I SAB/Wa 113/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym ze skargi A. S. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w przedmiocie rozpoznania wniosków zarejestrowanych pod nr sprawy BPK.7013.5.2024.MP postanawia: odrzucić skargę. A. S. w piśmie z 9 stycznia 2025 r., podtrzymanym pismami z 28 stycznia 2025 r., 31 marca 2025 r., 2 kwietnia 2025 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich zarzucając mu rażące zaniedbania oraz brak adekwatnych działań w kontekście ochrony praw skarżącej do opieki medycznej, jako osoby paliatywnie chorej z orzeczoną niezdolnością do samodzielnej egzystencji, co skutkowało odstąpieniem od leczenia skarżącej w [...] w K. i pozbawieniem świadczeń paliatywnych od 19 czerwca 2024 r. oraz opieki POZ od 1 listopada 2024 r. W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o przekazanie niniejszej sprawy do rozpoznania, według właściwości, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o odrzucenie skargi. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca odnosi się do sprawy zarejestrowanej pod nr BPK.7013.5.2024 w której to sprawie skarżąca zwróciła się do Rzecznika o pomoc w ochronie swoich praw i wolności. Sprawa ta była przedmiotem rozpoznania i w piśmie z 4 września 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich udzielił skarżącej wyczerpujących wyjaśnień w sprawie. W kolejnym piśmie z 22 października 2024 r. Rzecznik udzielił skarżącej dalszych wyjaśnień podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na stanowisku, że jego zadaniem jest stanie na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji RP i innych przepisach prawa. Rzecznik uważa, że nie jest organem prowadzącym postępowania i nie rozstrzyga o przedmiocie sporu. Nie pełni roli instancji odwoławczej od decyzji i orzeczeń wydawanych przez odpowiednie organy, ani nie zastępuje organów administracji w załatwianiu spraw. Stąd skargę uważa za niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z 22 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SAB/Gl 71/25 stwierdził niewłaściwość Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę ze skargi A. S. z 9 stycznia 2025 r. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich, zgodnie z właściwością, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niedopuszczalna. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne został określony w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2024 r. poz. 1267) – dalej zwanej "pusa". Zgodnie z art. 1 tej ustawy sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa wyżej sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Według art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Według art. 3 § 2a ppsa sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa). Z kolei art. 3 § 3 ppsa przewiduje, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Z opisanego wyżej stanu prawnego wynika, że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje działalność organów administracji publicznej lub organów bądź podmiotów, które z mocy prawa lub poprzez powierzenie wykonują zadania z zakresu administracji publicznej. Skarżąca pomija to, że Rzecznik Praw Obywatelskich jest organem państwowym – organem ochrony prawa, który stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych, co wynika z przepisów Rozdziału IX Konstytucji RP z 1997 r. (art. 208 ust. 1 i art. 210 Konstytucji RP). Nie jest to jednak organ administracji publicznej w rozumieniu art. 79 Konstytucji RP i art. 1 ust. 1 pusa. Skarżąca pomija także to, że kontrola sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. W konsekwencji, sprawy dotyczące aktów lub czynności organów, niewymienionych w art. 3 ppsa nie są objęte właściwością sądu administracyjnego. Oznacza to, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest zatem przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu sprowadza się do sprawdzenia, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. W ocenie Sądu rozpoznawana skarga A. S. na bezczynność Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie zarejestrowanej pod nr BPK.7013.5.2024.MP nie mieści się w katalogu spraw podlegających kontroli sądowoadministracyjnej. Zakres i sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich określa ustawa (art. 208 ust. 2 Konstytucji RP). W ten sam sposób zakres działania Rzecznika określony został w art. 1 ust. 2-5 ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz.U. z 2024 r. poz. 1264 ze zm.) – dalej zwanej "uRPO". Zgodnie z tym przepisem Rzecznik Praw Obywatelskich stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego traktowania. W sprawach dzieci Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka. W sprawach mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2024 r. poz. 236 i 1222). Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Małych i Średnich Przedsiębiorców. W sprawach o ochronę wolności i praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, obowiązanych do przestrzegania i realizacji tych wolności i praw, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej. Rzecznik wykonuje funkcje organu wizytującego do spraw zapobiegania torturom i innemu okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu (krajowy mechanizm prewencji) w rozumieniu Protokołu fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku dnia 18 grudnia 2002 r. (Dz.U. z 2007 r. poz. 192). Rzecznik wykonuje zadania określone w ustawie z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz.U. poz. 928). Z art. 210 Konstytucji RP wynika, że Rzecznik Praw Obywatelskich jest w swojej działalności niezawisły, niezależny od innych organów państwowych i odpowiada jedynie przed Sejmem. Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest organem administracji publicznej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 kpa, ani innym organem państwowym, o którym mowa w art. 1 pkt 2 kpa. Z tego powodu Rzecznik nie może ani wszcząć, ani prowadzić postępowania administracyjnego w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czy w trybie przepisów szczególnych. Organ ten nie podejmuje czynności w formie decyzji administracyjnych, postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym oraz innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Podkreślić także trzeba, że żadne obowiązujące przepisy nie przyznają Rzecznikowi Praw Obywatelskich uprawnień władczych, które mogłyby stanowić podstawę do podejmowania działań, które mogłyby stać się przedmiotem skargi, o której mowa w art. 3 ppsa. Zgodnie z art. 11 ust. 1 uRPO Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może: 1) podjąć sprawę, 2) poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania, 3) przekazać sprawę według właściwości, 4) nie podjąć sprawy - zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy. Według art. 14 uRPO po zbadaniu sprawy Rzecznik może: 1) wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia wolności i praw człowieka i obywatela; 2) skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej; 3) zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa; 4) żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, jak również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi; 5) żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu; 6) zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi; 7) wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych przepisach; 8) wnieść kasację lub rewizję nadzwyczajną od prawomocnego orzeczenia, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych przepisach. Zatem działania podejmowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich na podstawie przepisów uRPO, nie należą do czynności i aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego, tym samym nie mogą być przedmiotem skargi na bezczynność organu, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ppsa. Skoro więc działania Rzecznika Praw Obywatelskich podejmowane na podstawie przepisów uRPO nie należą do czynności i aktów podlegających kontroli sądu administracyjnego, to należało uznać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność jest niedopuszczalna. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ppsa orzekł, jak w sentencji.