I SAB/Wa 183/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 29 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.T. i Z. W. na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...] nr dom. [...]" – w terminie czterech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent [...] dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. A. T. i Z. W. pismem z 9 kwietnia 2019 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...]". Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym. Powyższy wniosek A. W. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] wpłynął do Urzędu [...] 8 maja 1991 r. Urząd Dzielnicy – Gminy [...] udzielił odpowiedzi na powyższe wystąpienie pismem z [...] sierpnia 1992 r. stwierdzając, że brak jest podstaw do rozpatrywania wniosków o zwrot nieruchomości. A. W. kolejnym pismem z 27 stycznia 2009 r. sprecyzował, że wnosi o ustalenie odszkodowania za wywłaszczony grunt. Jak wynika z akt sprawy [...] lipca 2015 r. organ prowadzący postepowanie wezwał strony o przedłożenie postanowień spadkowych po dawnych właścicielach nieruchomości. Zostały one przesłane przy pismach z 20 sierpnia 2015 r., 16 listopada 2015 r., 19 października 2016 r. oraz 5 października 2017 r. i 7 czerwca 2018 r. Z kolei pismami z 11 i 28 czerwca 2018 r. Prezydent wystąpił do Archiwum Państwowego o przesłanie dokumentów niezbędnych do rozpoznania sprawy. Odpowiedź Archiwum została udzielona Prezydentowi [...] lipca 2018 r. i [...] sierpnia 2018 r. Następnie, na skutek zażalenia B. T. i Z. W. na niezałatwienie niniejszej sprawy w terminie, Wojewoda [...] postanowieniem z [...] czerwca 2017 r., nr [...] uznał je za uzasadnione i wyznaczył organowi I instancji dodatkowy termin załatwienia sprawy do trzech miesięcy od dnia otrzymania niniejszego postanowienia wraz z aktami sprawy. Podejmując kolejne czynności organ [...] sierpnia 2018 r. wystąpił do innej jednostki organizacyjnej urzędu oraz Miejskiego Zakładu [...] Sp. z o.o. z wnioskiem o nadesłanie posiadanych dokumentów, dotyczących prowadzonego postępowania o przyznanie odszkodowania za przediotową nieruchomość. Odpowiedź na to wystąpienie otrzymał od Miejskich Zakładów [...] 11 września 2018 r., zaś od pierwszego ze wskazanych powyżej podmiotów 3 września 2018 r. i 23 października 2018 r. W dniu 13 lutego 2019 r. oraz 27 lutego 2019 r. organ wystąpił do innej swojej jednostki o kolejne informacje i dokumenty. Odpowiedzi uzyskał 7 i 13 marca 2019 r. Z kolei 10 maja 2019 r. Prezydent ponownie zwrócił się do Archiwum Państwowego o nadesłanie dokumentacji, dotyczącej nieruchomości. W złożonej skardze na bezczynność skarżący wnieśli o zakończenie prowadzonego od 1991 r. postepowania, w oparciu o zebraną dokumentację oraz uznanie, że niezałatwienie sprawy w terminie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadnili, że dokumenty postępowań spadkowych po byłych właścicielach wraz z wykazem spadkobierców i ich adresami zostały skompletowane i złożone w 2015 r. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wskazał, że sprawę komplikuje nierozstrzygnięta kwestia postępowania prowadzonego przez Prezydium [...] w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości, gdyż nie odnaleziono orzeczenia kończącego postępowanie. Ponadto, z uwagi na wynikający z treści art. 7 i art. 77 § 1 kpa, obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, pozwalającego na dokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, a także z uwagi na bardzo dużą ilość wpływających spraw z zakresu odszkodowań, nie było możliwości zakończenia niniejszego postępowania w terminie określonym w wyroku. Dodał, że opóźnienia w rozpatrywaniu spraw są spowodowane bardzo dużą ilością wpływającej korespondencji, w sprawach związanych z działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Waga tych spraw, stopień ich skomplikowania oraz złożoność okoliczności, które powinny być ustalone w toku tych postępowań, nie pozwala na dotrzymanie ustawowych terminów przewidzianych na ich rozpatrzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), przywoływanej dalej jako "P.p.s.a." sprawa mogła zostać rozpoznana w trybie uproszczonym. Skarga jest uzasadniona, co skutkowało wydaniem przez Sąd wyroku zobowiązującego organ do wydania orzeczenia w określonym terminie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, czy innego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia, ani stopień przekroczenia terminu załatwienia sprawy, ani fakt, z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Te okoliczności będą miały znaczenie dopiero przy ocenie charakteru stanu zwłoki, a więc czy przybrała ona postać rażącego naruszenia prawa. Konieczność wydania orzeczenia, na podstawie powołanych przepisów, obliguje sąd administracyjny, aby ten, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, ocenił, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, co wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem Sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem do załatwienia sprawy w terminie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że zaistniały w niej przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta, a tym samym wydanie orzeczenia, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a. – tj. zobowiązania organu do wydania aktu w określonym terminie. Poza sporem jest bowiem to, że organ nie rozpoznał wniosku z 1991 r. (sprecyzowanego w 1992 r.) o ustalenie odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie, a więc pozostaje w zwłoce w jej rozpoznaniu. W związku z powyższym zarzut bezczynności organu przy rozpoznawaniu powyższego wniosku należało uznać za uzasadniony, co skutkuje wyznaczeniem czteromiesięcznego terminu do załatwienia sprawy. Sąd wyznaczając wskazany termin miał na względzie realną możliwość zakończenia postępowania. Okres ten w ocenie Sądu jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w spawie i nie spowoduje uszczerbku dla gwarancji procesowych stron, biorących w nim udział. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że bezczynność organu w rozpoznaniu niniejszej sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W przedmiotowej sprawie wniosek nie został rozpoznany od 1992 r., licząc od daty jego sprecyzowania. Uwzględniając zatem złożoność sytuacji prawnej przedmiotowego gruntu, historyczny charakter postępowania objętego działaniem dekretu [...], wskazać należy, że organ do 2015 r. - za wyjątkiem pisma z 1992 r. - nie podejmował działań w sprawie. Dopiero w XXI w. wystąpił do stron o nadesłanie dokumentów stwierdzających następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości i rozpoczął gromadzenie akt sprawy. Powyższe okoliczności powodują, iż nierozpoznanie przez organ wniosku w terminie określonym w kpa., a także sposób działania organu w sprawie, niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 kpa.) oraz zasadę zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 kpa.). Przy czym o rażącym naruszeniu prawa można mówić tylko wtedy, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu. Tak długi okres, w którym organ nie podejmował żadnych działań w sprawie odszkodowania, powoduje, że naruszenie wskazanych uprzednio przepisów postępowania uznać należy za mający charakter rażący. Przy czym podkreślić należy, że okoliczności powołane przez organ w odpowiedzi na skargę, związane ze skomplikowaniem sprawy, czy też koniecznością zgromadzenia materiału dowodowego, jak również znaczną ilość postępowań, które prowadzone są przez organ, nie stanowi żadnego usprawiedliwienia kilkudziesiecioletniego prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie i podejmowania w nich tak niezwykle rzadkich czynności. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i pkt 3 oraz art. 149 § 1a p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 wyroku. -