I SAB/Wa 104/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2014 r. sprawy ze skargi W. O. i J. O. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] oznaczoną jako hip. [...] - w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz skarżących W. O. i J. O. solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 20 stycznia 2014 r. W. O. i J.O. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania ich wniosku z [...] września 2009 r. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym sprawy. Wskazana na wstępie nieruchomość, stanowiąca dawną własność S. O., objęta została działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279). Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu tej nieruchomości został rozpoznany negatywnie orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] marca 1952 r. Wnioskiem z [...] września 2000 r. W. O. i J. O. - następcy prawni S. O.- wystąpiły o przyznanie w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), odszkodowania za ww. nieruchomość, który to wniosek do chwili obecnej nie został rozpoznany. Przy czym od roku 2001 do roku 2010 organ nie podejmował w tej sprawie żadnych czynności. Jedynym zaś śladem jego aktywności w roku 2001 r. było wystąpienie do Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicy [...] o przesłanie akt własnościowych nieruchomości uzupełnionych o wypis z rejestru gruntów oraz fragment mapy lokalizacyjnej z naniesionymi granicami hipotecznymi tej nieruchomości (pismo z 24 maja 2001 r. – k. 4 akt administracyjnych). Kolejne czynności organ podjął dopiero 11 sierpnia 2010 r., po uprzednim ponowieniu wniosku odszkodowawczego, występując wówczas do wnioskodawczyń o przedłożenie postanowień o nabyciu spadku po S. O. i J. O. W dalszej kolejności organ gromadził niezbędne dla załatwienia sprawy dokumenty, zaś o przyczynach niedotrzymania przewidzianego procedurą administracyjną terminu zakończenia postępowania poinformował je pismem z 21 listopada 2011 r., wyznaczając wówczas dodatkowy termin załatwienia sprawy na dzień 29 lutego 2012 r. Wobec braku rozstrzygnięcia sprawy w dodatkowym wyznaczonym przez organ terminie, skarżące wniosły pismem z 24 października 2012 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność Prezydenta W., w efekcie rozpoznania którego Wojewoda, uznając je za zasadne, wyznaczył organowi ostateczny termin zakończenia postępowania do 29 marca 2013 r. Również ten termin, jak też dodatkowy termin wyznaczony pismem Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych Urzędu [...] z 20 maj 2013 r. (na dzień 30 września 2013 r.) upłynął bezskutecznie. W konsekwencji czego W. O. i J. O. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...], domagając wyznaczenia przez Sąd organowi ostatecznego terminu załatwienia sprawy, w tym wyznaczenia terminu sporządzenia operatu szacunkowego. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie podnosząc, że w sprawie podejmowano szereg czynności niezbędnych dla wydania prawidłowej merytorycznej decyzji. Wskazał także na poinformowanie skarżących pismem z 24 stycznia 2013 r. o konieczności wykonania operatu szacunkowego oraz zabezpieczenia środków finansowych na wypłatę odszkodowania, jak też wyznaczeni nowego terminu załatwienia sprawy na dzień 29 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi W.O. i J.O. jest bezczynność Prezydenta [...], polegająca na nierozpoznaniu ich wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...]. Bezczynność organu zachodzi zaś, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca w rozumieniu art. 149 § 1 zd. drugie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), czy też nie. Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy, stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...], a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. (tj. zobowiązania organu do wydania aktu w określonym przez Sąd terminie). Bezsporne jest bowiem, że organ, wbrew obowiązkom wynikającym z ww. przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, nie rozpoznał sprawy i w dacie orzekania nadal pozostaje w zwłoce. Zauważyć należy, ze wniosek skarżących o ustalenie odszkodowania za utraconą nieruchomość [...] wpłynął do organu 8 września 2000 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty. Od tego też momentu rozpoczął swój bieg, określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do rozstrzygnięcia sprawy nim objętej. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Zatem termin, w którym postępowanie to winno ulec zakończeniu upłynął najpóźniej w dniu 8 grudnia 2000 r. Tymczasem mimo upływu blisko 14 lat Prezydent [...] nie zakończył postępowania zainicjowanego ww. wnioskiem i nie wydał orzeczenia w sprawie. W tym stanie rzeczy konieczne stało się wyznaczenie przez Sąd organowi terminu do jej załatwienia. Wyznaczając zaś go w wymiarze dwumiesięcznym (od zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem) Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym czasie postępowania, w toku którego (w sytuacji potwierdzenia spełnienia materialnoprawnych przesłanek uzyskania odszkodowania) konieczne będzie przeprowadzenia dowodu z wyceny nieruchomości, a więc sporządzenie stosownego operatu szacunkowego, do którego strony mogą zgłaszać zastrzeżenia. Z tego względu terminem w jakim możliwe jest realne zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał i obligatoryjność przeprowadzenia ww. dowodu (w przypadku decyzji pozytywnej) - jest termin wskazany w sentencji wyroku. Wyjaśnić przy tym należy, że Sąd rozpoznający skargę na bezczynność organu nie ma kompetencji umożliwiających nakazanie organowi pozostającemu w zwłoce przeprowadzenia określonych czynności dowodowych, a tym bardziej ich przeprowadzenia w oznaczonym terminie. Stąd zawarty w skardze wniosek o wyznaczenie Prezydentowi [...] terminu sporządzenia operatu szacunkowego nie mógł być uwzględniony. Przechodząc zaś do oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, Sąd uznał, że w świetle ustalonego stanu faktycznego przybrała ona postać kwalifikowaną, gdyż była efektem rażącego naruszenia zasad postępowania administracyjnego. Żadne bowiem okoliczności nie mogą usprawiedliwiać blisko czternastoletniej zwłoki w załatwieniu sprawy, ani lekceważenia przez Prezydenta [...] przez niemal jedenaście lat obowiązku informowania strony o przyczynach zwłoki oraz wyznaczenia nowego terminie zakończenia postępowania, do czego zobligowany on był dyspozycją normy prawnej zawartej w art. 36 § 1 k.p.a. Z akt sprawy nie wynika przy tym, by na przeszkodzie w jej załatwieniu stały przez ten czas jakiekolwiek obiektywnie weryfikowalne przeszkody. Przeciwnie analiza akt sprawy prowadzić musi do wniosku, że organ z nieznanych przyczyn przez większą część okresu w jakim zawisła przed nim niniejsza sprawa nie prowadził w niej jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego. Poza jedną czynnością podjętą dziewięć miesięcy po wpływie wniosku o odszkodowanie do organu (vide pismo Kierownika Referatu Wydziału Wywłaszczeń i Odszkodowań z 21 maja 2004 r. – k. 4 akt administracyjnych) do dnia 11 sierpnia 2010 r. nie podejmował on wszak żadnych czynności w sprawie. Po raz pierwszy z klei o przyczynach niedotrzymania kodeksowego terminu załatwienia sprawy i nowym terminie planowanego zakończenia postępowania poinformował on strony dopiero przy piśmie z 21 listopada 2011 r. (k. 49 akt administracyjnych), a więc ponad 11 po wszczęciu postępowania. Taki sposób postępowania nie tylko w sposób oczywisty i szczególnie drastyczny narusza zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz podważa zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), ale wręcz stanowi modelowy przykład bezczynności rażąco naruszającej prawo, o której mowa w art. 149 § 1 zd. drugie p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.