I SA/Wa 998/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi K.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P.W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] przyznającą K.G. zasiłek celowy w kwocie [...] zł na zakup żywności. Z uzasadnienia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wynika, że K.G. wnioskiem z dnia 27 lutego 2012 r. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie na miesiąc marzec 2012 r. zasiłku celowego z przeznaczeniem na wyżywienie podnosząc, że nie prowadzi działalności rolniczej z powodu pozbawienia go własności działki siedliskowej nr [...], o pow. [...] ha w udziale ¾ części. Wójt Gminy C. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. przyznał wnioskodawcy zasiłek celowy w wysokości [...] zł na miesiąc marzec 2012 r. W odwołaniu od powyższej decyzji K.G. zarzucił, że kwota [...] zł jest niewystarczająca na pokrycie wydatków na zakup żywności. Gmina pozbawiła stronę prawa do działki, w związku z tym powinna poczuwać się do odpowiedzialności finansowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. rozpoznając sprawę, stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 2 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 2 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz zasady jakimi kierują się organy administracji publicznej orzekające w sprawach świadczeń z pomocy społecznej wskazując, że K.G. jest osobą samotnie gospodarującą. Uzyskuje on dochód z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowych w kwocie [...] zł. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Mieszka w domu jednorodzinnym, w którym zajmuje dwa pomieszczenia. Dom wyposażony jest w podstawowy sprzęt. Wnioskodawca nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy podkreślił, że istotą zasiłku celowego jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, występującej u osoby, czy rodziny ubiegającej się o jego przyznanie. Organ wydając decyzję ocenia całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, mającej niewątpliwie wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb. Dopiero po dokładnym ustaleniu, że występuje zgłoszona potrzeba, która nie może być zaspokojona w ramach własnych możliwości i z posiadanych środków, organ może (ale nie musi) przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy jak i przeciw jej udzieleniu. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną mimo, że spełniają wymienione w ustawie warunki, muszą liczyć się z tym, że nie każdy wniosek i nie w pełnym zakresie zostanie automatycznie uwzględniony, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy. Organy pomocy społecznej muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby wszystkich osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., organ pierwszej instancji poddał ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Nie tylko sytuację rodzinną strony i stan zdrowia, ale także sytuację materialną i postawę w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Skutkiem tej analizy było przyznanie stronie pomocy w kwocie [...] zł na miesiąc marzec 2012 r. Organ drugiej instancji podkreślił, że pomoc została przyznana wyłącznie z uwagi na spełnienie kryterium dochodowego (dochód K.G. jest niższy od kwoty 477 zł, wynosi [...] zł miesięcznie) oraz że przyznanie wyższej kwoty pomocy nie znajduje uzasadnienia zwłaszcza, że K. G. jest osobą zdrową i nie ma nikogo na utrzymaniu. Wskazana pomoc została ponadto przyznana mimo, że wnioskodawca nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej. Organ zaznaczył, że od dnia 2 kwietnia 2012 r. do dnia 31 października 2012 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. organizuje dla osób bezrobotnych korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej prace społecznie użyteczne. K.G. został do tych prac zakwalifikowany, odmówił jednak przyjęcia zatrudnienia, co potwierdza załączone do akt oświadczenie z dnia 27 marca 2012 r. Nie zgłosił się również do Urzędu Pracy celem podpisania skierowania do powyższych prac. W sprawie zachodzą zatem przesłanki do uznania braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, o czym stanowi art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że z wywiadu środowiskowego oraz z pisma organu pierwszej instancji z dnia 20 marca 2012 r. wynika, iż jedynymi wydatkami odwołującego są opłata za energię elektryczną w kwocie [...] zł miesięcznie i za gaz w wysokości [...] zł miesięcznie. K.G. od kilkunastu lat nie reguluje ponadto swoich zobowiązań podatkowych, a także nie opłaca składki KRUS. Podniesiona zaś kwestia pozbawienia go części działki była wielokrotnie przedmiotem rozstrzygnięć Kolegium i leży poza zakresem ocenianej decyzji, dotyczącej pomocy społecznej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K.G.. Skarżący wniósł o "stwierdzenie, że jego dochód jest zerowy" oraz podniósł, że nie może prowadzić gospodarstwa rolnego "z powodu pozbawienia własności budynku i działki". Podobne zarzuty podniesione zostały w kolejnych pismach skarżącego kierowanych do Sądu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270). W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Na wstępie podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zaznaczyć trzeba, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1). Przy czym nie oznacza to, że pomoc społeczna ma zaspokajać wszystkie potrzeby i oczekiwania osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej. Zwłaszcza, że możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z powołanego przepisu wynika – jak słusznie zauważył organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że sam fakt spełniania ustawowych kryteriów nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej zasiłku celowego, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też świadczenie przyznane zostanie w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o nie. Z przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Zauważyć trzeba, że możliwości finansowe organów odpowiedzialnych za udzielenie pomocy nie są nieograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia jest znaczna i stale rośnie. Tym samym organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi mieć ponadto na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie z art. 4 powołanej ustawy wynika, że osoby korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak m.in. współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, czy też nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej uznały, że K.G. jako osoba samotnie gospodarująca, uzyskująca dochód w wysokości [...] zł miesięcznie, spełnia przesłanki określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i przyznały skarżącemu zasiłek celowy w wysokości [...] zł na zakup żywności w marcu 2012 r. Przyznając powyższe świadczenie oceniono zaś sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy, jego stan zdrowia oraz postawę w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, podnosząc w szczególności, że pomoc przyznana została, mimo iż wnioskodawca nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej, a tym samym zachodzą przesłanki do uznania braku współdziałania osoby w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, o czym stanowi art. 11 ust. 2 powołanej ustawy. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego istotnie wynika, iż K.G. jest osobą samotnie gospodarującą, bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Zaspokojone ma on potrzeby mieszkaniowe, z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowych) uzyskuje zaś dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Analiza akt sprawy wskazuje jednocześnie, że wnioskodawca nie użytkuje posiadanego gospodarstwa rolnego, nie wykazuje też, będąc osobą zdrową (nieposiadającą orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), w wieku aktywności zawodowej (55 lat), żadnego zainteresowania podjęciem pracy zarobkowej. Jak wynika z akt sprawy, mimo zakwalifikowania do prac społecznie użytecznych organizowanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w C. w okresie od dnia 2 kwietnia 2012 r. do dnia 31 października 2012 r., skarżący nie wyraził zgody na ich podjęcie, odmawiając jednocześnie podpisania stosownego skierowania (oświadczenie z dnia 27 marca 2012 r.). Zgodzić się zatem trzeba z organami orzekającymi w sprawie, że skarżący nie podejmuje z należytym zaangażowaniem działań celem poprawy swojej sytuacji życiowej. Postawa skarżącego świadczy wręcz o braku chęci współpracy z organami pomocy społecznej. Nie ulega zaś wątpliwości, że koniecznym warunkiem do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego jest nie tylko spełnienie ogólnych przesłanek udzielenia pomocy społecznej, ale również m.in. współdziałanie z ośrodkiem pomocy społecznej, w celu poprawy trudnej sytuacji życiowej i finansowej. Przy czym zaznaczyć trzeba, że stosownie do treści powołanego wyżej art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek współdziałania osoby z organem pomocy społecznej dotyczy również wykonywania prac społecznie użytecznych. W orzecznictwie sądowadministracyjnym podkreśla się, że obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej jest istotny z uwagi na fakt, iż udzielanie pomocy nie może sprowadzać się do rozdawnictwa świadczeń. Postawa osoby wnioskującej o świadczenie podlega więc ocenie organu pomocy społecznej, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielenie wnioskowanego świadczenia. Bierna lub roszczeniowa postawa wnioskodawcy może zaś spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie jego wypłaty (art. 11 ustawy o pomocy społecznej). W świetle powyższego stwierdzić należy, że wydane w sprawie decyzje organów obu instancji, mocą których przyznano K.G. świadczenie w formie zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup żywności w marcu 2012 r., nie naruszają prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe i nie można zarzucić, że przyznając wnioskowane świadczenie, mimo braku współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, organy pomocy społecznej naruszyły granice uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej czy pożądanej. Innymi słowy zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań. Zasiłek celowy nie może być podstawowym źródłem utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zwłaszcza w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie - wnioskodawca nie wykazuje żadnej aktywności celem poprawy swojej trudnej sytuacji materialnej i życiowej. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia. Odnosząc się zaś do podnoszonych przez skarżącego zarzutów dotyczących pozbawienia go własności działki wskazać trzeba, że kwestia powyższa pozostaje poza zakresem niniejszego postępowania, którego przedmiotem jest decyzja przyznająca świadczenie z pomocy społecznej. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 oraz art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.