I SAB/Wa 222/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. R. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie rozpoznania odwołania i wydania decyzji postanawia: odrzucić skargę. K. R. (dalej: "skarżąca") pismem z 27 sierpnia 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie (dalej: "organ") w przedmiocie rozpoznania odwołania i wydania decyzji. W uzasadnieniu skargi wskazała, że w dniu 12 stycznia 2011 r. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bydgoszczy odwołanie z dnia 10 stycznia 2011 r. w związku z niewydaniem przez upoważniony organ rentowy decyzji w sprawie z wniosku z dnia 7 czerwca 1995 r. o prawo do renty inwalidzkiej z powodu inwalidztwa. Podniosła ponadto, że organ do tej pory nie wydał decyzji, ani też nie podjął żadnych czynności w sprawie. W ocenie skarżącej nie zachodzą żadne okoliczności, które uzasadniałyby opóźnienie w załatwieniu sprawy. Wobec powyższego wniosła o zobowiązanie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do wydania decyzji rozstrzygającej o ww. żądaniu w terminie 14 dni. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") i wskazał, że lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", stanową przepisy art. 83 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 497), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", które wyłączają kognicję sądów administracyjnych w sprawach indywidualnych decyzji wydawanych przez organ rentowy w zakresie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do sądu na zasadach określonych w art. 4779 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1055 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.c." Ponadto w myśl art. 83 ust. 3 u.s.u.s. odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia. Właściwości sądu administracyjnego podlegają wyłącznie sprawy wyraźnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Sprawa objęta skargą nie ma więc charakteru sprawy administracyjnej, ale cywilnej. Dotyczy bowiem sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy. Na koniec organ zaznaczył, że odwołanie na bezczynność Dyrektora ZUS Oddział w Bydgoszczy wraz ze stanowieskiem przekazał do Sądu Okręgowego w [...] zgodnie z właściwością miejscową. Wyrokiem z dnia 30 marca 2011 r., sygn. [...] Sąd Okręgowy w [...] oddalił wnioski skarżącej w sprawie o rentę i emeryturę. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 11 października 2024 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, poprzez wskazanie, czy przed wniesieniem do sądu skargi, występowała do organu z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w razie złożenia takiego ponaglenia zobowiązano do jego nadesłania pod rygorem uznania przez Sąd, że takiego ponaglenia nie złożyła. Jak wynika z akt sprawy, powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 24 października 2024 r. (k. 27). Do dnia dzisiejszego braki formalne skargi nie zostały uzupełnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Merytoryczne rozpoznanie skargi zawsze poprzedza kontrola jej dopuszczalności. Kognicja sądów administracyjnych określona została w art. 3 § 2 p.p.s.a. który zawiera szczegółowy katalog spraw objętych właściwością rzeczową sądów administracyjnych. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia, opinie i akty w nim wymienione (pkt 1-7) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a, jak również na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 t.j., powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760) jak również postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 8-9). Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Stwierdzenie przez sąd administracyjny braku swojej właściwości do rozpoznania skargi prowadzi do jej odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Przedmiotem zaskarżenia objętym niniejszą skargą jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w przedmiocie rozpoznania odwołania i wydania decyzji. Ustalenie uprawnień do świadczeń następuje w drodze decyzji wydawanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s. Stosownie do treści art. 83 ust. 2 tejże ustawy, od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 859, powoływanej dalej także jako "k.p.c." lub "Kodeks postępowania cywilnego"). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia, o czym stanowi ust. 3 wyżej wskazanego artykułu 83. Kodeks postępowania cywilnego w art. 1 definiuje pojęcie sprawy cywilnej. Kodeks ten normuje zatem postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, które zostały w tym przepisie wymienione jako będące sprawami cywilnymi. Zgodnie z art. 2 § 1 k.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, natomiast o właściwości sądów powszechnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowi art. 4778 k.p.c. Prawo do wniesienia odwołania w razie niewydania decyzji przez organ rentowy w terminie zostało powtórzone w art. 4779 § 4 k.p.c., zgodnie z którym jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Podkreślenia wymaga, że właściwość rzeczowa sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych ograniczona jest do spraw, wymienionych enumeratywnie w art. 83 ust. 4 powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przedmiot postępowania nie mieści się jednak w zakresie wymienionych tam spraw. Sprawy dotyczące renty z tytułu niezdolności do pracy, a tym samym zarzucana bezczynność w prowadzeniu postępowania w tym przedmiocie nie podlega kognicji sądu administracyjnego. Skarga z 27 sierpnia 2024 r. stanowi skargę niedopuszczalną z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego do kontrolowania przebiegu postępowania objętego skargą. Ponadto, stosownie do art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie. Przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi natomiast, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie wniesienie skargi powinno zostać poprzedzone złożeniem ponaglenia w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak ustalono w niniejszej sprawie, skarżąca zarządzeniem z dnia 11 października 2024 r. została przez Sąd wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi w terminie 7 dni poprzez wskazanie, czy przed wniesieniem do sądu skargi, występowała do organu z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w razie złożenia takiego ponaglenia zobowiązano do jego nadesłania pod rygorem uznania przez Sąd, że takiego ponaglenia nie złożyła. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu 24 października 2024 r., a zatem termin na wykonanie zarządzenia upłynął w dniu 31 października 2024 r. Skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi, a zatem uznać należy, że ponaglenie w trybie art. 37 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego nie zostało przez skarżącą wniesione. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i 6 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.