I SA/Wa 980/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 21 lutego 2024 r. nr KO C/579/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej: "Skarżąca"), postanowieniem z 21 lutego 2024 r. nr KO C/579/Op/24, utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta [...] (dalej: "Prezydent") z [...] grudnia 2023 r. nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego decyzją z [...] lutego 20216 r. nr [...]. Postanowienie Kolegium wydano w następującym stanie fatycznym i prawnym. Prezydent decyzją z [...] października 2023 r. nr [...] uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z [...] lutego 2016 r., wypłacony w lutym 2016 r. w kwocie 100 zł, za świadczenie nienależnie pobrane i orzekł o jego zwrocie w terminie do 31 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji m.in. stwierdził, że w sprawie nie zachodzi uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901) dalej: "u.p.s.", tj. okoliczności szczególne, które mają charakter nadzwyczajny i w taki stopniu rzutują na sytuację Skarżącej, jako osoby zobowiązanej do zwrotu pobranego świadczenia, że nieuzasadnionym byłoby egzekwowanie nienależnie pobranego świadczenia. Pismami z 20, 21 i 26 listopada 2023 r. Skarżąca wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu ww. świadczenia, którego dotyczyła decyzja z [...] października 2023 r., z uwagi na art. 104 ust. 4 u.p.s. Stwierdziła, że nigdy nie odmawiała współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz nie wprowadzała w błąd jego pracowników, jak również nie zatajała okoliczności mających istotny wpływ na prawo do świadczeń. Wskazała na błąd administracyjny w przetwarzaniu danych rodziny ze strony urzędu oraz liczne zmiany pracowników socjalnych przeprowadzających postępowania o pomoc, a tym samym zawiniony niedobór informacji ze strony organu. Jednocześnie odrębnym pismem z 21 listopada 2024 r. złożyła odwołanie od decyzji z [...] października 2023 r., po rozpoznaniu którego Kolegium decyzją z [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z [...] października 2023 r. Na powyższą decyzję Kolegium Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, która została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 541/24. Prezydent, po rozpoznaniu wniosków Skarżącej z 20, 21 i 26 listopada 2023 r., działając na postawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "K.p.a.", postanowieniem z [...] grudnia 2023 r. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z [...] lutego 2016 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest ostateczna, w związku z faktem wniesienia przez Skarżącą od niej odwołania. Podkreślił, że nie może odstąpić od żądania zwrotu należności, która nie została ustalona prawomocną decyzją. Niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła zażalenie wskazując, że toczące się postępowanie odwoławcze od decyzji z [...] października 2023 r. nie stoi na przeszkodzie rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku bowiem już w prowadzonym postępowaniu o zwrot świadczenia organ może odstąpić od zwrotu na wniosek strony. Kolegium, po rozpatrzeniu powyższego zażalenia, postanowieniem z 21 lutego 2024 r. utrzymało w mocy postawienie Prezydenta z [...] grudnia 2023 r. W uzasadnieniu stwierdziło, że przed wydaniem decyzji w przedmiocie zwrotu, organ przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. Wskazało, że Prezydent nie dostrzegł takiej konieczności, albowiem wydał decyzję z [...] października 2023 r. w sprawie uznania świadczenia za nienależne oraz orzekł o jego zwrocie. Podkreśliło, że żądanie wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od świadczenia w takim stanie faktycznym byłoby bezprzedmiotowe. Na powyższe postanowienie Kolegium skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Skarżąca. W uzasadnieniu stwierdziła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. Zatem mogła wystąpić z wnioskiem o odstąpienie i organ mógł prowadzić postępowanie w tym przedmiocie celem zbadania okoliczności sprawy. Wskazała, że wniosek rozpatrywał Prezydent i nie został on przesłany Kolegium, które niezależnie rozpoznawało odwołanie. Stwierdziła, że postępowanie sądowe dotyczy kwestii stwierdzenia istnienia, bądź nie, zobowiązania, zaś postępowanie z wniosku dotyczy odstąpienia od zwrotu świadczeń i jest postępowaniem wszczętym po zakończeniu postępowania przez Kolegium w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego. W jej ocenie gdyby organ rozpatrzył wniosek i odstąpił od żądania zwrotu świadczeń, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze stałoby się bezprzedmiotowe. Rozpoznanie wniosku strony ma wpływ na toczące się postępowanie sądowe i powinno być prowadzone. Podniosła, że w pouczeniu decyzji z [...] października 2023 r., znajduje się informacja o tym, iż strona może złożyć niezależnie wniosek m.in. o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń i nie "koliduje" to z sądowym postępowaniem odwoławczym. Postanowienie jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i jest wykonywalne. Sądowe postępowanie odwoławcze oraz zakończone w obu instancjach postępowania w trybie administracyjnym nie stoją na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku strony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga jest niezasadna. Podstawę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego decyzją z [...] lutego 2016 r. stanowił art. 61a § 1 K.p.a. zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W przepisie tym zawarto dwie odrębne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, którymi są: 1) wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną; 2) istnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Okoliczności świadczące o istnieniu "innych uzasadnionych przyczyn", o których mowa w tym przepisie nie zostały co prawda w Kodeksie skonkretyzowane, niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że są to tego rodzaju okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Obejmują więc sytuacje gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z 22 maja 2015 r., II OSK 2671/13). Tytułem przykładu można tu wymienić: brak podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym; gdy żądanie wniesiono po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw; żądanie dotyczy sprawy, która nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej; żądanie wniesiono w sprawie rozstrzygniętej inną decyzją lub w której toczy się postępowanie przed właściwym organem administracji. W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z ostatnią z wymienionych przykładwo sytuacji. Na gruncie przedmiotowej sprawy, organy orzekające obu instancji za inną przyczynę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowanie w sprawie z wniosku Skarżącej uznały fakt, iż w sprawie dotyczącej świadczenia, przyznanego decyzją z [...] lutego 2016 r., toczyło się już postępowanie i kwestia uznania go za nienależnie pobrane rozstrzygnięta została decyzją z [...] października 2023 r., która w momencie wpłynięcia przedmiotowego wniosku Skarżącej o odstąpienie, nie była ostateczna. W ramach tego postępowania Prezydent badał czy w sprawie zachodzi uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. (tego dotyczy przedmiotowy wniosek), czemu dał wyraz w treści uzasadnienia niniejszej decyzji. To w tym postępowaniu, a nie w postępowaniu odrębnym, ocenie organu podlega potencjalna możliwość odstąpienia od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Rację ma zatem Kolegium twierdząc, że nie można odstąpić od żądania zwrotu należności, która jeszcze nie została ustalona prawomocną decyzją. Wobec czego pisma Skarżącej z 20, 21 i 26 listopada 2023 r., obejmujące wniosek o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie mogły uruchomić w tym przedmiocie postępowania odrębnego od postępowania w sprawie uznania danych świadczeń za nienależnie pobrane i wydania w nim merytorycznego rozstrzygnięcia. W tym stanie rzeczy odmowa wszczęcia postępowania w tej sprawie odpowiada prawu, co czyni skargę niezasadną. Z tych przyczyn Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy, który to przepis dopuszcza stosowanie ww. trybu jeśli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie kończące postępowanie.