I SA/Wa 992/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2014 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie należności za usługi opiekuńcze 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz W. S. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] stycznia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej "SKO"), po rozpoznaniu odwołania Pani W. S. (dalej "Skarżąca"), od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2013 r. (dalej "Prezydent"), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Z akt administracyjnych przedstawionych sądowi wyłania się następujący przebieg postępowania . Prezydent W. decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., uchylił w całości własną decyzję z [...] października 2011 r. a następnie przyznał Skarżącej świadczenie w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w zakresie pielęgnacji od dnia [...] grudnia 2011 r. do dnia [...] marca 2012 r. i ustalił cenę za 1 godzinę usługi na kwotę [...] zł., wskazując, że odpłatność za ww. usługi wynosi 100% kosztów każdej zrealizowanej godziny. Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji do SKO, które decyzją z [...]października 2013 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Tutejszy sąd wyrokiem z 19 marca 2014 r. sygn. akt. I SA/Wa 3247/13 oddalił skargę przez Skarżącą wniesioną na decyzję SKO. Prezydent decyzją z [...] października 2013 r., wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 ust. 11, art. 36 ust. 2 pkt l, art. 50 ust. 1 i ust. 5, art. 96 ust. 2 i 4, art. 104 ust. 3, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182, dalej "u.p.s") zobowiązał Skarżącą do uregulowania należności w kwocie [...] złotych za usługi przyznane decyzją z [...] grudnia 2012 r. w terminie 30 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że wziął pod uwagę realne dochody Skarżącej, ustalone podczas wywiadu w dniu 20 września 2013 r. wynoszące [...] złotych, wydatki wynoszące miesięcznie [...] złotych i uznał, że nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu kwoty stanowiącej przedmiot postępowania i nie powstaje ryzyko, że żądanie zwrotu kwoty będzie niweczyło skutki udzielonej pomocy. Prezydent wskazał, że jeżeli jednorazowa spłata kwoty będzie dla Skarżącej nadmiernie uciążliwa, organ na jej wniosek może rozłożyć spłatę na dogodne raty. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca zarzuciła organowi nie uwzględnienie jej stanu zdrowia oraz ponoszonych przez nią wydatków, podkreśliła że nie ma żadnych bliskich osób a kwota [...] złotych jest dla niej znacznym wysiłkiem finansowym. Wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu powyższej kwoty podkreślając, że bezspornym w sprawie jest, iż nie jest w stanie samodzielnie podejmować czynności życia codziennego, spełnia przesłanki do udzielenia świadczeń społecznych. W razie nie uwzględnienia jej wniosku o umorzenie należności wniosła o jej rozłożenie na raty wskazując że może spłacać należność po [...] złotych miesięcznie. Opisaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu wskazało, że Skarżąca posiada środki pieniężne na niezbędne potrzeby życiowe a kwota odpłatności za usługi opiekuńcze w wysokości [...] złotych miesięcznie nie stanowi nadmiernego obciążenia i nie niweczy skutków udzielonej pomocy. Skarżąca jest w stanie podnosić niezbędne wydatki mając na uwadze miesięczne dochody w wysokości około [...] złotych. SKO przyznało, że sytuacja życiowa w jakiej znajduje się Skarżąca jest trudna, jednak nie stanowi ona szczególnego przypadku w rozumieniu art. 104 ust. 4 u.p.s. Odnosząc się do wniosku o rozłożenie na raty należności organ wskazał, że właściwym w tej sprawie jest organ pierwszej instancji. Skarżąca wniosła na powyższe rozstrzygnięcie skargę do tutejszego sądu zarzucając decyzji SKO naruszenie przepisów postępowania to jest art. 7, art. 8, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na wydaniu decyzji z pominięciem wszechstronnego rozpoznania całości materiału dowodowego sprawy. Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu Skarżąca podtrzymała dotychczasowe stanowisko. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje : Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu. W zaskarżonej decyzji SKO uznało, że sytuacja Skarżącej jest trudna, jednak nie stanowi ona szczególnego przypadku, o którym mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Jednocześnie organ uznał, że w zakresie rozłożenia na raty ustalonej kwoty Skarżąca winna zwrócić się do organu pierwszej instancji. W ocenie sadu powyższe stanowisko jest nieprawidłowe z następujących przyczyn. Stosownie do art. 104 ust. 4 u.p.s. "w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty". Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, z cytowanego przepisu wynika, że na organie orzekającym w sprawie zwrotu świadczenia ciąży obowiązek pouczenia osoby korzystającej z pomocy społecznej o możliwości złożenia wniosku o zastosowanie ulg wskazanych w analizowanym przepisie, a następnie obowiązek rozpoznania takiego wniosku (por. wyrok NSA z 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07). Sąd podkreśla w tym miejscu, że wskazany przepis ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Wiąże się on ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. ogólną zasadą pomocy społecznej kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (czy też jak w realiach niniejszej sprawy o obowiązku zapłaty za przyznane usługi opiekuńcze w terminie wskazanym w decyzji) powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. W ocenie sądu oznacza to również obowiązek rozpoznania przez organ ewentualnego wniosku osoby zobowiązanej do zwrotu o umorzenie czy też zastosowanie innego rodzaju ulgi określonej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Z uzasadnień decyzji organów obu instancji wynika, że nie znalazły one podstaw do umorzenia należności, przy czym jak wynika z uzasadnienia decyzji Prezydenta podstawą rozstrzygnięcia w tym zakresie były ustalenia poczynione w toku wywiadu środowiskowego z 20 września 2013 r. Wywiad ten jednak nie był sporządzany w związku z postępowaniem w sprawie zwrotu należności za usługi opiekuńcze ale dotyczył przyznania Skarżącej usług opiekuńczych na kolejne okresy i odpłatności za nie. Z wywiadu tego nie wynika również, by pracownik socjalny analizował sytuację Skarżącej co w zakresie zasadności zastosowania jednej z ulg, o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Sąd wskazuje, że wydając swoje rozstrzygnięcia organy obu instancji pominęły wynikające z wywiadu z 20 września 2013 r. okoliczności dotyczące stanu zdrowia Skarżącej, jej wieku, oraz konieczność korzystania przez nią w dalszym ciągu z usług opiekuńczych. SKO uznając, że Skarżąca może uiścić kwotę [...] złotych miesięcznie za usługi gospodarcze (co przemawiało w ocenie organu za odmową umorzenia należności) pominął okoliczność, że Skarżąca zobowiązana została na mocy zaskarżonych decyzji do jednorazowego ale [...] złotych a nie do uiszczania miesięcznie kwoty [...] złotych za usługi opiekuńcze. Z akt administracyjnych przedłożonych sądowi wynika również, że tego samego dna wdana została przez SKO decyzja utrzymująca w mocy decyzję zobowiązującą Skarżącą do zwrotu kwoty [...] złotych jak również, że Skarżąca zobowiązana jest do częściowej odpłatności za aktualnie świadczone na jej rzecz usługi opiekuńcze i gospodarcze. Sąd wyjaśnia w tym miejscu, że ocena sytuacji Skarżącej zawarta w wyroku tutejszego sądu z dnia 19 marca 2013 r. I SA/Wa 3247/13 nie mogła być uznana za przesądzającą ocenę tejże sytuacji w ramach niniejszej sprawy. W wyroku z 19 marca 2014 r. sąd dokonywał oceny zgodności z prawem decyzji SKO z [...] października 2013 r. dotyczącej ustalenia wysokości odpłatności za świadczone usługi. Przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem decyzji z [...] października 2013 r. nie była natomiast możliwość i zasadność zastosowania ulg o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. Dodatkowo wskazać należy, że z uzasadnień decyzji obu organów wynika, że wniosek Skarżącej o rozłożenie na raty należności winien być rozpoznany w innym postępowaniu. Oznacza to, że w ocenie organów obu instancji, w decyzji zobowiązującej do zwrotu należności w określonym terminie (zapłaty za przyznane usługi w określonym terminie) może zostać zawarte rozstrzygnięcie co do odstąpienia od żądania zwrotu a kwestia zastosowania pozostałych ulg podlega rozstrzygnięciu w kolejnym postępowaniu administracyjnym. Sąd powyższego stanowiska nie podziela. Wskazanie w art. 104 ust. 4 kilku rodzajów ulg oznacza, że w postępowaniu toczącym się w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. organ winien rozważyć możliwość zastosowania ulg przewidzianych w art. 104 ust. 4 u.p.s., a tym bardziej powinien rozważyć wniosek osoby korzystającej z pomocy społecznej o zastosowanie jednej z takich ulg. Oznacza to, że w decyzjach obu organów wadliwie przyjęto, że wniosek o rozłożenie należności na raty winien być rozpoznany w innym postępowaniu. Podsumowując wskazać należy, że : a. organy nie zbadały w pełni sytuacji Skarżącej, b. z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, c. zawarty w odwołaniu wniosek Skarżącej o rozłożenie należności na raty nie został rozpoznany. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji z [...] stycznia 2014 r. oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] października 2013 r. Rozpoznając ponownie sprawę organ przeprowadzi postępowanie dowodowe mające na celu ustalenie aktualnej sytuacji Skarżącej, w przypadku nie wystąpienia przez pracownika socjalnego z wnioskami o których mowa w art. 104 ust. 4 u.p.s. pouczy Skarżącą o możliwości ich złożenia a następnie rozpozna sprawę uwzględniając zalecenia wynikające z art. 100 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 104 ust. 4 u.p.s. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podstawą rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 2 wyroku był art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.