I SA/Wa 962/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Zdanowicz Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) asesor WSA Jerzy Siegień Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Kultury decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2005 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek W. i J. małż. B., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2004 r. nr [...], którą odmówił skreślenia z rejestru zabytków dworu w miejscowości K., Gmina Ł. Z przedstawionych akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 12 lipca 2003 r. W. i J. małż. B. wystąpili o skreślenie dworu w K. z rejestru zabytków w związku z tym, że jego stan techniczny nie pozwala na przeprowadzenie remontu. Wnioskodawcy wskazali, że w operacie szacunkowym sporządzonym w sierpniu 1993 r. podkreślono fakt pęknięć ścian i fundamentów oraz zarwania dachu, co zdaniem rzeczoznawcy kwalifikowało obiekt już wówczas do rozbiórki. Zły stan obiektu, możliwość jego zawalenia i konieczność rozbiórki potwierdza opinia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. Minister Kultury, po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z dnia [...] marca 2004 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków dworu w K. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że dwór został wpisany do rejestru zabytków na podstawie decyzji Głównego Konserwatora Zabytków w Ł. z dnia [...] sierpnia 1967 r. nr [...]. Dwór został wzniesiony prawdopodobnie w pierwszej połowie XIX wieku i stanowi budynek parterowy, murowany częściowo podpiwniczony, z czterospadowym dachem krytym gontem. Na początku XX wieku dobudowano boczne skrzydło. Z karty ewidencyjnej założonej w październiku 1982 r. wynika, że już wtedy budynek dworu był w złym stanie technicznym (zawilgocone piwnice, zniszczona stolarka okienna i drzwiowa, zły stan podłóg i stropów, nieszczelny i częściowo zarwany dach). Obecnie stan techniczny obiektu znacznie się pogorszył. W ramach przeprowadzonego postępowania administracyjnego została przedstawiona opinia mgr inż. arch. P. F. rzeczoznawcy Ministra Kultury oraz mgr inż. arch. W. W. z Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Ł. z dnia 23 stycznia 2004 r., poprzedzona oględzinami obiektu w dniu 16 stycznia 2004 r., w której potwierdzono zły stan zachowania dworu. Znaczne zawilgocenie murów oraz fragmentaryczne ich spękania, częściowo zniszczone i zawalone stropy, które bez właściwego zabezpieczenia mogą stanowić poważne zagrożenie dla osób przebywających wewnątrz, zniszczona więźba dachowa oraz pokrycie dachu (gonty przegniłe, niekompletne). Jednak pomimo takiego stanu technicznego zachowana została zwartość bryły. Ponadto, jak wynika z opinii i dokumentacji fotograficznej, zachowała się część najprawdopodobniej pierwotnych elementów wyposażenia dworu, tj. stolarki okiennej i drzwiowej wraz z kowalskimi zawiasami i okuciami. Na szczególną uwagę, zdaniem autorów opinii, zasługuje tzw. wsuwanka drewnianego stropu wykonana z listew dranicowych, rozwiązanie rzadko spotykane w budownictwie dworskim. W dobrym stanie technicznym znajdują się nadproża, wyjątek stanowi jedynie nadproże nad osią główną wejścia ogrodowego w południowej elewacji dworu. W dobrym stanie są również sklepienia piwnic. W przedmiotowej sprawie organ uznał za przydatną opinię wydaną przez rzeczoznawcę Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Ł. i dopuścił jako jeden z dowodów w sprawie. Stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) zabytek zostaje skreślony z rejestru zabytków jedynie w przypadku, gdy uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. W omawianym przypadku, pomimo iż obiekt jest w złym stanie technicznym, to żadna z wymienionych okoliczności nie zachodzi. Dwór w K. jest cennym przykładem architektury dworkowej, stanowiącym bardzo ważny element miejscowego krajobrazu kulturowego. Nadal istnieje realna szansa przeprowadzenia jego remontu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. i J. małż. B. podnieśli, że w toku postępowania nie został uwzględniony ich wniosek o wykonanie ekspertyzy budowlanej w celu określenia faktycznego stanu budynku. Ze swej strony przedstawili opinię Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. i operat szacunkowy z dnia 26 sierpnia 1993 r., z których wynika, że obiekt kwalifikuje się do rozbiórki. W ocenie wnioskodawców, obecny stan zniszczenia budynku powoduje utratę jego wartości historycznej i jest podstawą, w świetle art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, do skreślenia go z rejestru. Minister Kultury decyzją ostateczną z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2004 r. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że ponowne oględziny obiektu w dniu 1 września 2004 r. wykazały, że jego stan zachowania jest bardzo zły. Obiekt ma fragmentarycznie spękane mury oraz uszkodzone stropy, więźbę dachową i pokrycie dachowe. Degradacja dworu następowała od lat. Jak wynika z aktu sprzedaży obecni właściciele nabyli go w złym stanie technicznym, jednak nie podjęli żadnych działań w celu zachowania dworu, tzn. zabezpieczenia budynku i przeprowadzenia prac remontowych. Opieka nad zabytkiem jest sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza i polega na zapewnieniu warunków prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, korzystanie z zabytku w sposób zapewniający zachowanie jego wartości zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 powołanej ustawy. Nie jest zasadny zarzut, iż uwagi i wnioski skarżących do opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Ł. nie zostały uwzględnione przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Opinia została sporządzona przez specjalistów w dziedzinie architektury, którzy dokonali oceny nie tylko walorów zabytkowych obiektu, ale także wypowiedzieli się co do stanu jego zachowania. Wnioskodawcy również mieli możliwość przedłożenia w trakcie postępowania dowodów w sprawie, np. aktualnej ekspertyzy technicznej budynku. Na decyzję Ministra Kultury J. B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zakwestionował uzasadnienie decyzji odmawiającej skreślenie dworu z rejestru zabytków. Wskazał na brak jednoznacznych ustaleń rzeczywistego stanu obiektu. W protokole z wizji lokalnej zapisano, że poddasze było niedostępne w wyniku zniszczenia dachu i zarwania stropów, a przebywanie wewnątrz powoduje zagrożenie życia. Z tego powodu wnioski swoje autorzy opinii oparli w znacznej części nie na dokumentacji konserwatorskiej i technicznej, a na domniemaniach: "stolce więźby wydają się być dobrze zachowane" były one bowiem niedostępne ze względu na zniszczenia konstrukcji, "mury wydają się nie przedstawiać stanu zagrożenia", a ponadto stwierdzono, iż brak inwentaryzacji "utrudnia interpretację wartości zabytkowych". Nie jest zgodne z prawdą, że skarżący nie dbał o obiekt, bowiem zabezpieczał go wielokrotnie ale zabezpieczenia rozkradano lub niszczono. Wewnątrz budynku nie ma żadnych elementów wartościowego wystroju, gdyż zawalone belki uszkodziły całe wnętrze. Nie zachował się też wystrój ścian zewnętrznych, nie zachowała się też stolarka okienna i drzwiowa. Budynek jest w stanie śmierci technicznej wskutek trwającego od lat procesu niszczenia, zagrzybienia, które nie dają się zatrzymać. Skarżący nie był informowany o obowiązku wykonania na swój koszt i dostarczenia aktualnej ekspertyzy technicznej. Sądził, że konserwator zabytków z racji pełnienia swej funkcji związanej z ochroną zabytków posiada taką fachową i rzetelnie wykonaną dokumentację umożliwiającą powiązanie aktualnego stanu substancji obiektu i jego wpływ na wartość zabytkową pozostałych reliktów. Ewentualny remont budynku musiałby być przy jego obecnym stanie co najmniej w 90% rekonstrukcją. Ponadto, od daty wpisu do rejestru zabytków, tj. od 1967 roku ochrona konserwatorska była teoretyczna, inaczej bowiem nie doszłoby do takiego stanu obiektu, w jakim skarżący go nabył. W odpowiedzi na skargę Minister Kultury w pierwszej kolejności wniósł o jej odrzucenie z uwagi na to, że odnosi się do decyzji Ministra Kultury z dnia [...] marca 2004 r., a więc do decyzji, od której przysługiwał skarżącemu środek odwoławczy. Wobec wyjaśnienia przez wnoszącego skargę, iż dotyczy ona decyzji ostatecznej z dnia [...] marca 2005 r. Minister Kultury wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko przyjęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji jest obarczone wadą mogącą mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji obowiązany jest do podejmowania w toku postępowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Zasadę tę wzmacnia przepis art. 77 § 1 kpa zobowiązujący organ do zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Z treści art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika, że zabytek zostaje skreślony z rejestru zabytków w przypadku, gdy uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. O skreśleniu z rejestru zabytków przesądzają zatem stan techniczny zabytku oraz wpływ tego stanu technicznego na jego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Te dwa elementy muszą być ustalone jednoznacznie w oparciu o pełny materiał dowodowy. W niniejszej sprawie organ nie wyjaśnił w prawidłowy sposób tych istotnych dla sprawy okoliczności. Rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku skarżących o skreślenie z rejestru zabytków dworu w K. zostało oparte na ustaleniach zawartych w opinii sporządzonej w dniu 23 stycznia 2004 r. przez rzeczoznawcę Ministra Kultury mgr inż. arch. P. F. oraz mgr inż. arch. W. W. z Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w Ł., w konkluzji której stwierdzono, że dwór w K. ze względu na jego szczególne położenie, jak również zachowane elementy nie powinien zostać wykreślony z rejestru zabytków, a stan zachowania obiektu wprawdzie bardzo zły, nie spowodował utraty jego wartości historycznej, artystycznej i naukowej. Należy jednak zwrócić uwagę, że tak sformułowane wnioski opinii bezpośrednio poprzedza stwierdzenie, iż "zawarte dokumenty w sprawie wykreślenia dworu z rejestru zabytków nie zawierają takich istotnych elementów, jak inwentaryzacja konserwatorska oraz orzeczenie techniczne podpisane przez uprawnionego rzeczoznawcę. Wprawdzie autorka "białej karty" podaje, że inwentaryzacja istnieje, jednak jej brak utrudnia interpretację wartości zabytkowych układu funkcjonalnego obiektu". Treść powyższego zastrzeżenia nasuwa uzasadnione wątpliwości, czy opinia z dnia 23 stycznia 2004 r. była pełna i mogła stanowić wystarczający dowód do przyjęcia przez Ministra Kultury, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Trzeba podkreślić, że dowód z opinii biegłego, tak jak każdy dowód w sprawie, podlega ocenie przez organ administracji z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organ działając w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), ma obowiązek dokonać oceny przydatności opinii jako dowodu w sprawie i odpowiednio wyjaśnić to w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie organ poprzestał wyłącznie na konkluzji opinii pomijając jej pozostałą treść, a przede wszystkim zastrzeżenie odnoszące się do braków w dokumentacji powodujących trudności w interpretowaniu wartości zabytkowych układu funkcjonalnego obiektu. Podjęcie mimo takiej sytuacji decyzji o odmowie skreślenia dworu z rejestru zabytków wymagało wyjaśnienia przez organ w uzasadnieniu decyzji, z jakich względów, mimo powyższych zastrzeżeń uznał wnioski autorów opinii za miarodajne. Uzasadnienia zaskarżonej decyzji, ani decyzji ją poprzedzającej Ministra Kultury, takiego wyjaśnienia nie zawierają; stwierdzono jedynie, że opinię uznano za przydatną i dopuszczono jako jeden z dowodów w sprawie. Zauważyć należy, że z uzasadnienia obu decyzji nie wynika, jakie dowody - poza omawianą opinią - dopuszczono w sprawie. Uchybiono zatem przepisowi art. 107 § 3 kpa, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, dla jakich innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Minister Kultury w niniejszej sprawie, niezgodnie z dyspozycją powołanego przepisu, ograniczył się tylko do części opinii rzeczoznawców przyjętej w sprawie jako jedyny środek dowodowy, pomijając inne fragmenty tej opinii. Wskazane uchybienia uzasadniają twierdzenie, że przeprowadzone postępowanie administracyjne pozostawało w niezgodzie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 kpa), zaś ocena dowodu dopuszczonego w sprawie była dowolna, przez co doszło do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa). Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.