I SA/Wa 992/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 maja 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 992/16 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M.S. wnioskiem z dnia [...] maja 2017 r. (data wpływu do Sądu), złożonym na urzędowym formularzu, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. Postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 992/16 referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz zaznaczył, że wnioskodawca oświadczył, iż jest osobą pozbawioną jakichkolwiek dochodów i nie posiada jakiegokolwiek majątku, pominął okoliczność, iż przysługuje mu prawo do świadczenia rentowego, którego odmawia przyjęcia. Referendarz powołał się w tym zakresie na pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r. i z dnia [...] czerwca 2015 r., z których wynika, że skarżący nabył uprawnienie do renty w 1998 r. i świadczenie to, mające aktualnie wynosić [...] jest zawieszone od daty przyznania z powody odmowy jego przyjmowania przez stronę. Referendarz powołał się na stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OZ 604/16. W postanowieniu tym sąd wskazał, że okoliczność, iż skarżący z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty oznacza, że wnioskodawca z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych stosownie do treści art. 249a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a.", zgodnie z którym jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Wnioskodawca zwolniony jest bowiem z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych z mocy ustawy w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. p.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W dniu [...] czerwca 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącego od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 259 § 1 p.p.s.a. od postanowienia w przedmiocie prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw od postanowienia sąd, zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Słusznie zatem referendarz sądowy uznał, że rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne i postępowanie w tym zakresie podlegało umorzeniu, stosownie do treści art. 249a p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata stwierdzić trzeba, że referendarz dokonał prawidłowej oceny, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Co prawda w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy M.S. wskazał, że jest osobą ubogą oraz że nie osiąga jakiegokolwiek dochodu. Zauważyć jednak należy, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca uprawniony jest do świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uprawnienie do renty z tytułu niezdolności do pracy nabył on w 1998 r. na stałe, jednakże świadczenie od daty przyznania jest zawieszone z powodu odmowy przyjęcia (pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2015 r.). Istotne przy tym jest, że wnioskodawca jest świadomy, iż została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy. Okoliczność, że skarżący nie pobiera należnego mu świadczenia jest wyborem osoby uprawnionej. Nie zmienia to jednak faktu, że uprawnienie takie posiada. W świetle powyższego nie można uznać, że M.S. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Jak wskazano instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Udzielenie prawa pomocy powinno mieć zaś zastosowanie wobec osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. M.S. z własnej woli nie odbiera przysługującego mu świadczenia rentowego. Nie można zatem przyjąć, że skarżący znajduje się w obecnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. Nie istnieją bowiem jakiekolwiek obiektywne przeszkody uniemożliwiające odebranie należnego mu świadczenia. Zdaniem Sądu instytucja prawa pomocy nie może mieć zastosowania wobec osób, które – jak wnioskodawca - świadomie i celowo nie przyjmują przysługujących im świadczeń pieniężnych. Sytuacji skarżącego – uprawnionego do odebrania świadczenia w tak znacznej wysokości - nie można utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przyznanie prawa pomocy w takiej sytuacji stanowiłoby w istocie niczym nieuzasadnione przeniesienie na budżet państwa negatywnych skutków decyzji skarżącego o niepodejmowaniu przysługującego mu świadczenia pieniężnego. W tej sytuacji stwierdzić należy, że prawidłowo referendarz sądowy stwierdził, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.