I SAB/Wa 163/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2024 r. sprawy ze skargi B. T. na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w przedmiocie przyznania odszkodowania 1. stwierdza, że Prezydent m.st. Warszawy dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezydenta m.st. Warszawy do wydania aktu; 3. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz B. T. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 20 maja 2024 r. (data prezentaty) B. T. (dalej jako "skarżąca"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w zakresie rozpoznania wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...] (dawnej [...]), oznaczonej hipotecznie jako "[...]", dz. [...]. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Przedmiotowa nieruchomość objęta była działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej jako "dekret". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m. st. Warszawy, a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Objęcie niniejszego gruntu przez gminę nastąpiło w dniu 11 kwietnia 1949 r., tj. z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr 5 Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, wobec czego termin do złożenia wniosku w trybie art. 7 ust. 1 dekretu upływał w dniu 11 października 1949 r. Z akt postępowania wynika, iż wniosek w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie został złożony. Pismem z 8 września 1999 r. B. T. (spadkobierczyni dawnej właścicielki hipotecznej) wystąpiła z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], uregulowanej w księdze hipotecznej pod nazwą "[...]", dz. [...]. Następnie pismem z 6 maja 2002 r. ponowiła swój wniosek o przyznanie odszkodowania. W związku z powyższym wobec przedmiotowej nieruchomości warszawskiej prowadzone było postępowanie administracyjne w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344 ze zm., dalej jako "u.g.n.") o ustalenie odszkodowania. W dniu 17 grudnia 2018 r. zostały złożone do akt sprawy wszystkie postanowienia spadkowe - wykazujące następstwo prawne skarżącej po byłej właścicielce tej nieruchomości i jej kolejnych spadkobiercach. Pismem z 24 czerwca 2019 r. - działając na podstawie art. 37 k.p.a. - skarżąca złożyła ponaglenie do Wojewody Mazowieckiego na bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy w sprawie dotyczącej ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość. Wojewoda Mazowiecki postanowieniem z 25 listopada 2019 r. nr 989/2019 uznał ponaglenie za uzasadnione, stwierdził, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz wyznaczył Prezydentowi m. st. Warszawy trzymiesięczny termin na podjęcie stosownego rozstrzygnięcia liczony od dnia doręczenia niniejszego postanowienia wraz z aktami sprawy. Ponieważ Prezydent dalej nie rozpatrzył wniosku skarżącej, dlatego też pismem z 20 maja 2024 r. wniosła ona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta m.st. Warszawy w zakresie rozpoznania wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Zarzuciła mu naruszenie art. 35 i 36 k.p.a. - stwierdzając, że Prezydent pozostaje w bezczynności, gdyż niniejsza sprawa pozostaje nierozpatrzona od przeszło 5,5 roku (licząc od daty doręczenia wszystkich dokumentów związanych z udowodnieniem następstwa prawnego) oraz od przeszło 4,5 roku (licząc od terminu wyznaczonego w postanowieniu Wojewody Mazowieckiego z 25 listopada 2019 r.). Dodała, że z uwagi na te okoliczności należy stwierdzić, że bezczynność organu nastąpiła z rażącym naruszeniem prawa. Jak bowiem wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 149 § 2 p.p.s.a. - jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości w okolicznościach danej sprawy można stwierdzić, że w sposób oczywisty naruszono prawo. W związku z tym wniosła o zobowiązanie Prezydent m. st. Warszawy do wydania decyzji merytorycznej w przedmiotowej sprawie w terminie określonym przez Sąd oraz o stwierdzenie, że dopuścił się on bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy wniósł o jej oddalenie - podnosząc, że z uwagi na wynikający z treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, skomplikowany charakter postępowania, a także z uwagi na bardzo dużą ilość wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w art. 35 k.p.a. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, niestety nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Jednocześnie poinformował, iż nie pozostaje on w bezczynności i podejmuje czynności niezbędne do zebrania całości materiału dowodowego. W tym celu zlecił biegłemu wykonanie opracowania fotogrametrycznego polegającego na opisie i wkreśleniu granic dawnej nieruchomości hipotecznej ha zdjęcia lotnicze wykonane w latach 1945-1960. Opracowanie to zostało dostarczone w dniu 11 czerwca 2024 r. Wobec powyższego, w dniu 13 czerwca 2024 r. wysłano do strony zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a., zgodnie z którym strona ma prawo zapoznać się z zebraną dokumentacją w terminie 3 dni od daty doręczenia tego zawiadomienia. Po zapoznaniu się strony z zebranym materiałem dowodowym, o ile nie zaistnieją dodatkowe okoliczności mające wpływ na treść rozstrzygnięcia – zostanie wydana decyzja kończąca przedmiotowe postępowanie. Następnie pismem z 8 lipca 2024 r. (data prezentaty) Prezydent poinformował Sąd, że rozpoznał już wniosek skarżącej z 8 września 1999 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] (dawnej [...]), oznaczonej hipotecznie jako "[...]", dz. [...], ponowiony wnioskiem z 6 maja 2002 r. i decyzją nr 525/SD/2024 z 3 lipca 2024 r. odmówił uwzględnienia wniosku o przyznanie odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej p.p.s.a. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Skarga na bezczynność organu w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżąca bowiem, przed wniesieniem skargi do Sądu, złożyła - w trybie art. 37 § 1 k.p.a. - ponaglenie na niezałatwienie sprawy przez Prezydenta m. st. Warszawy. Przechodząc do merytorycznej oceny skargi zaznaczyć należy, że zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt pkt 1-4 tej ustawy. W myśl ogólnej zasady wyrażonej w art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy. W ścisłym powiązaniu z wyżej wymienioną zasadą postępowania administracyjnego pozostaje art. 35 § 3 k.p.a., który stanowi że w postępowaniu administracyjnym załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, natomiast sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Zgodnie natomiast z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dla ciążących na organie obowiązków nie ma wpływu okoliczność wystąpienia zwłoki w postępowaniu z przyczyn niezależnych od organu. Jeżeli sprawy w postępowaniu administracyjnym nie załatwiono w terminie wskazanym w art. 35 § 3 k.p.a., ponadto nie poinformowano strony o nowym terminie załatwienia sprawy, stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia. Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). W orzecznictwie podkreśla się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., jeżeli nie dopełnił on czynności określonych w art. 36 k.p.a. Stosownie do treści art. 149 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Z przepisu tego wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu przed rozpoznaniem przez Sąd skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ wyłącza możliwość jej uwzględnienia. W niniejszej sprawie Prezydent m. st. Warszawy rozpoznał już wniosek skarżącej o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość - wydając w dniu 3 lipca 2024 r. decyzję odmawiającą przyznania odszkodowania. Wydanie powyższego rozstrzygnięcia wyłącza możliwość uwzględnienia przez Sąd skargi na bezczynność organu nawet wówczas, gdy orzeczenie to podjęte zostało z naruszeniem terminu przewidzianego do jego wydania - jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skoro decyzja Prezydenta została wydana po wpłynięciu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ale przed jej rozpoznaniem przez Sąd, to należy uznać, że organ załatwił sprawę, zaś postępowanie sądowe w tym zakresie stało się bezprzedmiotowe. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, stwierdza jednocześnie, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W związku z powyższym Sąd uznał, że bezczynność Prezydenta m. st. Warszawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oceniając charakter bezczynności organu Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim fakt, że rozpoznanie wniosku skarżącej poprzez wydanie decyzji w dniu 3 lipca 2024 r. nastąpiło dopiero po upływie 4,5 roku od terminu wyznaczonego przez Wojewodę Mazowieckiego postanowieniem z 25 listopada 2019 r. Wobec tak ustalonej przyczyny bezczynności i jej charakteru - Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a p.p.s.a. Mając zaś na uwadze wydaną w sprawie decyzję rozpoznającą wniosek skarżącej o przyznanie odszkodowania, Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu - o czym orzekł jak w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w pkt 3 sentencji wyroku. Zaś rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.