I SAB/Wa 142/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. R., H. B., H. B., W. B., C. S., C. R. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o ustalenie odszkodowania 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku J. R., H. B., H. B., W. B., C. S., C. R. z dnia [...] stycznia 2016 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w rejonie ulic [...], [...] i [...] oznaczonych dawniej nr dz. [...], hip [...] o powierzchni [...] m2, w terminie 4 miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz J. R., H. B., H. B., W. B., C. S., C. R. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 15 lutego 2022 r. J.R., H.B., H.B.[1], W.B., C.S. i C.R. (dalej również jako skarżący), reprezentowani przez adwokata, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy (dalej również jako organ/Prezydent) w przedmiocie rozpatrzenia wniosku skarżących z 14 stycznia 2016 r o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w rejonie ulic P., O. i M., oznaczonych dawniej nr dz. [...] , hip. [...] o powierzchni 1264,82 m2. Skarżący wskazali, że nieruchomość w. położona w rejonie ulic P., O. i M., ozn. dawniej nr dz. [...] , hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. 1945 Nr 50, poz. 279). W dniu 14 stycznia 2016 r. skarżący przesłali do Prezydenta wniosek o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Z uwagi na brak podejmowanych przez organ działań w dniu 19 stycznia 2017 r. przesłali do Wojewody Mazowieckiego zażalenie na bezczynność Prezydenta i w rezultacie, w dniu 9 października 2017 r. Wojewoda Mazowiecki wydał postanowienie nr [...] , na mocy którego zobowiązał Prezydenta do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania i wydania w sprawie decyzji w ciągu 3 miesięcy od daty doręczenia tego postanowienia. Skarżący podkreślili, że od daty wydania ww. postanowienia Wojewody upłynęło ponad cztery lata i trzy miesiące, a decyzja nie została wydana. Co więcej, w tym czasie Prezydent nie podjął stosownych czynności w celu wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie. W konsekwencji skarżący wnieśli o wyznaczenie Prezydentowi terminu do załatwienia sprawy stosownie do treści art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm, dalej powoływana jako ppsa) oraz zasądzenie na rzecz skarżących od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Odpowiadając na skargę pismem z 24 marca 2022 r. Prezydent wniósł o jej oddalenie wskazując, że zgodnie z art. 1 dekretu z 25 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. 1950, nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Następnie, na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. 1990, nr 32, poz. 191), z dniem 27 maja 1990 r. stała się własnością Dzielnicy-Gminy Warszawa-Mokotów. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. 1994, nr 48, poz. 195) grunt tej nieruchomości stał się własnością Gminy Warszawa Centrum. Obecnie, a na mocy art. 20 ust. 1 ustawy o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. 2018, poz. 1817), opisana nieruchomość stanowi własność m.st. Warszawy. Prezydent zaznaczył, że wnioskiem z dnia 14 stycznia 2016 r. (26 stycznia 2016 r. data wpływu do organu) skarżący wystąpili o przyznanie odszkodowania za ww. nieruchomość. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z [...] (prawidłowo [...] ) października 2017 r. (13 października 2017 r. data wpływu do organu) wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin załatwienia sprawy do trzech miesięcy od daty otrzymania niniejszego postanowienia. Termin wyznaczony przez Wojewodę Mazowieckiego upłynął 13 stycznia 2018 r. Przy piśmie z 13 maja 2020 r. (15 maja 2020 r. data wpływu do organu) pełnomocnik stron postępowania złożyła odpis uwierzytelnionego aktu poświadczenia dziedziczenia [...] z [...] marca 2018 r. z klauzulą apostille i tłumaczeniem przysięgłym po zmarłej [...] stycznia 2018 r. E.R. córce M.R. oraz odpis uwierzytelnionego aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. [...] nr [...] z [...] stycznia 2019 r. po zmarłym [...] grudnia 2018 r. J.R.. Pismem z 24 marca 2022 r. Prezydent wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w Warszawie o przesłanie odpisu aktu zgonu J.R.[1] zmarłej [...] lutego 2022 r. Pismem z 24 marca 2022 r., na podstawie art. 50 § 1 k.p.a., wezwał pod rygorem zawieszenia postępowania pełnomocnika stron do uzupełnienia, w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania, do akt sprawy postanowienia polskiego sądu powszechnego stwierdzającego nabycie spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po J.R.[1] z d. L. oraz poinformował o braku w aktach postępowania pełnomocnictw udzielonych przez C.S. i C.P. dla adw. J.S. do działania w ich imieniu w przedmiotowym postępowaniu dodatkowo wskazując, że pełnomocnictwa dołączone do skargi z 15 lutego 2022 r. dotyczą udzielenia przez ww. strony postępowania umocowania adw. J.S. do reprezentowania w sprawach, gdzie dawnym właścicielem nieruchomości był J.R. zaś przedmiotowa nieruchomość zgodnie z zaświadczeniem dołączonym do wniosku o odszkodowanie stanowiła własność T.R.. Organ wskazał, że podejmuje kolejne czynności administracyjne mające na celu ustalenie stron postępowania, stanu faktycznego oraz merytoryczne załatwienie sprawy. Ponadto postępowanie prowadzone jest zgodnie z obowiązującą w Biurze Spraw Dekretowych procedurą postępowania w zakresie rozpatrywania wniosków złożonych w trybie art. 215 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiącą załącznik do zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy nr [...] z dnia [...] grudnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ppsa sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Skargę na bezczynność organu administracji dopuszczają przepisy ppsa. Art. 3 § 2 pkt 8 tej ustawy stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, które powinno być zakończone decyzją administracyjną. Skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (art. 52 § 1 ppsa). Z akt sprawy wynika, iż skarżący wyczerpał wymóg ustawowy warunkujący wniesienie przedmiotowej skargi, wnosząc uprzednio środek przewidziany w art. 37 kpa. Należy wskazać, że pojęcie bezczynności organu do czasu nowelizacji kpa, która weszła w życie 1 czerwca 2017 r., nie było zdefiniowane ustawowo. Pojęcie to w orzecznictwie sądowym ograniczone zostało przede wszystkim do niewydania w terminie decyzji administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2012 r. II OSK 1031/12). Przy czym zgodnie z obecnym brzmieniem art. 37 § 1 pkt 1 kpa bezczynność organu ma miejsce jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1. Stosownie do treści art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 kpa). Pod pojęciem "załatwienie sprawy" należy rozumieć wydanie przez organ w sprawie rozstrzygnięcia merytorycznego lub formalnoprawnego, kończącego postępowanie administracyjne. W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). Niezałatwienie sprawy w terminie narusza zasadę sformułowaną w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Odnosi się to również do przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw (art. 35 kpa). Przy czym pozostaje w bezpośrednim związku z ogólnymi zasadami prawa administracyjnego, w tym zasadą praworządności - art. 7 kpa oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów - art. 8 kpa. Odnosząc poczynione rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że poza sporem jest, iż Prezydent m.st. Warszawy nie zakończył sprawy i nadal pozostaje w zwłoce w rozpoznaniu wniosku skarżących z 14 stycznia 2016 r o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w rejonie ulic P., O. i M., oznaczonych dawniej nr dz. [...] , hip. [...] o powierzchni 1264,82 m2. Z tego względu, Sąd zobowiązał Prezydenta do rozpoznania powołanego wniosku w terminie czterech miesięcy od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z odpisem prawomocnego wyroku. Zdaniem Sądu, termin ten jest wystarczający do załatwienia sprawy. Jednocześnie, oceniając prowadzenie postępowania przez organ Sąd uznał, że zaistniała w sprawie bezczynność Prezydenta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (wyrok NSA z dnia 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Sytuacja taka wystąpiła w niniejszej sprawie. Analiza akt sprawy wskazuje, że 26 stycznia 2016 r. wpłynął do organu wniosek skarżących z 14 stycznia 2016 r. o przyznanie odszkodowania za opisaną na wstępie nieruchomość w.. Przy czym dopiero po ponad 7 miesiącach od daty wpływu wniosku organ pismem z 1 sierpnia 2016 r. zwrócił się do Urzędu m.st. Warszawy Biura Gospodarki Nieruchomościami Delegatury w Dzielnicy Mokotów o przesłanie akt własnościowych tej nieruchomości. Następnie, wobec braku podejmowania działań przez organ, skarżący pismem z dnia 19 stycznia 2017 r. wnieśli zażalenie do Wojewody Mazowieckiego, który postanowieniem z [...] października 2017 r., nr [...] , wyznaczył Prezydentowi dodatkowy termin załatwienia sprawy do trzech miesięcy od daty otrzymania ww. postanowienia. Termin wyznaczony przez Wojewodę Mazowieckiego upłynął bezskutecznie 13 stycznia 2018 r. W konsekwencji skarżący pismem z 13 maja 2020 r. po raz kolejny wezwali organ do rozpatrzenia wniosku odszkodowawczego, składając jednocześnie odpis uwierzytelnionego aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] marca 2018 r. z klauzulą apostille i tłumaczeniem przysięgłym po zmarłej [...] stycznia 2018 r. E.R. córce M.R. oraz odpis uwierzytelnionego aktu poświadczenia dziedziczenia Rep. [...] nr [...] z [...] stycznia 2019 r. po zmarłym [...] grudnia 2018 r. J.R.. Następnie pismem z 21 marca 2022 r. organ wystąpił do Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa w Warszawie o nadesłanie akt lokalizacyjnych nieruchomości, a pismem z 24 marca 2022 r. do Urzędu Stanu Cywilnego w Warszawie o przesłanie odpisu aktu zgonu J.R.[1] zmarłej [...] lutego 2022 r. Jednocześnie pismem z 24 marca 2022 r. Prezydent, na podstawie art. 50 § 1 k.p.a., wezwał pod rygorem zawieszenia postępowania pełnomocnika stron do uzupełnienia, w terminie 30 dni od daty doręczenia niniejszego wezwania, do akt sprawy postanowienia polskiego sądu powszechnego stwierdzającego nabycie spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia po J.R.[1] z d. L. oraz poinformował o braku w aktach postępowania pełnomocnictw udzielonych przez C.S. i C.P. dla adw. J.S. do działania w ich imieniu w przedmiotowym postępowaniu. Zatem mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy należy stwierdzić, że bezczynność Prezydenta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa a organ działał w sprawie nieefektywnie i dokonywał czynności w dużych odstępach czasu, czego nie uzasadniał stan sprawy. Ponadto zauważyć należy również, że Prezydent zintensyfikował działania w postępowaniu toczącym się już od ponad 5 lat dopiero po złożeniu przez strony przedmiotowej skargi na bezczynność organu. Dodatkowo stosownie do wskazania przez Prezydenta, że obecnie czyni starania celem ustalenia aktualnego kręgu stron postępowania i bada następstwo prawne po zmarłej [...] lutego 2022 r. J.R.[1] z d. L. zauważyć należy, iż organ może w tej sytuacji zawiesić postępowanie, czego jednak nie uczynił a więc nie ustał bieg terminów procesowych. Organ ponadto nie wypełnił dyspozycji art. 36 k.p.a. i nie zawiadomił stron postępowania o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy i nie wskazał nowego terminu jej załatwienia. Przedstawiony sposób działania Prezydenta w niniejszej sprawie przemawia za uznaniem, że bezczynność organu nosi cechy rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie Sąd uwzględnił w sprawie okoliczność okresowego zawieszenia terminów procesowych spowodowanych spowodowanych przez COVID-19. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a ppsa orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 w zw. z art. 200 ppsa. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 ppsa.