I SAB/Wa 229/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Joanna Skiba Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi G. B. i J. B. na bezczynność Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomość 1. zobowiązuje Prezydenta Miasta [...] do rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 1999 r. o ustalenie odszkodowania za ¾ części gruntu nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...], w terminie dwóch miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Prezydenta Miasta [...] na rzecz skarżących G. B. i J. B. solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Pismem z 15 września 2014 r. G.B. i J. B. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania złożonego przez nie wniosku o przyznanie, w trybie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.; dalej: "u.g.n."), odszkodowania za [...] części utraconej nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], pochodzącej z dawnej nieruchomości hipotecznej nr [...], a stanowiącej dawną własność M.W., P. W. i H. W. Postępowanie w sprawie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość (pierwotnie co do całości) wszczęte zostało wnioskiem G. B. i J. B. z [...] sierpnia 1999 r. W następstwie rozpoznania tego wniosku Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskodawczyniom odszkodowania za [...] części nieruchomości, a co do ¼ części umorzył postępowanie uznając, że w tej części nastąpiła konfuzja praw (w efekcie nabycia uprawnień do odszkodowania w tej części przez Skarb Państwa, który był także właścicielem gruntu), w konsekwencji czego w powyższym zakresie roszczenie o odszkodowanie wygasło. Rozstrzygnięcie to zostało uchylone przez Wojewodę [...] decyzją nr [...] z [...] stycznia 2011 r. w części odnoszącej do odmowy ustalenia odszkodowania za ¾ części nieruchomości, a sprawa skierowana do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolejną decyzją z [...] grudnia 2012 r. nr [...] Prezydent [...] ponownie odmówił wnioskodawczyniom przyznania odszkodowania za [...] części gruntu nieruchomości przy ul. [...] w W., a postępowanie o odszkodowanie za [...] cześć gruntu tej nieruchomości umorzył. Również ta decyzja została uchylona (tym razem w całości) przez Wojewodę [...] decyzją z [...] kwietnia 2013 r., a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu wskazywano m.in. na prawomocne zakończenie postępowania w odniesieniu do odszkodowania za [...] część gruntu, co powoduje, że ponowne orzekanie w tym zakresie obarczone jest kwalifikowaną wadą prawną z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. We wskazaniach co do dalszego postępowania w części dotyczącej odszkodowania za ¾ części gruntu organ zawarł zalecenie uzupełnienia materiału dowodowego o dokumenty, które pozwolą jednoznacznie ustalić datę utraty możliwości faktycznego władania nieruchomością przez byłych właścicieli. Akta sprawy zostały zwrócone przeze Wojewodę organowi pierwszej instancji w dniu [...] czerwca 2013 r. Wobec zaś braku podejmowania przez Prezydenta m.st. Warszawy po tej dacie działań zmierzających do załatwienia sprawy, skarżące wniosły w dniu 10 marca 2014 r. do Wojewody [...] zażalenie na bezczynność organu, w efekcie rozpoznania którego Wojewoda ów, uznając jej za zasadne, postanowieniem z [...] maja 2014 r. nr [...] wyznaczył Prezydentowi [...] 3 miesięczny termin na podjęcie w sprawie rozstrzygnięcia. Termin ten upłynął jednak bezskutecznie, w konsekwencji czego G. B. i J. B. wniosły wskazaną na wstępie skargę, żądając zobowiązania Prezydenta [...] do merytorycznego rozpoznania wniosku w terminie 1 miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdzenia, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie, wskazując, że pismem z 25 marca 2015 r. strony poinformowane zostały o braku możliwości wydania decyzji w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., a także przewidywanym zakończeniu postępowania do 30 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest uzasadniona. Przedmiotem skargi G. B. i J. B. jest bezczynność Prezydenta [...], polegająca na nierozpoznaniu wniosku z [...] sierpnia 1999 r. o przyznanie odszkodowania za ¾ części gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], po uchyleniu przez Wojewodę [...] w dniu [...] kwietnia 2013 r. wydanej uprzednio w tym względzie decyzji organu pierwszej instancji. Bezczynność organu zachodzi zaś, gdy w prawnie określonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie - ale mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem stosownego aktu. Dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma przy tym znaczenia fakt z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność ta została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu w jego podjęciu. Okoliczności jakie spowodowały zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów będą miały natomiast znaczenie przy ocenie Sądu, czy stwierdzona bezczynność miała charakter kwalifikowany, tj. czy była ona rażąca, w rozumieniu art. 149 § 1 zd. drugie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), czy też nie. Zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a zasadą szybkości postępowania organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. Artykuł 36 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy administracji publicznej obowiązek zawiadomienia strony o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a., bądź terminie określonym w przepisie szczególnym, z podaniem przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu jej załatwienia. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że wystąpiły w niej niewątpliwie przesłanki uzasadniające stwierdzenie bezczynności Prezydenta [...]. Po za sporem bowiem pozostaje okoliczność, że złożony przez skarżące wniosek o przyznanie odszkodowania, po uchyleniu kolejnej już wydanej w sprawie decyzji i zwrocie akt Prezydentowi [...], nie został dotychczas rozpoznany. Do organu pierwszej instancji akta sprawy, po wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji kasacyjnej z [...] kwietnia 2013 r., wpłynęły [...] czerwca 2013 r. – [...] czerwca 2013 r. nr [...]. Od tego też momentu rozpoczął ponownie swój bieg, określony w art. 35 § 3 k.p.a. termin w jakim organ zobowiązany był do rozpoznania wniosku. Tym samym postępowanie w sprawie winno ulec zakończeniu najpóźniej w na początku trzeciej dekady sierpnia 2013 r. Tymczasem, mimo upływu dwóch lat od uchylenie pierwotnej decyzji i zwrocie przez Wojewodę [...] akt sprawy celem jej ponownego rozpoznania, Prezydent [...] nie podjął w niej merytorycznego rozstrzygnięcia. Oczywiście wskazany w art. 35 § 3 k.p.a. termin mógł ulec przedłużeniu na zasadach określonych w art. 36 § 1 k.p.a., jednakże aby w efekcie skorzystania z tego trybu przedłużenia postępowania organ mógł uwolnić się od zarzutu bezczynności, dodatkowy termin, o którym mowa w przywołanym przepisie musiałby on wyznaczyć niezwłocznie po upływie terminu z art. 35 § 3 k.p.a. Taka jednak sytuacja w niniejszej sprawie nie miał miejsca. Jak wynika bowiem z nadesłanych do sądu akt administracyjnych, o przyczynach zwłoki i wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy skarżące poinformowane zostały dopiero półtora roku po tym, jak ww. termin już ekspirował (vide pismo Wydziału Spraw Dekretowych i Związków Wyznaniowych BGN Urzędu [...] z [...] marca 2015 r. nr [...]). Przy czym, co jest istotne dla oceny charakteru zaistniałej zwłoki w sprawie, była to jedyna czynność jaką w okresie pomiędzy uchyleniem uprzednio wydanej w sprawie decyzji, a datą wniesienia skargi dokonał ów organ. Nie sposób również nie dostrzec, że jej realizacja była w istocie li tylko reakcją na złożone przez strony zażalenia. W konsekwencji nie sposób jej w tych okolicznościach traktować inaczej jak próbę uchylenia się organu od zarzutu nieusprawiedliwionej zwłoki. Prowadzić to musi do wniosku, że od dwóch lat pozostaje on w stanie bezczynności, a ta - w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy - przybiera postać kwalifikowaną, tj.-rażąco narusza prawo. Brak bowiem podejmowania przez tak znaczny okres czasu jakichkolwiek działań ukierunkowanych na merytoryczne załatwienie sprawy administracyjnej – mimo braku ku temu jakichkolwiek obiektywnie weryfikowalnych przeszkód- pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą szybkości postępowania, co w dalszej kolejności prowadzić musi nieuchronnie do podważenia zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej, a tym samym w sposób rażący narusza normy zawarte w przepisach art. 8 i 12 k.p.a. Tym bardziej, że przedłużane procedowanie sprawy, nie jest w tym wypadku efektem jej skomplikowanego charakteru, czy problemów z uzyskaniem archiwalnej dokumentacji (co często w tego typu sprawach uniemożliwia ich terminowe załatwienie), ale stanowi de facto wyraz celowej polityki organu ukierunkowanej na maksymalne odsunięcie w czasie terminu rozpoznania wniosku o odszkodowanie, co w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. Wyznaczając, stosowanie do art. 149 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., termin w jakim organ zobowiązany będzie do załatwienia sprawy Sąd miał na względzie realną możliwość zakończenia w tym okresie postępowania. Godzi się bowiem zauważyć, że w przypadku uwzględnienia żądania stron, konieczne będzie jeszcze pozyskanie dowodu z wyceny nieruchomości, a więc sporządzenia stosownego operatu szacunkowego, do którego strony mogą zgłaszać zastrzeżenia. Z tego względu, zdaniem Sądu rozsądnym i realnym terminem w jakim możliwe jest zakończenia postępowania bez uszczerbku dla gwarancji procesowych stron - a więc takim, przy ustalaniu którego uwzględniona jest złożoność materii w jakiej organ będzie orzekał i obligatoryjność przeprowadzenia ww. dowodu (w przypadku decyzji pozytywnej) - jest termin dwóch miesięcy, od daty zwrotu akt do organu wraz z prawomocnym wyrokiem, a nie - jak domagały się tego skarżące - termin miesięczny. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 202 § 2 i art. 205 § 2 powołanej ustawy.