I SAB/Wa 245/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2019 r. sprawy ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy finansowej 1. zobowiązuje Prezydenta [...] do rozpoznania wniosku [...] z dnia [...] maja 2018 r., w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. [...] złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość Prezydenta [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej z dnia [...] maja 2018 r. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że od momentu opuszczenia Zakładu Karnego w dniu [...] kwietnia 2018 r. jest osobą bezdomną oraz pozostaje bez jakichkolwiek środków do życia. W związku z powyższym w dniu [...] maja 2018 r. złożył w Ośrodku Pomocy Społecznej [...] wniosek o przyznanie zasiłku na codzienne potrzeby osoby bezdomnej. Wobec braku rozpoznania tego wniosku w terminie 30 dni, skarżący wniósł ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało ponaglenie za niezasadne. W uzasadnieniu wskazało, że w dacie wniesienia ponaglenia nie upłynął jeszcze miesięczny termin, w którym zgodnie z art. 35 i 36 kpa organ I instancji powinien załatwić sprawę. Ponadto organ podniósł, że skarżący wyraził zainteresowanie wyłącznie w zakresie uzyskania pomocy finansowej, dla udzielenia której niezbędnym jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Wobec braku ze strony skarżącego woli poddania się obowiązkowym procedurom, okres trwania postępowania administracyjnego przedłuża się. W tej sytuacji skarżący wniósł wskazaną na wstępie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Prezydent [...] wniósł o jej oddalenie (k-27 akt sąd.). Wyjaśnił, że z chwilą wskazania przez skarżącego prawdziwego miejsca pobytu i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pomoc zostanie niezwłocznie przyznana. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 149 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji bądź dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Aby zatem wydać orzeczenie na podstawie powołanego przepisu, sąd administracyjny, opierając się o zgromadzony w sprawie materiał dokumentacyjny, winien ocenić, czy organ administracji, załatwiając sprawę, podjął wszelkie niezbędne czynności w celu wnikliwego i szybkiego jej rozstrzygnięcia, który to obowiązek wynika z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym art. 7, art. 12 § 1, art. 35 i art. 77 § 1 kpa. Obowiązkiem sądu jest więc zbadanie, czy organ administracji powziął środki przewidziane prawem w celu załatwienia sprawy w terminie. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 37 § 1 pkt 2 kpa stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli postępowanie w sprawie jest przez organ prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Skarga w rozpoznawanej sprawie została wniesiona po wyczerpaniu tego środka zaskarżenia. Skarżący bowiem przed wniesieniem skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ I instancji złożył odpowiednie ponaglenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. uznało je za niezasadne. Przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żądanych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i - mimo ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Zauważyć przy tym należy, że przewlekłość postępowania występuje w przypadku podejmowania przez organ czynności niezmierzających bezpośrednio do załatwienia sprawy (organ powinien wykonywać czynności celowe, a nie jakiekolwiek) albo gdy organ podejmuje czynności w sprawie, ale czyni to w znacznych odstępach czasu, a także w przypadku przedłużania przez organ zakończenia postępowania i nieustannego wyznaczania nowych terminów zakończenia sprawy bez podania rzeczywistych i uzasadnionych przyczyn takiego działania - co prowadzi do znacznego przesunięcia w czasie załatwienia sprawy decyzją administracyjną. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania ma na celu ochronę strony poprzez doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Badając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ, Sąd bierze pod uwagę stan prawny i akta sprawy istniejące w dniu wyrokowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, Sąd uznał, że złożona skarga jest zasadna, ponieważ organ I instancji prowadził postępowanie administracyjnego w sposób przewlekły. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia [...] marca 2018 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej. Wszczęte tym wnioskiem postępowanie nie zostało do dnia wyrokowania zakończone merytorycznym orzeczeniem. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1508, ze zm.) decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Jednakże zgodnie z treścią art. 11 ust. 2 powołanej ustawy m.in. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy, w dniu [...] maja 2018 r. organ I instancji podjął nieudaną próbę przeprowadzenia ze skarżącym obowiązkowego wywiadu środowiskowego w podanym przez wnioskodawcę miejscu pobytu (notatka służbowa z dnia [...] maja 2918 r.). Następnie [...] maja 2018 organ wystosował do skarżącego wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez wskazaniu adresu do doręczeń. Wezwanie to nadane zostało na [...] podane przez skarżącego w złożonym wniosku. W tym samym dniu organ zawiadomił o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do dnia [...] lipca 2018 r. W dniu [...] lipca 2018 r. organ I instancji wystosował w rozpatrywanej sprawie pismo do Urzędu [...]. Do dnia [...] czerwca 2018 r. organ I instancji nie podejmował żadnych działań zmierzających do zakończenia postępowania administracyjnego, które miałyby odzwierciedlenie w aktach sprawy, za wyjątkiem wysłania pisma adresowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego stanowiącego odpowiedz na złożone przez skarżącego ponaglenie. Od tego dnia aż do dnia [...] stycznia 2019 r., w którym to dniu organ I instancji udzielił Sądowi odpowiedzi na złożoną skargę, Prezydent [...] nie podejmował przez ponad 7 miesięcy żadnych działań. W celu sprawnego zakończenia toczącego się postępowania organ I instancji nie wykorzystał również możliwości telefonicznego skontaktowania się i uzgodnienia miejsca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze skarżącym (numer telefonu kontaktowego skarżący podał już we wniosku z dnia [...] marca 2018 r.). Podejmując opisane czynności, nie uwzględnił specyfiki sytuacji życiowej skarżącego, będącego osobą bezdomną nieposiadającą miejsca stałego pobytu. Skarżący wyjaśniał przy tym, że wskazane przez niego adresy mają jedynie charakter orientacyjny. Tym samym organ, kierując się dyrektywą wyrażoną w art. 12 § 1 kpa oraz okolicznościami danej sprawy, powinien przed przystąpieniem do wywiadu środowiskowego skontaktować się telefonicznie ze skarżącym w celu ustalenia aktualnego miejsca jego pobytu. Skargę należało zatem uznać za zasadną, albowiem pomimo upływu terminu do rozpatrzenia złożonego wniosku, określonego w art. 35 § 3 kpa, organ I instancji nie zakończył postępowania w tej sprawie. Organ I instancji prowadził postępowanie w sposób nieefektywny, a zatem przewlekły. Nie działał w sprawie w sposób prawidłowy, wskutek czego postępowanie było prowadzone dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Nie ulega zatem wątpliwości, że organ I instancji dopuścił się zarzucanej mu przewlekłości, co skutkowało zobowiązaniem go przez Sąd do rozpoznania przedmiotowego wniosku w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Jednocześnie Sąd uznał, że termin ten jest okresem wystarczającym, aby rozpoznać przedmiotowy wniosek. Biorąc pod uwagę datę złożenia wniosku wszczynającego postępowanie, a także charakter niniejszej sprawy oraz fakt, że dodatkową przeszkodą w szybkim załatwieniu sprawy był utrudniony kontakt ze skarżącym, który nie odpowiadał na kierowane przez organ pisma, Sąd doszedł do przekonania, że zaistniała w sprawie przewlekłość obecnie nie miała jeszcze miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu taka sytuacja nie zaszła w niniejszej sprawie. Organ, mimo że dopuścił się przewlekłości, to jednak w toku postępowania podejmował czynności zmierzające do załatwienia sprawy. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 149 § 1 i 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 powołanej ustawy.