I SAB/Wa 281/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie: sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Kamil Kowalewski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 marca 2024 r. sprawy ze skargi P. W. i Z. Bieńka na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o odszkodowanie za gospodarstwo rolne 1. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta [...] miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu; 3. zasądza od Prezydenta [...] na rzecz P. W. i Z. B. solidarnie kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. P. W. i Z. B. (dalej też jako Skarżący) w piśmie z dnia 5 października 2023 r. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłe prowadzenie przez Prezydenta m.st. Warszawy postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 31 grudnia 2012 r. o odszkodowanie za gospodarstwo rolne położone w [...] przy ul. [...], oznaczone jako "Nieruchomość w [...]". Skarżący w uzasadnieniu podnieśli, że Prezydent już trzykrotnie zawieszał postępowanie pomimo, iż brak jest ku temu jakichkolwiek przesłanek, co zostało potwierdzone prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2020 roku. Skarżący zwrócili uwagę, że od chwili zwrotu akt sprawy z Sądu organ nie podjął żadnych czynności oprócz wydania kolejnego postanowienia o zawieszeniu postępowania, podczas gdy nawet Wojewoda, uchylając wydane przez Prezydenta uprzednio postanowienie o zawieszeniu, stwierdził że Prezydent m.st. Warszawa nie stosuje się do wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego. Jak zauważyli Skarżący, przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta było już przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą Sąd uznał za uzasadnioną stwierdzając w wyroku z dnia 9 sierpnia 2022 r. I SAB/Wa 164/22, że przewlekłe prowadzenia postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszenie prawa. Niezależnie od tego organ w dalszym ciągu nie podjął w sprawie żadnych czynności i nie rozpoznał merytorycznie sprawy. W związku z tym Skarżący złożyli kolejne ponaglenie, którego Wojewoda Mazowiecki jednak nie rozpoznał uznając, że sprawa została już rozpatrzona. W konsekwencji Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., stwierdzenie, że Prezydent m.st. Warszawy dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązanie Prezydenta m.st. Warszawy do wydania decyzji w terminie dwóch miesięcy, zasądzenie od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponadto przy piśmie z dnia 5 marca 2024 r. organ przesłał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpis decyzji z dnia 1 marca 2024 r., nr 152/SD/2024 o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku J. L., A. D. i Z. B. z dnia 31 grudnia 2012 r. o przyznanie odszkodowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Tytułem wprowadzenia należy wyjaśnić, że zgodnie z przyjętym w orzecznictwie stanowiskiem, strona, która nadal twierdzi, że organ administracji publicznej w dalszym ciągu pozostaje w bezczynności (prowadzi postępowanie w sposób przewlekły), może zainicjować na nowo postępowanie prowadzące do ponownej kontroli ewentualnej bezczynności czy przewlekłości organu, bo przecież następuje zmiana stanu faktycznego, w wyniku choćby upływu czasu. Nie ma zatem znaczenia z punktu widzenia dopuszczalności skargi to, że wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022 r., I SAB/Wa 164/22 tut. Sąd orzekał już w przedmiocie przewlekłego prowadzenia przez Prezydenta postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia 31 grudnia 2012 r. o przyznanie odszkodowania. Przechodząc do istoty sprawy, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wyjaśniono już w powołanym wcześniej wyroku I SAB/Wa 164/22, stosownie do art. 35 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. – dalej też jako k.p.a.), organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W myśl natomiast art. 36 § 1 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przewlekłość w prowadzeniu postępowania wystąpi zatem wówczas, gdy organ, nie pozostając jednocześnie w formalnej bezczynności (nie naruszył terminów załatwienia sprawy), prowadzi postępowanie ponad niezbędny czas do jej załatwienia (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.), a podejmowane przez ten organ czynności procesowe nie charakteryzują się niezbędną koncentracją w świetle art. 12 k.p.a. (zasada szybkości postępowania), względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłość postępowania obejmuje zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, jak również nieuzasadnione przedłużanie terminu załatwienia sprawy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1039/17, z 5 grudnia 2017 r. sygn. akt II OSK 772/17, z 25 stycznia 2018 r. sygn. akt II GSK 3750/17 i z 13 lutego 2018 r. sygn. akt I FSK 809/16). Nie ulega w ocenie Sądu wątpliwości, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z dnia 31 grudnia 2012 r. o przyznanie odszkodowania, niezależnie od wydanych przez tut. Sąd wyroków z dnia 21 października 2020 r., I SA/Wa 1201/20 ze skargi na postanowienia o zawieszenia postępowania i z dnia 9 sierpnia 2022 r., I SAB 164/22 ze skargi na przewlekłe prowadzenia postępowania administracyjnego, Prezydent nie podjął w istocie żadnych czynności, które w efektywny sposób przybliżałyby go do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Wprawdzie wobec wydania przez Prezydenta m.st. Warszawy w dniu 1 marca 2024 r. decyzji nr 152/SD/2024 o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 31 grudnia 2012 r. brak jest podstaw do zobowiązania przez Sąd organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu stało się bezprzedmiotowe. W tej sytuacji, mając na uwadze wydaną w sprawie decyzję o umorzeniu postępowania Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowego, w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu. Natomiast w sprawach ze skarg na bezczynność i przewlekłość organu Sąd zobowiązany jest nie tylko do ustalenia, że organ nie podjął w terminie przewidzianym dla załatwienia sprawy czynności, do których był zobowiązany, lecz także do ustalenia i wyjaśnienia przyczyn, z powodu których ich nie wykonał. Należy przy tym wziąć pod uwagę zarówno charakter sprawy, jak i specyfikę obowiązującego trybu jej załatwienia. W rozpoznawanej sprawie należało uznać, że Prezydent dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, bowiem do dnia złożenia skargi nie rozpatrzył wniosku o przyznanie odszkodowania za 75% przedmiotowej nieruchomości, mimo wydania w tym przedmiocie decyzji z dnia 27 sierpnia 2015 r. w części 25%. Oceniając przesłanki wynikające z art. 149 § 1a P.p.s.a., Sąd doszedł do przekonania, że przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w rozpatrzeniu wniosku o przyznanie odszkodowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wniosek z 31 grudnia 2012 r. o przyznanie odszkodowania nie został w całości rozpatrzony, a Prezydent m.st. Warszawy już trzykrotnie nieskutecznie zawieszał postępowanie. Przy czym po otrzymaniu odpisu prawomocnego wyroku z uzasadnieniem z dnia 21 października 2020 r., I SA/Wa 1201/20, Prezydent znał zaprezentowaną w nim przez Sąd ocenę prawną i wiedział, że prowadzone przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej śledztwo w sprawie doprowadzenia przez działających w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nabywców praw majątkowych po zmarłym J. S. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości na szkodę Skarbu Państwa nie stanowi zagadnienia wstępnego w sprawie o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną [...] przy ul. [...]. Takie działanie w ocenie Sądu nadal nosi znamiona celowego i uporczywego unikania rozstrzygnięcia w sprawie. Podejmowane czynności niewątpliwie mają zaś charakter wyłącznie pozorny w tym sensie, że w żaden sposób nie przybliżały organu do załatwienia sprawy. Obowiązkiem Sądu rozpatrującego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest też stwierdzenie, czy te miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że o rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako celowe unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, co w rozpoznawanej sprawie - w ocenie Sądu - miało miejsce. Nierozpoznanie przez organ wniosku w terminie określonym w k.p.a., a także sposób działania organu w sprawie, niewątpliwie godzi w zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz zasadę zaufania uczestników tego postępowania do organów władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości – niezależnie od tego, czy efektywność działań Prezydenta będzie oceniane od momentu złożenia wniosku, czy też wyłącznie od dnia doręczenia wyroku z dnia 9 sierpnia 2022 r., I SAB/Wa 164/22 – że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Za przyjęciem takiej kwalifikacji przemawia przede wszystkim uporczywe podejmowanie prób zawieszenia postępowania pomimo posiadania przez organ wiedzy, że powoływane przez niego okoliczności nie stanowią zagadnienia wstępnego w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 oraz § 1a i art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie 1 i 2 sentencji o kosztach postępowania rozstrzygając na podstawie art. 200 tej ustawy w pkt 3 sentencji.