I SAB/Wa 160/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska (spr.) Sędzia WSA Bożena Marciniak po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty 1. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w rozpoznaniu wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. B. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. M. B. pismem z dnia 16 marca 2018 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 12 § 1 kpa w związku z art. 35 § 3 kpa i art. 36 § 1 i § 2 kpa poprzez pozostawanie w bezczynności i przewlekłe prowadzenie postępowania oraz wniósł o stwierdzenie, że Wojewoda [...] dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie Wojewody do wydania orzeczenia w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się wyroku, przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości pięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłaszanego przez Prezesa GUS oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że pomimo prowadzenia postępowania przez okres prawie 10 lat do dnia dzisiejszego nie zostało ono rozstrzygnięte nawet we wstępnym zakresie. Skarżący wskazał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. uznał zażalenie na niezałatwienie sprawy za uzasadnione. Po wydaniu tego postanowienia Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty, jednak została ona uchylona w całości decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. i sprawa została przekazana organowi do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zaznaczył, że mimo upływu 6 miesięcy od orzeczenia organu odwoławczego oraz prawie 10 lat prowadzenia postępowania sprawa nie została zakończona. Wojewoda nie wzywał ponadto skarżącego do uzupełnienia jakichkolwiek brakujących dokumentów i nie informował o podejmowanych czynnościach, ani przewidywanym terminie rozpatrzenia wniosku. Skarga jest więc uzasadniona. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. Organ przedstawił przebieg postępowania podkreślając, że prowadzone ono było zgodnie z zasadami określonymi w kpa. Wojewoda wskazał, że postępowanie wszczęte zostało wnioskiem z dnia 21 stycznia 1991 r. W dniu 31 grudnia 2008 r. złożony zaś został ponowny wniosek. Wydana [...] czerwca 2017 r. decyzja odmawiająca potwierdzenia prawa do rekompensaty została uchylona decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2017 r. Organ wskazał ponadto, że pismem z dnia 22 lutego 2018 r. poinformowano stronę o treści art. 10 kpa oraz że decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] odmówiono skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) - dalej P.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Sąd orzeka także w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V, VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9 P.p.s.a.). W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Stosownie do art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a P.p.s.a.). W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, zgodnie z art. 12 § 1 kpa, a także zobowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do jej wyjaśnienia i załatwienia w myśl art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Stosownie do art. 35 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 kpa). W myśl art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie określonym w art. 35 kpa lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 kpa). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przez przewlekłość postępowania przed organem administracji publicznej należy rozumieć brak należytego zaangażowania organu w załatwieniu sprawy indywidualnej. Przewlekłość postępowania obejmuje więc takie przypadki prowadzenia postępowania w sprawach indywidualnych jak wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy. W postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekle prowadzenie postępowania sąd administracyjny bada zatem, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane, a także czy nie są to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania stosownego rozstrzygnięcia. Odnosząc się w pierwszej kolejności do żądania skargi co do zobowiązania Wojewody [...] do rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazać należy, że postępowanie sądowoadministracyjne w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Jak wynika z akt sprawy Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku M. B. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Organ załatwił zatem sprawę. Wydanie przez Wojewodę wskazanej decyzji wyłącza możliwość uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu z uwagi na jego bezprzedmiotowość. W sprawie zaistniały więc przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania sądowego w tym zakresie. Oceniając natomiast czy postępowanie prowadzone było w sposób przewlekły zauważyć trzeba, że postępowanie to wszczęte zostało na skutek wniosku z dnia 21 stycznia 1991 r. złożonego przez skarżącego do Urzędu Rejonowego w [...]. W dniu 31 grudnia 2008 r. złożony został ponowny wniosek do Wojewody [...] i jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego przedmiotowa sprawa była już przedmiotem orzekania organów administracji publicznej. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. odmówił skarżącemu potwierdzenia prawa do rekompensaty, a następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2017 r. uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Sąd miał więc na uwadze stan sprawy po wydaniu decyzji z dnia 14 września 2017 r. Przedmiotowa decyzja przekazana została do Wojewody [...] w dniu 25 września 2017 r., akta sprawy zaś w dniu 8 grudnia 2017 r. i jak wskazuje ich analiza jedyną podjętą przez organ czynnością było wystosowanie pisma z dnia 22 lutego 2018 r. informującego skarżącego o treści art. 10 kpa. Organ nie podejmował więcej jakichkolwiek czynności mających na celu wyjaśnienie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia. Zauważyć przy tym trzeba, że również przed wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r. działania mające na celu zgromadzenie koniecznego materiału dowodowego podejmowane były sporadycznie, w dużych odstępach czasu, nieefektywnie i nierzetelnie. Organ zwracał się co prawda do różnego rodzaju podmiotów i instytucji o nadesłanie dokumentów i informacji koniecznych do rozpoznania wniosku. Jednak – jak wskazuje analiza akt - większość działań podejmowanych było w roku 2011 (pisma z kwietnia, maja, lipca, listopada, grudnia 2011 r.). Nieliczne czynności podjęte też zostały w latach 2012 – 2013, a następnie w roku 2016. Istotne przy tym jest, że Wojewoda nie informował strony o przyczynach niemożności załatwienia sprawy w terminie i przewidywanym terminie jej zakończenia. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżący zasadnie zarzucił Wojewodzie [...] przewlekłość postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Zdaniem Sądu prowadząc przedmiotowe postępowanie organ nie wywiązał się z ustawowych obowiązków wynikających z powołanych wyżej przepisów kpa. Jak wskazano organ na bieżąco nie interesował się sprawą. Pomiędzy kolejnymi podejmowanymi przez Wojewodę czynnościami zachodziły zaś wielomiesięczne, niczym nieuzasadnione przerwy. Sąd uznał przy tym, że wobec znacznego przekroczenia terminów określonych w kpa i prowadzenia postępowania z naruszeniem zasad określonych w/w przepisach kpa, a także z uwagi na fakt, że postępowanie toczyło się od wielu lat, przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd stwierdził jednocześnie brak podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 P.p.s.a. i w tym zakresie skargę oddalił. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że suma pieniężna zasądzana od organu na rzecz strony skarżącej pociąga za sobą dla organu wymierne skutki finansowe i środek ten powinien być stosowny w przypadkach szczególnych. Co prawda w rozpoznawanej sprawie organ nie respektował w toku postępowania zasady szybkości postępowania, jednakże skarżący w żaden sposób nie uzasadnił konieczności zastosowania tego szczególnego środka. Podstawy do uwzględnienia żądania nie stanowią podnoszone w skardze okoliczności. Sąd miał też na uwadze, że decyzją z dnia [...] marca 2018 r. organ rozpoznał wniosek skarżącego o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 149 § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji. O oddaleniu skargi w pozostałym zakresie orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. (pkt 3 sentencji). O kosztach (na które składają się 100 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 P.p.s.a.