I SAB/Wa 139/19

Dnia 11 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka- Płaczkowska Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. M., M. P. i P. S. na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji w części 1. stwierdza, że bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] z dnia [...] marca 1964 r. nr [...] w części dotyczącej odszkodowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących B. M., M. P. i P. S. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. B. M., M. P. i P. S. pismem z [...] stycznia 2019 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Ministra Inwestycji i Rozwoju w sprawie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] z dnia [...] marca 1964 r. nr [...] w części dotyczącej odszkodowania. Skarżący wnieśli o zobowiązanie Ministra do wydania decyzji w terminie miesiąca, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie na rzecz skarżących sumy pieniężnej w łącznej kwocie [...] zł, tj. w kwocie po [...] zł dla każdego ze skarżących oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący opisali przebieg postępowania podkreślając, że w dniu [...] lipca 2017 r. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] marca 1964 r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Zawiadomieniem z [...] lutego 2018 r. organ poinformował strony o przewidywanym terminie rozpoznania sprawy do [...] marca 2018 r., a następnie pismem z [...] czerwca 2018 r. o zebraniu materiału dowodowego. Skarżący wskazali, że pismem z dnia [...] listopada 2018 r. wystąpili do organu z ponagleniem w trybie art. 37 kpa. Mimo to do dnia wniesienia skargi na bezczynność decyzja nie została wydana. Jedyną podjęta przez organ czynnością było zaś wystąpienie do [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] o udostępnienie całości akt archiwalnych sprawy. Skarga jest więc uzasadniona. Zdaniem skarżących lekceważący stosunek do przepisów prawa oraz brak jakiejkolwiek aktywności organu liczony miesiącami, stanowi przejaw bezczynności z rażącym naruszeniem prawa i jest podstawą do obciążenia Ministra obowiązkiem zapłaty na rzecz skarżących sumy pieniężnej w łącznej kwocie [...] zł. W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o jej oddalenie podnosząc m.in., że przy ocenie bezczynności należy mieć na uwadze, że Minister prowadzi ponad 4000 spraw, w których muszą być podejmowane rozmaite czynności procesowe zarówno widoczne jak i niewidoczne dla stron Ze względu na dużą ilość spraw terminowe podejmowanie czynności - mimo starań - jest niemożliwe. Sprawy rozpatrywane są ponadto według kolejności wpływu. Minister wskazał ponadto, że po wpłynięciu wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji organ przystąpił do gromadzenia dokumentacji niezbędnej do wydania rozstrzygnięcia. Następnie decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 1964 r. w części dotyczącej odszkodowania oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej wywłaszczenia. Tym samym - zdaniem organu - złożone ponaglenie odniosło zamierzony skutek. Odnosząc się do wniosku skarżących o zasądzenie sumy pieniężnej Minister podkreślił, że skarga nie zawiera uzasadnienia w tym zakresie. Skarżący nie wskazali jakiego rodzaju strat doznali wskutek bezczynności organu. W sprawie nie zaistniały ponadto szczególne, wyjątkowe okoliczności uzasadniające uwzględnienie wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) - dalej jako P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd orzeka także w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.). W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 kpa, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając zasadność takiej skargi sąd czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania orzeczenia sądowego. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania Ministra Inwestycji i Rozwoju do wydania rozstrzygnięcia w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych [...] z [...] marca 1964 r. w części dotyczącej odszkodowania stwierdzić należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] stycznia 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju wydał decyzję nr [...], mocą której po rozpoznaniu wniosku B. M., M. P. i P. S. odmówił stwierdzenia nieważności w/w decyzji w części dotyczącej odszkodowania oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej wywłaszczenia. Minister załatwił zatem sprawę z wniosku skarżących. Wydanie wskazanej decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na bezczynność organu w zakresie zobowiązania do wydania aktu we wskazanej wyżej części. W sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie. Oceniając natomiast prowadzenie postępowania przez organ do czasu wydania decyzji z [...] stycznia 2019 r. stwierdzić należy, że skarżący zasadnie zarzucili Ministrowi bezczynność w przedmiocie rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Zauważyć trzeba, że wniosek z dnia [...] lipca 2017 r. wpłynął do organu w dniu [...] lipca 2017 r. i jak wynika z analizy akt po wpłynięciu powyższego wniosku pierwsze czynności w sprawie mające na celu zgromadzenie materiału dowodowego i wydanie rozstrzygnięcia podjęte zostały dopiero w lutym 2018 r. Pismem z [...] lutego 2018 r. organ zwrócił się do [...] Urzędu Wojewódzkiego [...] o nadesłanie całości akt archiwalnych sprawy. Pismem z tej samej daty Minister poinformował strony o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 kpa i przewidywanym terminie jej załatwienia do [...] marca 2018 r. Następnie w dniu [...] kwietnia 2018 r. akta sprawy przedstawiono uprawnionemu geodecie celem sporządzenia stosownej opinii geodezyjnej, co nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2018 r. Po uzyskaniu zaś przedmiotowej opinii organ ograniczył swoje działania do wystosowania wniosku z [...] maja 2018 r. o udostępnienie określonych danych, skierowanego do Miejskiego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, a następnie zawiadomienia z [...] czerwca 2018 r. skierowanego do stron w trybie art. 10 § 1 kpa. Decyzja rozpoznająca wniosek skarżących z [...] lipca 2017 r. wydana natomiast została w dniu [...] stycznia 2019 r. Nie ulega zatem wątpliwości, że rozpoznając wniosek skarżących Minister uchybił powołanym wyżej przepisom kpa. Jak wskazano czynności mające na celu wyjaśnienie i załatwienie sprawy podejmowane były sporadycznie, w dużych odstępach czasu. Organ nie interesował się na bieżąco sprawą. Mając na uwadze, że terminy załatwienia sprawy określone w art. 35 kpa zostały przez organ wielokrotnie przekroczone oraz uwzględniając fakt, że pomiędzy kolejnymi podejmowanymi działaniami zachodziły wielomiesięczne, niczym nieuzasadnione przerwy, Sąd stwierdził, że zaistniała w sprawie bezczynność nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Zaznaczyć przy tym trzeba, że podnoszone w odpowiedzi na skargę przyczyny niezałatwienia sprawy w terminie, tj. duża ilość spraw, stopień ich skomplikowania, konieczność podejmowania licznych czynności, czy też rozpoznawanie spraw według kolejności wpływu, nie usprawiedliwiają bezczynności Ministra. Sąd nie znalazł jednocześnie uzasadnionych podstaw do uwzględnienia wniosku skarżących o przyznanie na ich rzecz od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. i w tym zakresie skargę oddalił. Zauważyć trzeba, że z powołanego art. 149 § 2 P.p.s.a. wynika, że przyznanie sumy pieniężnej nie jest obligatoryjne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przyznanie sumy pieniężnej ma na celu zadośćuczynienie za krzywdę, jaką strona poniosła na skutek wadliwych działań organu. Zastosowanie tego dodatkowego środka pociąga za sobą dla organu wymierne skutki finansowe i powinien być on stosowny w przypadkach szczególnych, charakteryzujących się drastycznymi naruszeniami prawa. Co prawda w rozpoznawanej sprawie organ nie respektował w toku postępowania zasady szybkości postępowania, Sąd miał jednak na uwadze, że podstawowym czynnikiem mającym wpływ na zwłokę w załatwieniu sprawy jest stopień jej skomplikowania, skarżący zaś nie uzasadnili należycie konieczności zastosowania tego szczególnego środka. Uwzględniono ponadto fakt, że decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., mimo że z przekroczeniem terminów, Minister rozpoznał wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O oddaleniu skargi w pozostałym zakresie orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. (pkt 3 sentencji). O kosztach (na które składają się 100 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.