I SA/Wa 984/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 4 stycznia 1993 r. (data wpływu) M. P. złożył w Urzędzie Miasta w [...] wniosek o rekompensatę z tytułu pozostawienia przez ojca A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we wsi [...], powiat [...], województwo [...]. Z zaświadczenia Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] czerwca 1981 r. wynika, że A. P. zmarł [...] czerwca 1981 r. Postanowieniem z dnia [...] września 1994 r., sygn. akt. [...] Sąd Rejonowy w [...], stwierdził, iż spadek po A. P. nabyli: C. P. oraz M. P. po 1/2 części spadku każdy. Z kolei, spadek po zmarłym, w dniu [...] stycznia 1998 r., M. P. nabyła w całości, na podstawie testamentu, żona T. P. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...]). Oświadczeniem z dnia 18 marca 1998 r. T. P. przekazała swoje uprawnienia do rekompensaty w sprawie nieruchomości położonej w [...], na rzecz C. P. (brata zmarłego M. P.) - karta 27-28 akt administracyjnych. Następnie - pismem z dnia 17 marca 2005 r. – T. P. wskazując, że jest jedyną spadkobierczynią M. P. wystąpiła do Prezydenta [...] o przekazanie sprawy w sprawie rekompensaty właściwemu Wojewodzie. Postanowieniem z dnia [...] marca 2005 r. Prezydent przekazał sprawę dotyczącą wniosku M. P., zgodnie z właściwością, Wojewodzie [...]. Decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił C. P., po przeprowadzeniu postępowania na jego wniosek, prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez ojca A. P. W wyniku odwołania C. P., decyzją z dnia [...] października 2008 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Decyzja z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia C. P. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia w 1958 r. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez A. P. Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1443/10 oddalił skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2010 r. Wyrok jest prawomocny. W roku 2014 C. P. ponowił wniosek, w następstwie czego Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr [...] odmówił Panu C. P. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, we wsi [...], pow. [...], woj. [...]. Decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] nr [...] w całości i umorzył postępowanie w sprawie wszczętej wnioskiem C. P. Następnie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3157/14, oddalił skargę Pana C. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. Wyrok jest prawomocny. W międzyczasie, Wojewoda [...] - pismem z dnia 7 listopada 2013 r. - wezwał T. P. do uzupełnienia wniosku M. P. w sprawie rekompensaty za ww. mienie (karta 21 akt administracyjnych). Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Wojewoda [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne, wszczęte na wniosek M. P., w sprawie wydania decyzji o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi [...], pow. [...], woj. [...]. Organ wyjaśnił, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za ww. nieruchomość zostało zakończone decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. wydaną wobec C. P. Odwołania od powyższej decyzji wnieśli T. P. oraz C. P. Postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził niedopuszczalność odwołania C. P. Postanowienie nie zostało zaskarżone. Decyzją z dnia [...] maja 2016 r. Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Jednakże, w przedmiotowej prawie zaistniała konieczność umorzenia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to m.in. brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W niniejszej sprawie brak jest właśnie przedmiotu postępowania, albowiem postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej zostało już zakończone decyzją ostateczną. Decyzja o umorzeniu jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Skargę na powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa wniosła, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, T. P. Skarżąca podniosła, że "jej akta spełniają wszystkie wymogi ustaw, kodeksu i rozporządzenia. Ojciec męża był zmuszony przyjechać do Polski, ponieważ zostając tam był pewny, że nie spotka się z synami." Ponadto podkreśliła, że z zaskarżonej decyzji nie wynika z jakiego powodu nie należy jej się rekompensata, oraz które akta przez nią złożone są nieprawdziwe lub których brak. W konsekwencji, T. P. wniosła o zmianę decyzji Wojewody, którą uważa za niesprawiedliwą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku M. P., ponowionego wnioskiem T. P. z dnia 17 marca 2005 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. P. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. we wsi [...], powiat [...], województwo [...]. Decyzja organu pierwszej instancji ma charakter procesowy, a podstawą jej wydania jest art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W orzecznictwie sądowym powszechnie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi przepis art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z konstytutywnych elementów sprawy, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. C. H. Beck, Warszawa 2011, str. 410 – 411). Czyli, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne, staje się prawnie niedopuszczalne. Bezprzedmiotowym może być zatem postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy. Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, zaś decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Tak rozumiana bezprzedmiotowość postępowania, w ocenie Sądu, zaszła w przedmiotowej sprawie. Okolicznością niesporną jest, że spadek po zmarłym w dniu [...] stycznia 1998 r. M. P. nabyła w całości, na podstawie testamentu, jego żona T. P. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 1998 r., sygn. akt [...]). Niesporne jest także to, że oświadczeniem z dnia 18 marca 1998 r. złożonym przed notariuszem M. R., Kancelaria Notarialna w [...], T. P. przekazała swoje uprawnienia do ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą we wsi [...] na rzecz C. P. (brata M. P.). W dacie złożenia powyższego oświadczenia kwestie związane z rekompensatą za tzw. mienie zabużańskie uregulowane były w art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741). Zgodnie z ust. 1 powołanego artykułu: "Na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez Państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości.". Zakres podmiotowy osób uprawnionych do uzyskania prawa do rekompensaty uzupełniał ust. 5 powołanego artykułu stanowiący: "W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione.". Przepis ten obowiązywał aż do daty jego uchylenia w dniu 30 stycznia 2004 r. przez ustawę z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39), obecnie zastąpioną przez ustawę z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (j.t. Dz. U. z 2014 r., poz. 1090 ze zm.). Począwszy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. wskazanie przez spadkobiercę repatrianta osoby uprawnionej do uzyskania prawa do rekompensaty następowało poprzez złożenia oświadczenia z podpisem notarialnie poświadczonym, zaś od 27 października 2005 r., to jest od daty wejścia w życie ustawy o prawie do rekompensaty, wskazanie osoby uprawnionej mogło być dokonane również przez złożenie oświadczenia przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Prowadząc postępowanie administracyjne z wniosku C. P. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez jego ojca, organ administracji przywołał w swoim rozstrzygnięciu powyższe oświadczenie T. P. z dnia 18 marca 1998 r. o scedowaniu jej uprawnień na rzecz szwagra. Postępowanie wobec C. P. w sprawie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w [...] zakończyło się w czerwcu 2010 r. decyzją Wojewody [...] utrzymaną w mocy decyzją Ministra Skarbu Państwa. Skarga na tę ostatnią została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1443/10, który jest prawomocny. W roku 2014 C. P. ponowił wniosek o rekompensatę, jednakże rozpoznanie jego także nie nastąpiło zgodnie z oczekiwaniem wnioskodawcy (decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] września 2014 r.). Stanowisko organu administracji potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3157/14. Wyrok ten nie został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym, wobec scedowania uprawnień przysługujących T. P. po zmarłym mężu na rzecz jego brata oraz wobec zakończenia postępowania administracyjnego z wniosku C. P. o potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we wsi [...], powiat [...], województwo [...] - należy uznać za prawidłowe stanowisko Wojewody i Ministra co do braku prawnych możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego z wniosku M. P., złożonego w 1993 r. a ponowionego przez jego żonę w 2005 r. Zastrzeżenia Sądu budzi jedynie zachowanie Wojewody [...], który w wyżej opisanym stanie faktycznym sprawy wezwał, pismem z dnia 7 listopada 2013 r., T. P. do uzupełnienia brakujących dokumentów w związku ze złożonym przez M. P. wnioskiem o rekompensatę. Działanie takie wskazywało bowiem, iż organ dąży do merytorycznego rozpoznania sprawy. Okoliczność ta nie wpływa jednak na prawidłowość końcowego rozstrzygnięcia organu. W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił.