I SAB/Wa 174/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi P. D. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] stycznia 2001 r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul.[...], ozn. jako dz. nr [...] z obr. [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Prezydenta [...] miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz P. D. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z [...] kwietnia 2019 r. P. D. i A. N. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] przy rozpatrywaniu ich wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W., ozn. jako działka nr [...] z obrębu [...], zajętą pod drogę publiczną - ul. [...]. Skarga ta wniesiona została w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z [...] stycznia 2001 r. L. H., Z. M., E. G., K. S., A. M., M. M. i A. N. wystąpili do Prezydenta [...] o ustalenie, w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) odszkodowania za nieruchomości położone w W. zajęte pod drogi publiczne, w tym m.in. nieruchomość przy ul. [...], ozn. jako działka nr [...] z obrębu [...] zajętą pod tę drogę. Decyzją z [...] listopada 2014 r. nr [...] Wojewoda [...], na podstawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy, stwierdził nabycie przez gminę [...] z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. własności gruntu położonego w W., dzielnicy [...], oznaczonego jako projektowana działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, stanowiącego część działki nr [...] (powstałej z podziału działki nr [...]), zajętego pod ulice [...]. Decyzja ta uzyskała walor ostateczności [...] grudnia 2014 r. Wobec braku podejmowania rozstrzygnięcia w sprawie odszkodowania za przejętą na własność gminy nieruchomość, P. D. (następca prawny zmarłej [...] marca 2003 r. L. H.) wniósł [...] maja 2018 r. do Wojewody [...] ponaglenie, w następstwie rozpoznania którego Wojewoda ów postanowieniem z [...] października 2018 r. nr [...] uznał je za zasadne i wyznaczył Prezydentowi dwumiesięczny termin do podjęcia w sprawie rozstrzygnięcia. Termin ten upłynął bezskutecznie, w związku z czym wyżej P. D. i A. N. wnieśli wskazaną na wstępie skargę, w której domagali się zobowiązania Prezydenta [...] do wydania decyzji w sprawie w terminie 14 dni oraz zasadzenia na ich rzecz kosztów postępowania. W motywach skargi podnosili, że Prezydent [...] mimo ustalenia dodatkowych terminów zakończenia postepowania, samodzielnie jak i przez Wojewodę, sprawy nie załatwił. W tym stanie rzecz zarzucali mu naruszenie przepisów art. art.: 8, 12, 35 § 1 i 36 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc, że pismami z [...] marca 2016 r., [...] czerwca 2018 r. oraz [...] stycznia 2019 r. zawiadamiał strony o terminach załatwienia sprawy. Zwracał jednocześnie uwagę na prowadzenie postepowania w trybie art. 73 ustawy z 13 października 1998 r. postępowania co do [...] działek ewidencyjnych, gdzie w stosunku do [...] działek, stronami są te same osoby co w niniejszej sprawie. Wskazywał przy tym na wydawane w stosunku do nich sukcesywnie w latach 2014 -2017 r., którymi przyznano łącznie ww. osobom ponad [...] [...] zł. W dalszej kolejności wskazywał na konieczność sporządzenia operatów w sprawie i trudności jakie wyłoniły się w toku wyłaniania, przy zachowaniu reguł ustalonych ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1579 ze zm.) rzeczoznawców majątkowych, którzy tego rodzaju opinie wykonają. Zwracał przy tym uwagę na uzyskanie [...] lutego 2019 r. informacji, że w związku z wyczerpaniem kwoty, o której mowa w art. 6a powołanej ustawy, nie jest możliwe zlecenie wykonania wspomnianych operatów. Obecnie zaś procedura związana z wyłonieniem nowego wykonawcy operatów szacunkowych nie została jeszcze zakończona. Prawomocny postanowieniem z 24 lipca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. N.. Tym samym przedmiotem do rozpoznania pozostała skargą P. D., efekcie rozpoznania której Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem jej jest bezczynność Prezydenta [...] przy rozpoznawaniu wniosku byłych właścicieli z [...] stycznia 2001 r. o ustalenie odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. jako działka ew. nr [...] z obrębu [...], który jako zajęty w dniu [...] grudnia 1998 r. pod drogę publiczną, którego własność z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przeszła na rzecz gminy [...]. Wskazać zatem należy, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi gdy w prawnie określonym terminie organ ów nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Do tego rodzaju wniosków prowadzi definicja bezczynności sformułowana w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którą jest nią niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Dla jej stwierdzenia nie ma przy tym znaczenia fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy zostało to spowodowane zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę oraz działania organu w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast istotne przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej: "p.p.s.a.". Z ogólnych zasad postępowania administracyjnego wynika, że organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy (art. 12 § 1 k.p.a.). Zobowiązane są także - w myśl art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.- do podejmowania z urzędu i na wniosek strony wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia. Stosownie natomiast do art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Do terminów tych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy że Prezydent [...] przy rozpoznawaniu wniosku złożonego m.in. przez poprzedniczkę prawną skarżącego o ustalenie odszkodowania za wskazaną na wstępie nieruchomość pozostaje w stanie bezczynności. Wniosek ów wpłynął do organu [...] stycznia 2001 r., co wynika z umieszczonej na nim prezentaty Kancelarii Urzędu Gminy [...]. Od ww. daty rozpoczął zatem swój bieg określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin do załatwienia sprawy nim objętej. Zgodnie bowiem z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Tym samym postępowanie nim wywołane winno zakończyć si co do zasady w marcu 2001 r. Wprawdzie w momencie złożenia wniosku nie została jeszcze wydana na podstawie art. 73 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. deklaratoryjne decyzja wojewody stwierdzająca przejście z mocy prawa własności tej nieruchomości na rzecz gminy – co oznaczało obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą merytoryczne rozpoznanie wniosku odszkodowawczego. Jednakże, co znamienne, z tej przyczyny organ nie zawiesił postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a tym samym nie podjął działań, które wstrzymały by bieg terminów załatwienia sprawy określonych w kodeksie. To zaś oznacza, że postępowanie w sprawie o ustalenie odszkodowania procedowane jest przez niego nieprzerwanie od 18 lat. Godzi się przy tym zauważyć, że także po wydaniu wspomnianej decyzji (co miało miejsce [...] listopada 2014 r.) Prezydent [...] nie podejmował jakichkolwiek realnych czynności procesowych ukierunkowanych na załatwienie sprawy odszkodowawczej. Działania zaś przezeń wówczas podejmowane w rzeczywistości koncentrowały się na poszukiwaniu dokumentów, które mogłyby posłużyć podważeniu trybu w jakim doszło do przejęcia własności nieruchomości (tytułem przykładu można tu przywołać wystąpienie organu w dniu [...] stycznia 2019 r.. do Archiwum Państwowego, Archiwum Akt Nowych i komórki organizacyjnej urzędu [...] oraz Burmistrza [...] o informacje i dokumenty mogące wskazywać na wywłaszczenie terenów obejmujących nieruchomości należące do inicjatorów postępowania przed 1999 r.). To natomiast pozostaje bez związku z przedmiotem postępowania. Powyższe implikuje po stronie Sądu obowiązek wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a., a więc zobowiązania organu do wydania aktu w określonym przez Sąd terminie, potwierdzenia stanu bezczynności, a także oceny jej charakteru. Ta natomiast w przedstawionych wyżej okolicznościach faktycznych przybiera postać kwalifikowaną, tj. rażąco narusza prawo. Z takim bowiem mamy do czynienia, gdy w sposób oczywisty i dostrzegalny już na "pierwszy rzut oka" dla przeciętnego obserwatora można stwierdzić, że sposób postępowania organu stanowi drastyczne zaprzeczenie wynikającego z art. 12 k.p.a. obowiązku załatwienia sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki. Bez wątpienia zaś osiemnastoletnia zwłoka w rozpoznaniu podania strony stanowi przykład oczywistego naruszenia zasad ogólnych procedury administracyjnej. Fakt że za inne wywłaszczone w tożsamym trybie nieruchomości stronom wypłacono znaczne odszkodowanie (na co powołuje się organ w odpowiedzi na skargę) nie jest okolicznością, która pozostaje w jakimkolwiek związku z niniejszą sprawą. Nie może zatem determinować okresu jej załatwiania. Wyznaczając dwumiesięczny termin rozpoznania wniosku, Sąd wziął pod uwagę, że ustalenie odszkodowania wymaga, stosownie do art. 130 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r., poz. 2204) uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, stanowiącej w sprawie jeden z kluczowych dowodów. Pozyskanie go i podjęcie przy jego wykorzystaniu merytorycznego rozstrzygnięcia w terminie 14 dni – jak oczekiwał tego skarżący - byłoby więc nierealne. Sąd nie może natomiast nakładać na organ obowiązku, którego dopełnienie z góry skazane byłoby na niepowodzenie. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono natomiast na podstawie art. 200 p.p.s.a. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy. ----------------------- 2