu prawa do emerytury – a tylko takie jest miarodajne - można mówić dopiero wówczas gdy została wydana w tym przedmiocie stosowana decyzja organu rentowego, mająca przy tym walor prawomocności. Taki zaś uzyskuje ona z upływem przewidzianego w art. 4779 § 1 k.p.c., miesięcznego terminu na wniesienie od niej odwołania. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy termin ów (zważywszy na datę podjęcia decyzji emerytalnej – [...] grudnia 2017 r.) mógł więc najwcześniej upłynąć [...] stycznia 2018 r. A skoro tak, to o zaistnieniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., uniemożliwiającej pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego (a wiec powodującej także ustanie prawa do świadczeń już przyznanych) można mówić dopiero po tej dacie. Tym samym świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej przed tą datą, a tym bardziej przed datą wydania decyzji emerytalnej, nie tylko nie mogło być zakwalifikowane jako "nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ale w ogóle nie mogło być rozpatrywane w kategoriach świadczenia nienależnego. Podjęta zatem w takich uwarunkowaniach decyzja Prezydenta [...] z 3 marca 2018 r., uznająca wypłacone L. M. w listopadzie i grudniu 2017 r. świadczenia pielęgnacyjne za nienależnie pobrane i nakazująca ich zwrot, jak też utrzymująca ją w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oceniane być musza jako wydane z istotnym naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego, co prowadzić musi do ich uchylenia. Zważywszy z kolei na niezaistnienie w sprawie okoliczności, które wypełniałyby hipotezę normy prawnej ujętej w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie uznania wypłaconych jej świadczeń za nienależnie pobrane, jest bezprzedmiotowe. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz.1302 ze zm.), a także art. 145 § 3 tej ustawy w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., orzekł jak w sentencji.