I SAB/Wa 180/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S., A. Z., E. A. i M. R. na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku w sprawie reformy rolnej 1. zobowiązuje Wojewodę [...] do rozpoznania wniosku z [...] listopada 2013 r. o stwierdzenie, że część majątku ziemskiego "Osiedle [...]" Powiatu [...], o powierzchni [...] ha, wydzielonego z nieruchomości hipotecznej "Dobra [...]" nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e. dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4 poz. 17) – w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Wojewoda [...] dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. S., A. Z., E. A. i M. R. solidarnie kwotę 648 (sześćset czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 r. J. S., A. Z., E. A. i M. R. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wojewody [...] w rozpoznaniu ich wniosku z dnia [...] listopada 2013 r. o uznanie, że część majątku ziemskiego "[...]", powiatu [...], o powierzchni [...] ha, położonego w gminie [...], a obecnie na terenie [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4 poz. 17). Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] września 1937 r. J. S. nabyła od K. S. aktem notarialnym nr [...] rep. [...] z dóbr [...] nieruchomość o pow. [...] ha, zaś z dóbr [...] - nieruchomość o pow. [...] ha. Wnioskiem z dnia [...] maja 1995 r. J. S. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska "[...]" o pow. [...] ha nie podlegała przepisom dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Po rozpoznaniu tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 1997 r., nr [...] orzekł, iż nieruchomość o pow. [...] ha nabyta przez J. S. od K. S. z nieruchomości ziemskiej "[...]" - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż łączny obszar tej nieruchomości nie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych. Następnie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia [...] czerwca 1998 r., Nr [...] - po rozpoznaniu odwołania Burmistrza Gminy [...] - utrzymał w mocy powyższą decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. Gmina [...] złożyła wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją dnia [...] czerwca 1998 r. - bowiem wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody. Podniosła, że decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 1997 r. obejmowała tylko część majątku będącą własnością J. S. o pow. [...] ha. Natomiast Wojewodzie nie znany był fakt, że J. S. nabyła również prawo własności do nieruchomości ziemskiej o pow. [...] .ha. Wobec powyższego istniało prawdopodobieństwo, że majątek nabyty przez J. S. przekraczał powierzchnię 50 ha użytków rolnych, wobec czego mógł podlegać pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], działając w trybie wznowienia postępowania, odmówił uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z [...] czerwca 1998 r., a następnie decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję. Zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi Gminy [...] - wyrokiem z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 106/14 oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od rozstrzygnięcia Sadu I instancji orzeczeniem z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1588/15. Wcześniej jeszcze pismem z dnia [...] listopada 2013 r. J. S., A. Z., E. A. i M. R. wystąpili do Wojewody [...] o uznanie, że część majątku ziemskiego "[...]", powiatu [...], o powierzchni [...] ha, położonego w gminie [...], a obecnie na terenie [...], nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4 poz. 17). Wojewoda [...], kompletując akta sprawy, pismami z [...] maja 2014 r., [...] lipca 2015 r. i [...] grudnia 2015 r. zwracał się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z prośbą o informację, na jakim etapie znajduje się prowadzone przez ten organ postępowanie oraz o wypożyczenie akt sprawy. Ponadto w maju 2014 r. występował też do innych podmiotów poszukując akt sprawy. Pismem z [...] stycznia 2018 r. - działając na podstawie art. 37 kodeksu postępowania administracyjnego - wnioskodawcy złożyli zażalenie na niezałatwienie sprawy przez Wojewodę [...]. Wojewoda [...] pismem z [...] lutego 2018 r. zwrócił się po raz kolejny do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi z prośbą o informację, na jakim etapie znajduje się prowadzone postępowanie i zawiadomieniem z tego samego dnia wyznaczył termin załatwienia sprawy - do dnia 31 lipca 2018 r. Przy piśmie z [...] marca 2018 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przesłało Wojewodzie akta przedmiotowej sprawy. Zaś postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał przedmiotowe zażalenie na bezczynność organu I instancji za nieuzasadnione - wskazując, że organ stopnia wojewódzkiego nie dysponował pełnymi aktami administracyjnymi sprawy. Prowadząc dalsze postępowanie Wojewoda [...] pismami z dnia [...] maja 2018 r. wystąpił do: - Starostwa Powiatowego w [...] o nadesłanie mapy ewidencyjnej oraz informacji, jakie aktualnie działki obejmują przedmiotową nieruchomość, - Sądu Rejonowego w [...] o wydanie zaświadczenia dotyczącego przedmiotowej nieruchomości - w szczególności zawierającego określenie stanu własnościowego oraz dokładny obszar na dzień 1 września 1939 r. i 13 września 1944 r. , - Archiwum Państwowego w [...] o dokumenty zawierające operat techniczny majątku [...] z lat 1947 i 1948 oraz o dokumenty dotyczące przejęcia Dóbr Ziemskich [...], pow. [...]. W dniu 25 kwietnia 2018 r. (data stempla pocztowego) J. S., A. Z., E. A. i M. R. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Wojewody w rozpatrzeniu ich wniosku z [...] listopada 2017 r. - zarzucając postępowaniu prowadzonemu przez Wojewodę rażące naruszenie art. 35 kpa przez przekroczenie ustawowych terminów do załatwienia sprawy i wnieśli o zobowiązanie Wojewody [...] do rozpatrzenia tego wniosku. Uzasadniając skargę podnieśli, iż w niniejszej sprawie został zgromadzony cały materiał dowodowy, a mimo to nie została dotychczas wydana decyzja administracyjna. Bezczynność organu w sprawie jest oczywista, bowiem dopiero po otrzymaniu zażalenia Wojewoda wyznaczył odległy pięciomiesięczny termin załatwienia sprawy. Przewidział zatem, że będzie prowadził postępowanie, mimo terminu wynikającego z art. 35 kpa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Przedstawiając stan sprawy organ wyjaśnił, iż zwracał się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z prośbą o udzielenie informacji, na jakim etapie znajduje się postępowanie z wniosku Gminy [...] o wznowienie postępowania zainicjowanego wnioskiem J. S. z 1995 r. - bowiem od tej ostatniej sprawy zależy wynik postępowania zawisłego przed Wojewodą [...]. Minister przesłał akta sprawy dopiero przy piśmie z dnia [...] marca 2018 r., a Wojewoda po ich analizie, pismami z dnia [...] maja 2018 r. kontynuował gromadzenie materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i skutkuje wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 149 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a.". W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 119 pkt 4 w zw. z art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania - taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, która została zainicjowana skargą na bezczynność Wojewody [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] listopada 2013 r. Stosownie do treści art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Sąd stwierdza także, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Natomiast § 1a tego art. stanowi, iż jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy również wskazać, że skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu środków zaskarżenia. Skarżący bowiem, przed wniesieniem skargi na bezczynność Wojewody [...], złożyli zażalenie na nierozpoznanie sprawy w terminie, w trybie art. 37 Kodeksu postępowania administracyjnego Zgodnie z treścią art. 35 § 1 i 3 kpa organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. W myśl natomiast art. 36 § 1 kpa o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia spraw. Podnieść również należy, że zgodnie z art. 12 § 1 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, jak również zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Bezczynność organu administracji publicznej ma zatem miejsce nie tylko wówczas, gdy w ustawowym ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie, ale również wtedy, gdy je podjął, lecz mimo ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem decyzji lub innego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd uznał, że Wojewoda uchybił powołanym na wstępie przepisom, bowiem wniosek - który wpłynął do organu w dniu 4 grudnia 2013 r. - nie został dotychczas rozpoznany. W tym stanie rzeczy Sąd uznał za uzasadniony zarzut bezczynności organu w rozpatrywaniu wskazanego wniosku.. Organ prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie uchybił wskazanym wyżej przepisom procesowym określającym terminy załatwiania spraw administracyjnych, a także naruszył wynikającą z art. 12 kpa zasadę szybkości postępowania. Takie postępowanie podważa wyrażoną w art. 8 kpa zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów Państwa. Nawet, jeśli postępowanie administracyjne jest szczególnie skomplikowane, to zwłoka organu w załatwieniu sprawy, w terminie określonym w art. 35 kpa - nie jest usprawiedliwiona. Stanowisko takie wynika z utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego. W sprawie sygn. akt. IV SA 105/00 (LEX 53462) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "Zasada sformułowana w art. 6 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw określonych w art. 35 i 36 kpa. Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 kpa) pozostaje także w bezpośrednim związku z dyrektywami zawartymi w art. 7 i 8 kpa, zobowiązującymi organy administracji publicznej do stania na straży praworządności i uwzględniania słusznego interesu obywateli, a także pogłębiania prowadzonym postępowaniem zaufania obywateli do organów państwa". Stosownie do art. 149 p.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na bezczynność zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, stwierdzając jednocześnie, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że - mimo przekroczenia terminów załatwienia sprawy - zaistniała w sprawie bezczynność organu, aczkolwiek naganna, to jednak nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Przy tej ocenie Sąd wziął pod uwagę przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę okoliczności, mające wpływ na niedotrzymanie przez niego terminów załatwienia sprawy - w tym zwłaszcza te związane z brakiem akt sprawy, dotyczącej wniosku Gminy [...] o wznowienie postępowania, a przez to nieposiadanie akt archiwalnych, dotyczących objętego wnioskiem majątku ziemskiego. Ponadto organ poinformował strony o terminie załatwienia sprawy. Działanie organu nie było zatem wyrazem jego złej woli i nie cechuje go tak poważny stopień naruszenia prawa, aby mogło ono zostać uznane za rażące. Art. 149 p.p.s.a. nie określa kryteriów, jakimi powinien kierować się Sąd Administracyjny określając organowi termin do rozpoznania wniosku. Oznacza to, iż w kwestii określenia terminu Sąd dysponuje swobodą i nie jest związany terminami, o jakich mowa w art. 35 kpa. Wyznaczając termin, w jakim organ zobligowany będzie do załatwienia sprawy, Sąd powinien kierować się interesem strony, ale musi mieć też na względzie możliwość realnego zakończenia w tym okresie postępowania - biorąc pod uwagę specyfikę danej sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, że termin jednego miesiąca od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy na rozpoznanie ww. wniosku z 2013 r. będzie adekwatny i realny. Tym bardziej, że organ sam wyznaczył termin załatwienia sprawy - do dnia 31 lipca 2018 r. Sąd zasądził też na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 120 w zw. z art. 119 pkt 4, art. 149 oraz art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1