I SAB/Wa 103/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. V. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wypłaty świadczenia wychowawczego postanawia odrzucić skargę. S. V. (dalej jako "skarżąca") pismem z dnia 2 lutego 2024 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie "na postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mających na celu uniknięcia wypłat świadczeń wychowawczych". Skierowane przez skarżącą w treści skargi zarzuty odnosiły się do naruszenia przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej także "Prezesem ZUS" lub "organem") przepisów postępowania administracyjnego. Dla uzasadnienia sformułowanych zarzutów skarżąca wyjaśniła okoliczności związane z pobieraniem świadczenia "500+", jak również mającym wpływ na wypłacanie tychże świadczeń wyjazdów poza granice Polski. Wobec powołanych naruszeń, skarżąca wniosła o wypłatę zaległych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Odpowiedź na skargę wniósł Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych reprezentowany przez r. pr. M. K. Organ w treści swojego pisma wyjaśnił, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżąca złożyła dwa wnioski o świadczenia wychowawcze na okresy 2022/2023 i 2023/2024. Wobec obu złożonych wniosków skarżącej zostały przyznane żądane świadczenia. Dokonane następnie ustalenia dotyczące pobytu skarżącej poza granicami Polski, spowodowały wstrzymanie wypłaty świadczeń do czasu złożenia wyjaśnień przez skarżącą. Weryfikacja uprawnień pobytowych skarżącej doprowadziło do wznowienia wypłaty świadczeń wychowawczych, o które wnioskowała skarżąca. W oparciu o powyżej wskazane okoliczności, Prezes ZUS powołując się na przepisy dotyczące właściwości sądów administracyjnych do rozpatrywania skarg na bezczynność, wniósł o odrzucenie, ewentualnie oddalenie skargi. W ocenie Prezesa ZUS przedmiotem żądania skarżącej nie jest czynność podlegająca kontroli sądów administracyjnych, ale czynność faktyczna – polegającą na nie wypłaceniu określonych kwot pieniężnych z tytułu przysługującego skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego "500+". Skarga została natomiast wniesiona w przedmiocie bezczynności organu w związku z brakiem wypłaty świadczenia, zaś samo żądanie skarżącej dotyczy dokonania czynności faktycznej, polegającej na wypłaceniu zaległego świadczenia wychowawczego. Pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. skarżąca dodatkowo wyjaśniła jakie czynności podejmowała w sprawie, jak również okoliczności związane ze składaniem wyjaśnień – które w ocenie skarżącej były wystarczające do wznowienia wypłaty świadczeń przez organ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Natomiast merytoryczne rozpoznanie skargi zawsze poprzedza kontrola jej dopuszczalności. Kognicja sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 2 p.p.s.a. który zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia, opinie i akty w nim wymienione (pkt 1-7) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, jak również na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 16 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 t.j., powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1785) jak również postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 8-9). Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Powołane przepisy dopuszczają zatem wniesienie skargi na bezczynność organów tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i inne czynności z zakresu administracji publicznej, które zostały wymienione w przywołanym wyżej art. 3 § 2 p.p.s.a. Uwzględniając przedmiot wniesionej skargi odnoszący się do braku dokonywania wypłat świadczenia wychowawczego przez Prezesa ZUS, uprzednio przez ten organ wstrzymanego, należy wyjaśnić że świadczenie to przyznane zostało skarżącej na mocy przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm.), oraz na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1234 ze zm.). Wyjaśnienia także wymaga, że zgodnie z art. 13a ust. 1, ust. 2 zdanie 1 i ust. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych udostępnia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informację o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz stwierdzenie świadczenia wychowawczego za nienależne zapada natomiast w formie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sama wypłata takowego świadczenia jest zatem czynnością faktyczną, nie następuje bowiem w formie decyzji administracyjnej albo postanowienia. Natomiast inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. musi dotyczyć określonych uprawnień lub obowiązków określonych przepisami prawa. Wypłata świadczenia wychowawczego następuje jako konsekwencja uprzedniego uwzględnienia wniosku o wypłatę świadczenia wychowawczego. Organ przez czynność tą nie ustala jednak, nie stwierdza uprawnień bądź też obowiązków skarżącej wynikających z przepisów prawa – co w konsekwencji oznacza, że wypłata świadczenia wychowawczego jako czynność materialno-techniczna nie mieści się w zakresie kontroli sądowoadministracyjnej. Analiza skargi prowadzi do stwierdzenia, że sama skarga jest niedopuszczalna, przedmiot zaskarżenia nie mieści się bowiem w zakresie przedmiotowym powołanego wcześniej art. 3 § 2 i 2a p.p.s.a. Skarga została wniesiona w sprawie znajdującej się poza kognicją sądu administracyjnego, zatem stosownie do art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd taką skargę odrzuca. Sąd odrzuca skargę postanowieniem, które może zostać wydane na posiedzeniu niejawnym, o czym stanowi § 3 powołanego ostatnio artykułu. Marginalnie należy zaznaczyć, że dane skarżącej zostały zaktualizowane w dniu 16 lutego 2024 r., wobec czego organ pismem z dnia 6 marca 2024 r. poinformował skarżącą o wypłacie świadczenia wychowawczego wraz z wyrównaniem za miesiące wstrzymania wypłaty tego świadczenia. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.